BMTNING SOGʻLIQNI SAQLASH SOHASIDAGI IXTISOSLASHGAN MUASSASALARINING XALQARO HUQUQIY SUBYEKT SIFATIDAGI HUQUQIY TABIATI VA UNING HAJMI - Xoʻjayeva, Shirinxon (Ижтимоий-гуманитар фанларнинг долзарб муаммолари / Актуальные проблемы социально-гуманитарных наук / Actual Problems of Humanities and Social Sciences., 2025)
Maqola BMTning sogʻliqni saqlash sohasidagi ixtisoslashgan muassasalari — avvalo Butunjahon sogʻliqni saqlash tashkiloti (BSST) va YUNISEF — Xalqaro bolalar jamgʻarmasining xalqaro huquqiy subyektivligini har tomonlama oʻrganishga bagʻishlangan. Muallif xalqaro huquq sohasidagi Rossiya, Oʻzbekiston va Gʻarb doktrinalaridagi yondashuvlarni solishtirma tahlil qiladi, ayniqsa, tashkilotlarning subyektivligi faqat ustav hujjatlarida emas, balki xalqaro amaliyotda ham namoyon boʻlishini taʼkidlaydi. Xalqaro shartnomalar, BMT Xalqaro sudining qarorlari (ayniqsa, 1949-yildagi reparatsiyalar ishi boʻyicha maslahatchi xulosa), koʻp tomonlama kelishuvlar (masalan, Tamakkaga qarshi kurash boʻyicha hadli kelishuvi) va sud pretsedentlari tahlili asosida muallif mazkur tashkilotlar sui generis tabiatiga ega, chegaralangan, ammo real xalqaro huquqiy subyektivlikka egaligini xulosa qiladi. Muallif quyidagi yechimlarni taklif etadi: 1) xalqaro shartnoma darajasida subyektlikni aniqlashning universal formulasini mustahkamlash; 2) funksional immunitetni saqlagan holda tashqaridan huquqiy hisobdorlik mexanizmlarini ishlab chiqish; 3) FENSA siyosati qoʻllanishini kengaytirish orqali siyosiy va tijorat bosimidan mustaqillikning institutsional kafolatlarini mustahkamlash; 4) milliy huquqiy tizimlarda xalqaro tashkilotlar maqomini yagonalashtirishni ragʻbatlantirish. Ushbu takliflar sogʻliqni saqlash sohasidagi xalqaro tashkilotlarning huquqiy tabiati va amaliyotdagi rolini yaxshiroq tushunish, ularning global muammolarni hal etishdagi salohiyatini kuchaytirishga qaratilgan.