Ижтимоий-гуманитар фанларнинг долзарб муаммолари / Актуальные проблемы социально-гуманитарных наук / Actual Problems of Humanities and Social Sciences.
Ijtimoiy-gumanitar fanlarning dolzarb muammolari (scienceproblems.uz) ilmiy-amaliy elektron jurnal boʻlib, u rasman 2020-yil 6-avgust kuni 1368-son bilan davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan. Jurnal 2020-yildan buyon nashr etiladi. Jurnalning maqsadi Ijtimoiy-gumanitar fanlar boʻyicha dolzarb va ilmiy jihatdan asoslangan ilmiy-amaliy izlanishlar natijalarini chop etish va oʻquvchiga yetkazish hisoblanadi. OAK Roʻyxati Jurnal Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Oliy attestatsiya komissiyasi Rayosatining 2022-yil 30-noyabrdagi 327/5-son qarori bilan tarix, iqtisodiyot, falsafa, filologiya, yuridik va pedagogika fanlari boʻyicha ilmiy darajalar boʻyicha dissertatsiyalar asosiy natijalarini chop etish tavsiya etilgan ilmiy nashrlar roʻyxati (Roʻyxatga) kiritilgan. Nashrning tili Jurnal va undagi maqolalar oʻzbek, rus va ingliz tillarida chop etiladi. Jurnalning boʻlimlari Nashrda asosan tarix, iqtisodiyot falsafa, filologiya, yuridik va pedagogika fanlari boʻyicha maqolalar chop etiladi. Shuningdek, psixologiya, sanʼatshunoslik siyosiy, sotsiologiya fanlari boʻyicha ham maqolalar qabul qilinishi mumkin. Jurnalning foydalanish uchun ochiqligi Jurnal nashr etilgan sonlari va undagi maqolalar foydalanish uchun ochiq va bepul. Eʼlon qilingan nashrlar scienceproblems.uz saytining arxiv boʻlimida joylashtirilgan. Taqrizlash siyosati Taqdim etilgan barcha qoʻlyozmalar muallifi koʻrsatilmagan holda tegishli soha boʻyicha mutaxassisga taqrizlash uchun yuboriladi. Taqrizchi tomonidan nashrga tavsiya etilgan va ijobiy taqrizlangan maqolalargina chop etiladi. Antiplagiat tekshiruvi Tahririyatga kelib tushgan barcha maqolalar maxsus antiplagiat dasturida tekshirib chiqiladi va oʻzlashtirish darajasi 15 foizdan oshmasligi (originallik 85 foizni tashkil etishi) lozim. Nashrning davriyligi Jurnal qoida tariqasida bir oyda bir marotaba chop etiladi. Shuningdek, tahririyat tavsiyasiga koʻra, jurnalning qoʻshimcha va maxsus sonlari ham chop etilishi mumkin. ISSN Nashrning xalqaro standartlar asosida boʻlishini taʼminlash maqsadida unga ISSN 2181-1342 raqami olingan. Crossref DOI Tahririyat Crossref DOI ning rasmiy aʼzosi hisoblanadi va 10.47.390 DOI prefiksiga ega. Har bir nashr va ilmiy maqolaga individual Crossref DOI raqami beriladi. Muassis Jurnal “SCIENCEPROBLEMS TEAM” masʼuliyati cheklangan jamiyati tomonidan taʼsis etilgan. Tahririyat Manzili: Toshkent shahri, Yakkasaroy tumani, Kichik Beshyogʻoch koʻchasi, 70/10-uy. Elektron manzil: scienceproblems.uz@gmail.com Telegram kanal: https://t.me/scienceproblems_uz Telefon raqami (telegram): +998996020984
XIVA (XORAZM) DAVLATI XALQARO MUNOSABATLARNING SUBYEKTI SIFATIDA: DIPLOMATIYA, IQTISODIYOT VA ROSSIYA BILAN HAMKORLIK, 1806–1825 YY.
Mazkur maqola Muhammad Rahimxon I (1806–1825) hukmronligi davridagi Rossiya-Xiva munosabatlarini qayta koʻrib chiqadi. Tadqiqotda Rossiya davlat tarixiy arxivi (RGIA), Rossiya davlat harbiy-tarixiy arxivi (RGVIA), Usmonli imperiyasi Bosh vazirlik arxivi (BOA) materiallari hamda ilgari nashr etilmagan Xiva devon hujjatlari jamlanmasi asosida yangi arxiv manbalari ilmiy muomalaga kiritilgan. Asosiy tezis – Xiva passiv chegara hududi boʻlgan davlat emas, balki mustaqil siyosat yuritish imkoniyatiga ega boʻlgan subyekt sifatida namoyon boʻladi. Xiva (Xorazm) davlati chegara diplomatiyasi, iqtisodiy muzokaralar va institutsional mexanizmlarni strategik jihatdan qoʻllagan holda oʻz muxtoriyatini saqlab qolishga muvaffaq boʻlgan. Diplomatik kodekslar, chegara kuzatuvi hisobotlari va asir almashinuvi protokollarini tahlil qilish asosida, maqola Xivaning nosimmetrik hokimiyat munosabatlarini manipulyatsiya qilish, Rossiya imperiyasi bosimiga qarshi manevr qilish va vaqt omilidan strategik foydalanish usullarini ochib beradi. Tadqiqot XIX asr boshlaridagi Markaziy Osiyo davlatlararo munosabatlar dinamikasini qayta konseptuallashtirishga xizmat qiladi hamda chegara hududlari kontekstida “muzokarali suverenitet” tushunchasining nazariy ahamiyatini koʻrsatadi.
BUXORO AMIRLIGI VA QOʻQON XONLIGI OʻRTASIDAGI SIYOSIY JARAYONLARNING QOʻQON XONLIGI TARIXSHUNOSLIGIDA YORITILISHI
Mazkur tadqiqot ishida XIX asrning oʻrtalari va XX asrning boshlarida Buxoro amirligi va Qoʻqon xonligi oʻrtasida olib borilgan siyosiy sohadagi aloqalar, munosabatlar haqida fikr yuritilib, ushbu 2 davlatning tarixiy-siyosiy taraqqiyotidagi oʻzaro kesishuvlariga aloqador asosan Qoʻqon xonligi tarixnavisligiga mansub boʻlgan bir qator asarlarda keltirilgan maʼlumotlar atroflicha bayon qilinadi.
TURKISTON GENERAL-GUBERNATORLIGI AHOLISINING IJTIMOIY HAYOTI
Ushbu ilmiy maqolada Turkiston general-gubernatorligi davrida aholi ijtimoiy hayotining asosiy jihatlari, jamiyatning ijtimoiy tuzilishi va turmush tarzidagi oʻzgarishlar keng tahlil qilinadi. Tadqiqot jarayonida hududda joriy etilgan maʼmuriy boshqaruv tizimining mahalliy aholi kundalik hayotiga taʼsiri, ijtimoiy tabaqalanish jarayonlari hamda turli ijtimoiy qatlamlar oʻrtasidagi munosabatlar yoritib beriladi. Maqolada shuningdek taʼlim, madaniyat, kasb-hunar, savdo va mehnat faoliyatidagi yangilanishlar hamda ularning jamiyat rivojiga koʻrsatgan taʼsiri tarixiy manbalar asosida ochib beriladi. Turkiston hududida yashagan mahalliy xalqlar va koʻchirib keltirilgan aholi guruhlarining oʻzaro aloqalari, ijtimoiy moslashuv jarayonlari va ularning natijalari ilmiy yondashuv asosida baholanadi. Tadqiqot natijalari mintaqa ijtimoiy tarixini chuqurroq anglashga xizmat qiladi.
ВОПРОСЫ ПОВЫШЕНИЯ УРОВНЯ ЮРИДИЧЕСКИХ ЗНАНИЙ СТУДЕНТОВ В ВЫСШИХ УЧЕБНЫХ ЗАВЕДЕНИЯХ УЗБЕКИСТАНА
В статье рассматриваются основные проблемы и перспективы повышения уровня юридических знаний студентов в высших учебных заведениях Узбекистана. Анализируются современные методики преподавания юридических дисциплин, выявляются основные препятствия для формирования компетентности будущих специалистов, а также предлагаются практические рекомендации по улучшению качества юридического образования. В работе используются социологические данные, нормативно-правовые акты системы образования Республики Узбекистан, а также результаты сравнительного анализа зарубежных и отечественных образовательных практик.
SURXONDARYO VILOYATI MUZEYLARI VA TURIZM SALOHIYATINING SHAKLLANISHIDA: TERMIZ OʻLKASHUNOSLIK MUZEYINING OʻRNI
Ushbu maqolada Surxondaryo viloyatining turizm salohiyati, tarixiy-madaniy merosi hamda Termiz oʻlkashunoslik muzeyining shakllanish va rivojlanish jarayoni yoritilgan. Maqolada XX asr boshlarida Oʻzbekiston hududida yuz bergan madaniy-siyosiy oʻzgarishlar, oʻlkashunoslik harakatlarining kengayishi va muzeylar tizimining barpo etilishi haqida ilmiy manbalar asosida tahliliy fikrlar keltirilgan. Ayniqsa, G.V. Parfyonov, M.E. Masson, S.K. Kabanov kabi olimlarning Surxondaryo hududidagi arxeologik izlanishlari natijasida topilgan nodir eksponatlarning Termiz oʻlkashunoslik muzeyi fondini boyitishdagi ahamiyati taʼkidlangan. Shuningdek, maqolada muzey faoliyatining viloyatda turizmni rivojlantirish, tarixiy xotirani asrash va yosh avlodni maʼnaviy tarbiyalashdagi oʻrni tahlil etilgan.
OʻRTA ASR MANBALARINI RAQAMLASHTIRISHNING ILMIY ZARURATI VA KONSEPTUAL ASOSLARI
Mazkur ilmiy maqolada oʻrta asr yozma manbalarini raqamlashtirish jarayonining ilmiy zarurati, nazariy-metodologik asoslari hamda zamonaviy axborot texnologiyalarining manbashunoslik tadqiqotlaridagi roli tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari raqamlashtirish jarayonining tarixiy merosni saqlash, ilmiy muomalaga kiritish hamda global ilmiy integratsiyani taʼminlashdagi ahamiyatini ochib beradi. Tadqiqotda qoʻlyozmalarni asrashda multispektral tasvirlash (MSI), XML-TEI standartlari va sunʼiy intellekt (AI) texnologiyalarining oʻrni ilmiy asoslab berilgan. Muallif raqamlashtirish jarayonini manbaning “raqamli egizagi”ni yaratish va uni global ilmiy muomalaga kiritishning strategik bosqichi sifatida baholaydi.
KONFUTSIYLIK TAʼLIMOTIDA IJTIMOIY HIMOYA MASALALARI
Mazkur maqolada Konfutsiylik taʼlimotida jamiyat aʼzolarining ijtimoiy farovonligini taʼminlashga oid qarashlar ilmiy-nazariy jihatdan tahlil etiladi. Unda Konfutsiy falsafasida axloqiy meʼyorlar, insonparvarlik, oʻzaro hurmat va ijtimoiy burch tushunchalarining jamiyatdagi himoya mexanizmlarini shakllantirishdagi oʻrni ochib beriladi. Taʼlimotda davlat boshqaruvi va shaxsiy masʼuliyat uygʻunligi, aholining ehtiyojmand qatlamlariga gʻamxoʻrlik qilish gʻoyalari muhim ijtimoiy tamoyil sifatida talqin qilinadi. Shuningdek, oilaviy qadriyatlar va axloqiy tarbiyaning ijtimoiy barqarorlikni taʼminlashdagi ahamiyati yoritiladi. Maqola Konfutsiylik taʼlimotining ijtimoiy himoya konsepsiyasi va uning zamonaviy jamiyat uchun nazariy ahamiyatini asoslashga qaratilgan.
НОВЫЕ ИНСТРУМЕНТЫ ПРЕВЕНТИВНОГО РЕГУЛИРОВАНИЯ ГОСУДАРСТВЕННЫХ ЗАКУПОК В УЗБЕКИСТАНЕ: ИНСТИТУЦИОНАЛЬНЫЕ И ПРАВОВЫЕ НОВАЦИИ
В статье рассмотрены институциональные и правовые новации превентивного регулирования государственных закупок в Республике Узбекистан, закреплённые в Указе Президента Республики Узбекистан УП-259. Проанализирована действующая практика регулирования государственных закупок и выявлены ограничения контрольно-реактивной модели, ориентированной на последующее выявление нарушений. Особое внимание уделено развитию ex-ante и риск-ориентированных механизмов, смещению регуляторного акцента на стадии планирования и подготовки закупок, а также внедрению нового конкурентного способа — запроса предложений. По результатам исследования сделаны выводы о формировании институциональных предпосылок для повышения эффективности, конкурентности и результативности государственных закупок и необходимости дальнейшего развития превентивных инструментов регулирования.
MAHALLA – O‘ZBEK JAMIYATINING TARIXIY MEROSI, MAMLAKAT TINCHLIGI VA RAVNAQINING ASOSIY POYDEVORI
Maqolada Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning Oliy Majlis va xalqqa yoʻllagan murojaatnomasi asosida mahalla institutining jamiyat taraqqiyotidagi strategik ahamiyati tahlil qilinadi. Mahalla ijtimoiy kapitalni shakllantiruvchi, milliy birdamlikni mustahkamlovchi va davlat barqarorligini taʼminlovchi muhim ijtimoiy institut sifatida talqin etiladi. 2026-yilni “Mahallani rivojlantirish va jamiyatni yuksaltirish yili” deb eʼlon qilish tashabbusi mahalla tizimini yanada mustahkamlash, kambagʻallikni qisqartirish, inson kapitalini rivojlantirish va yoshlarni milliy hamda umuminsoniy qadriyatlar asosida tarbiyalashga qaratilgan yangi bosqich sifatida baholanadi. Shuningdek, “Mening mahallam – mening faxrim” loyihasi talabalarning fuqarolik faolligini oshirish va vatanparvarlik ruhida tarbiyalashning samarali modeli sifatida koʻrib chiqiladi. Xulosa qilib aytganda, mahalla barqaror rivojlanish, ijtimoiy hamjihatlik va jamiyat modernizatsiyasining muhim poydevori hisoblanadi.
MAHMUD LOMISHIYNING “TAMHID” ASARIDA IMOMAT BORASIDAGI QARASHLAR TAHLILI
Hozirgi kunda muqaddas islomiy tushunchalarni soxtalashtirish, ularni gʻarazli maqsadlar yоʼlida talqin qilish kuchayib bormoqda. Ayrim adashgan toifalar, xususan, “Hizbut-tahrir” tomonidan notоʼgʻri talqin qilinayotgan “xalifalik” ham ana shunday tushunchalar sirasiga kiradi. Mazkur maqolada ahli sunna val jamoaning imomat (rahbarlik) va xalifalik borasidagi qarashlari Mahmud Lomishiyning “at-Tamhid li qavoid at-tavhid” asari asosida yoritib berilgan.
XALQARO EKOLOGIK ADOLATNI TAʼMINLASHDA TRANSCHEGARAVIY MASʼULIYAT, “UMUMIY VA DIFFERENSIALLASHGAN JAVOBGARLIK” MUAMMOLARI
Maqolada global ekologik inqiroz sharoitida xalqaro ekologik adolatni taʼminlashning dolzarb masalalari, transchegaraviy masʼuliyat tamoyillari hamda «umumiy va differensiallashgan javobgarlik» prinsipining nazariy-falsafiy asoslari tahlil qilinadi. Tadqiqotda rivojlangan va rivojlanayotgan mamlakatlar oʻrtasidagi masʼuliyat taqsimlanishining adolatli mexanizmlarini shakllantirish zarurati asoslanadi. Muallif zamonaviy ekogumanistik yondashuvlar asosida insoniyat va biosfera tizimining mushtarak kelajagini taʼminlashda har bir davlat va jamiyat masʼuliyatining mohiyati ochib beriladi.
YOSHLAR AXLOQIY TAFAKKURI VA MADANIYATINI YUKSALTIRISHDA NURONIYLAR TAJRIBASIDAN FOYDALANISHNING AHAMIYATI
Mahalla muhitida nuroniylar faoliyati yoshlar uchun milliy gʻurur, vatanparvarlik, insonparvarlik, bagʻrikenglik va axloqiy masʼuliyat mezonlarini singdirishning eng tabiiy shakliga aylanmoqda. Yoshlarning axloqiy tafakkuri – bu ularning hayotga, jamiyatga, oʻz shaxsiy masʼuliyatiga boʻlgan maʼnaviy munosabatining darajasini ifodalovchi koʻrsatkichdir. Ushbu tafakkurning shakllanishida nuroniylar hayotiy tajribasi, ijtimoiy eʼtiqodi va axloqiy pozitsiyasi muhim ahamiyat kasb etadi. Ularning hayoti axloqiy ongning real koʻrinishidir – mehnatga fidoyilik, eʼtiqodga sadoqat, vijdon va adolat tuygʻusi, insoniy mehr va bagʻrikenglik singari qadriyatlar ularning faoliyatida mujassam. Yoshlar uchun bunday fazilatlar soʻz emas, balki hayotiy namuna sifatida qabul qilinadi.
RAHBAR KADRLAR MA’NAVIY QIYOFASINING IJTIMOIY-FALSAFIY MODELI
Mazkur maqolada rahbar kadrlar maʼnaviy qiyofasining ijtimoiy-falsafiy modeli zamonaviy jamiyat sharoitida tahlil qilinadi. Tadqiqotda rahbarlik faoliyati faqat boshqaruv va tashkiliy kompetensiyalar bilan emas, balki maʼnaviy masʼuliyat, axloqiy meʼyorlar va ijtimoiy ishonch bilan uzviy bogʻliq ijtimoiy hodisa sifatida talqin etiladi. Raqamli transformatsiya va texnologik boshqaruv sharoitida rahbar maʼnaviy qiyofasining shaffoflik, javobgarlik va ijtimoiy adolatni taʼminlashdagi roli asoslab beriladi. Maqolada rahbar maʼnaviy qiyofasi individual fazilatlar majmui emas, balki ijtimoiy ong, institutsional muhit va texnologik omillar oʻzaro taʼsiri natijasida shakllanuvchi murakkab model sifatida yoritiladi.
IMMANUEL KANT FALSAFASIDA NOUMENAL ERKINLIK VA FENOMENAL DETERMINIZMNING ANTINOMIK TABIATI: TRANSENDENTAL KONTEKSTDA TAHLIL
Mazkur maqolada Immanuel Kant falsafasida noumenal erkinlik va fenomenal determinizm oʻrtasidagi antinomik munosabat transendental idealizm doirasida keng tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy maqsadi – “Sof aql tanqidi” asaridagi uchinchi antinomiya asosida erkinlik va sababiyat muammosining nazariy yechimini ochib berish hamda fenomen va noumen farqlanishining gnoseologik hamda ontologik asoslarini aniqlashdan iborat. Tadqiqot tarixiy-falsafiy rekonstruksiya, matnshunoslik tahlili va komparativ metod asosida olib borildi. Natijada Kant determinizmni fenomenal tajriba doirasi bilan cheklab, erkinlikni noumenal darajada – amaliy aql postulatida asoslagani isbotlandi.
EKOLOGIK MADANIYAT YUKSAKLIGI, HUQUQIY ONG VA TABIAT-JAMIYAT INSONNING UZVIY BOGʻLIQLIGI
Ushbu maqolada ekologik madaniyat tushunchasi va tabiat, jamiyat, insonlar o‘ rtasidagi bog‘ liqlik yoritilgan. Muallif ekologik ongning shakllanishida huquqiy madaniyat, huquqiy ong, ekologik qonunchilik, ekologik siyosat va ekologik taʼlim tizimi oʻrtasidagi koʻp qatlamli integratsiya aynan shunday uygʻunlikning tashkiliy-huquqiy modelini yaratishga xizmat qilishi tahlil qilingan. Talabalar orasida soʻrovnoma asosida ekologik madaniyat va “Tabiat–Jamiyat–Inson” tizimida oʻzaro uzviy bogʻliqligi , insonlarni jamiyatda ekologik huquqiy ongi qay darajada ekanligi koʻrsatib oʻtilgan.
INGLIZ VA OʻZBEK DIPLOMATIK DISKURSIDA EVFEMIZATSIYA VA YUMSHATISH STRATEGIYALARINING LINGVOPRAGMATIK TAHLILI
Mazkur maqolada ingliz va o‘ zbek diplomatik diskursida evfemizatsiya va yumshatish strategiyalarining lingvopragmatik xususiyatlari ilmiy tahlil qilinadi. Diplomatik muloqotda evfemizatsiya siyosiy vazminlikni taʼminlash, keskinlikni oldini olish, yuzni saqlash, ijobiy muloqot fonini shakllantirish va konfliktni bartaraf etishda muhim kommunikativ vosita sifatida namoyon boʻladi. Tadqiqotning dolzarbligi evfemizatsiyaning global diplomatik muloqotda va milliy siyosiy nutqda turlicha lingvokulturologik mazmun kasb etishi bilan belgilanadi. Ingliz diplomatik bayonotlarida express concern, regret the incident, could have been handled differently kabi yumshatish formulalari rasmiy norozilikni bilvosita yetkazish, keskin bahodan tiyilish va iyerarxik muloqot masofasini saqlashga xizmat qiladi. Oʻzbek diplomatik diskursida esa vaziyatdan afsus bildiramiz, noziklik bilan eʼtirof etildi, muloqot uchun imkoniyatlar mavjud kabi ifodalar tanqidni yumshatish, hurmat tamoyilini saqlash va murosaga moyillikni namoyish etadi. Maqola evfemizatsiyaning pragmatik asoslarini ochib berish bilan birga, ingliz va oʻzbek diplomatik etiketi doirasida yumshatish strategiyalarining tipologiyasini ham mushohada qiladi.
A.QODIRIYNING “OʻTKAN KUNLAR” ROMANI TARJIMALARIDA LINGVOKULTUROLOGIK KOMPETENSIYA KOMPONENTLARINING IFODALANISHI
Mazkur maqolada Abdulla Qodiriyning “Oʻtkan kunlar” romanining ingliz tiliga qilingan tarjimalarida lingvokulturologik kompetensiyaning asosiy komponentlari tahlil qilinadi. Tadqiqot jarayonida konseptlar, madaniy kodlar, realiyalar va milliy mentalitet unsurlarining tarjimada ifodalanish xususiyatlari qiyosiy yondashuv asosida oʻrganiladi. Tarjimonlar tomonidan qoʻllangan strategiyalar aniqlanib, madaniy mazmunning saqlanish darajasi baholanadi. Natijalar badiiy tarjimada lingvokulturologik kompetensiyaning muhim ahamiyatga ega ekanini koʻrsatadi.
ILOVA QURILMA TARKIBIDAGI FRAZEOLOGIK BIRLIKLARNING STILISTIK FUNKSIYALARI
Maqolada ilovali qurilma tarkibida frazeologizmlarning qoʻllanilish muammosiga toʻxtalib, frazeologizmlarning ilovali elementlar tarkibida bajarib keladigan funksiyalari tadqiqi nemis tili badiiy adabiyotidan olingan misollar vositasida tahlil qilingan.
ТЕМПОРАЛЬНЫЙ ОБРАЗ В ИСПАНСКОЙ И УЗБЕКСКОЙ ПАРЕМИОЛОГИИ
В статье исследуется репрезентация категории времени в испанской и узбекской фразеологии с позиций когнитивной лингвистики и лингвокультурологии. Целью работы является выявление универсальных и национально-специфических особенностей концептуализации времени в устойчивых выражениях и пословицах двух языков. Теоретической базой послужили положения теории концептуальной метафоры и современные разработки в области сопоставительной фразеологии. Установлено, что в обоих языках время осмысляется через пространственные, процессуальные и количественные метафоры, однако их прагматическая направленность и культурная интерпретация различаются. Испанская фразеология демонстрирует преимущественно линейно-прогрессивную модель времени и его экономическую оценку, тогда как узбекская отражает циклическое, нравственно-оценочное и коллективно ориентированное понимание темпоральности.
ISAJON SULTONNING “BILGA XOQON” ROMANIDA TOʻQIMA OBRAZLARNING BADIIY VAZIFASI
Ushbu maqolada zamonaviy oʻzbek adabiyotining yetakchi vakillaridan biri Isajon Sultonning tarixiy romanlaridan biri “Bilga xoqon” romani tahlilga tortilgan. Roman janri oʻzining obrazlar xilma-xilligi bilan ajralib turuvchi janr hisoblanadi. Romanlarda bosh va epizodik obrazlar muhim ahamiyat kasb etadi. Shuningdek, tarixiy obrazlar va ular qiyofasini yanada yorqinroq yaratish uchun xizmat qiluvchi toʻqima obrazlar ham muhim hisoblanadi. Shuning uchun maqolada romanda mahorat bilan yoritilgan to‘ qima obrazlar ham tahlil qilinib, muallif tarixiy fakt va badiiy toʻqima uygʻunligiga erishgani asoslangan.
PESHLAVHALARNING TIL XUSUSIYATLARI VA IMLO MUAMMOLARI XUSUSIDA
Mazkur maqolada oʻzbek tilshunosligi muammolariga, xususan, peshlavhalarning til xususiyatlari va imlo muammolari masalalariga alohida eʼtibor qaratiladi. Tadqiqotning maqsadi peshlavhalar tilining xususiyatlari va imlo muammolari tahlil qilish asosida peshlavhalar (tashqi yozuvlar)ning oʻziga xos xususiyatlarini tadqiq etishdan iborat. Tadqiqotda quyidagi ilmiy tahlil metodlaridan foydalanilgan: lingvistik tavsiflash, sistem, statistik, kontekstual tahlil usullari. Tadqiqot mavzusiga doir ilmiy adabiyotlarni tahlil qilishda lingvistik tahlil usulidan foydalanilgan. Statistik tahlil oʻzbek tili tashqi yozuvlarida peshlavhalarining oʻrin olishi, aks etish xususiyatlarini oʻrganishda keng foydalanilgan. Tadqiqot natijalari quyidagi ilmiy va amaliy xulosa va tavsiyalarni ishlab chiqish imkonini berdi: peshlavhalar matnlarini tahlil qilish, imlo bilan bogʻliq muammolarni tartibga solishga va toʻgʻri yozishga yordam beradi. Xususan, oʻzbek tilshunosligida peshlavha va tashqi yozuvlar oʻrtasidagi aloqadorlik masalalari, peshlavhalarning oʻziga xos xususiyatlari kabi masalalar oʻz dolzarbligiga ega; oʻzbek tili tashqi yozuvlarida peshlavhalarning oʻrin egallashi, aks etishi quyidagi usullarda namoyon boʻldi: oʻzbek tili xalqning kundalik hayotida muhim oʻrin egallashi, oʻzbek tilining taraqqiy etishi bilan peshlavhalarning tashqi yozuvlarda aks etishi va ommaviy tus olishi. Sirdaryo viloyatidagi tashqi yozuv va peshlavhalar maqolaning illyustrativ materiali sifatida xizmat qilgan.
OMMAVIY ISHTIROK DARAJALARINI ANIQLASHNING AYRIM HUQUQIY MASALALARI
Maqolada ommaviy ishtirok darajalarining tasniflari amaliy va rahbariy qoʻllanmalarda, ilmiy ishlar va boshqa manbalarda oʻrganildi. Ommaviy ishtirok darajalarining turlicha tasniflanishi va nomlanishi chalkashliklarga olib kelishi hamda siyosiy huquqlarning toʻliq taʼminlanmasligiga olib kelishi aniqlandi. Tadqiqot jarayonida ushbu manbalardagi farqlarga oydinlik kiritildi va ommaviy ishtirok darajalariga yangi tasnif berildi.
XALQ DEPUTATLARI KENGASHLARI VA FUQAROLIK JAMIYATI INSTITUTLARINING OʻZARO HAMKORLIGINING KONSTITUTSIYAVIY-HUQUQIY MOHIYATI
Ushbu ilmiy maqolada xalq deputatlari kengashlarining asosiy faoliyati va fuqarolik jamiyati institutlarining oʻzaro hamkorligiga asoslangan tadbirlar masalasi konstitutsiyaviy-huquqiy jihatdan muhokamalar qilinadi. Tadqiqotimiz natijalariga asoslangan holda, xalq deputatlari kengashlarining mahalliy organlar sifatidagi huquqiy maqomining oʻrni, fuqarolik jamiyati institutlarining davlat boshqaruvidagi mohiyati va ularning oʻzaro munosabatlarini tartibga soluvchi konstitutsiyaviy tamoyillar haqida asoslanib oʻtilgan maʼlumotlar keltiriladi. Tadqiqotning muhokamalarga sabab boʻlgan jihati shundaki, fuqarolik jamiyati institutlari bilan hamkorlikning huquqiy shakllarni ishlab chiqish, konstitutsiyaviy-huquqiy hamkorlikdagi amaliy mexanizmlarini takomillashtirish va ularning demokratik boshqaruvdagi holati haqidagi asosiy maʼlumotlar keltirilgan. Natijalar va tahlillarga asoslangan holda vakillik organlari va fuqarolik jamiyati institutlari oʻrtasidagi samarali hamkorlikni tashkil qilish orqali konstitutsiyaviy muhim omil ekanligi asoslab beriladi hamda ushbu sohani takomillashtirishga doir ilmiy xulosalar keltirib oʻtiladi.
OILA-TURMUSH MUNOSABATLARI DOIRASIDAGI JINOYATLARNI BARTARAF ETISHDA PROFILAKTIKA INSPEKTORLARI FAOLIYATINING KRIMINOLOGIK MEXANIZMLARI
Ushbu maqolada oilaviy-turmush munosabatlari doirasida sodir etiladigan jinoyatlarni oldini olishda profilaktika inspektorlarining oʻrni va ahamiyati kriminologik jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida profilaktika inspektorlarining vakolatlari, faoliyat shakllari va amaliy mexanizmlarining samaradorligi oʻrganiladi. Shuningdek, huquqbuzarliklarning kelib chiqish sabablarini aniqlash, xavf guruhidagi oilalar bilan individual ishlash, profilaktik hisob yuritish hamda jamoatchilik bilan hamkorlik masalalariga alohida eʼtibor qaratiladi. Maqola yakunida mavjud kamchiliklarni bartaraf etishga qaratilgan ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqiladi.
KONSTITUTSIYAVIY ODIL SUDLOVNI ILM VA TAʼLIM BILAN UYGʻUN RIVOJLANTIRISH MASALALARI
Ushbu maqolada konstitutsiyaviy odil sudlov tizimini zamonaviy ilmiy yondashuvlar bilan uygʻun rivojlantirishning nazariy va amaliy jihatlari tahlil qilinadi. Konstitutsiyaviy nazorat demokratik huquqiy davlat mexanizmining asosiy ustuni sifatida koʻrib chiqilib, uning samaradorligi ilm-fan, taʼlim va intellektual muhit bilan chambarchas bogʻliq ekanligi asoslanadi. Konferensiya materiallari doirasida konstitutsionalizm maktabini shakllantirish, konstitutsiyaviy huquq boʻyicha ixtisoslashgan magistratura yoʻnalishini joriy etish, odil sudlov akademiyasida maxsus oʻquv modullarini tashkil etish, yoshlar oʻrtasida konstitutsiyaviy tafakkurni rivojlantirish hamda Konstitutsiyaviy sud huzurida ilmiy-tadqiqot markazini tashkil etish kabi takliflar ilgari suriladi.
МЕЖДУНАРОДНЫЕ ИНИЦИАТИВЫ РЕСПУБЛИКА УЗБЕКИСТАН И ИХ ЗНАЧЕНИЕ ДЛЯ ГЛОБАЛЬНОГО ДИАЛОГА
В статье анализируются международные инициативы Республики Узбекистан в контексте их значения для развития глобального диалога и многостороннего сотрудничества. Рассматриваются основные направления внешнеполитической активности Узбекистана, включая участие в деятельности Организация Объединённых Наций, инициативы в сфере региональной безопасности и добрососедства, а также вклад страны в продвижение повестки устойчивого развития. Особое внимание уделяется диалоговой и инклюзивной направленности международных инициатив Узбекистана, основанных на принципах мирного урегулирования споров, уважения суверенитета государств и укрепления доверия между участниками международных отношений.
ICHKI ISHLAR ORGANLARIDA RAQOBATBARDOSH PROFESSIONAL VA ZAMONAVIY KADRLARNI TAYYORLASH: MAQSAD VA VAZIFALAR
Maqolada ichki ishlar organlari kadrlarini tayyorlash sohasida oʻtkazilgan islohotlar va kutilayotgan natijalar, ularning ichki ishlar organlari faoliyatidagi ahamiyati va zarurati, ichki ishlar organlari xodimlarini tayyorlash, qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish tizimi, uzluksiz oʻquv-karyera jarayoni, Ichki ishlar organlarini xalqchil professional tuzilmaga aylantirish, ichki ishlar organlari xodimlariga qoʻyilgan zamonaviy talablar keng yoritib berilgan.
JAHON SAVDO TASHKILOTIGA AʼZOLIK BOSQICHIDA SHAFFOFLIKNI TAʼMINLASH MASALALARI
Maqolada Jahon Savdo Tashkilotining tovarlar va xizmatlar savdosi boʻyicha bitimlaridagi shaffoflikni taʼminlashga qaratilgan asosiy majburiyatlarga oid normalari koʻrib chiqiladi. Jahon savdosini rivojlantirish uchun shaffoflik omilining ahamiyati hamda xalqaro savdoni milliy va koʻp tomonlama darajada tartibga solishda shaffoflikni taʼminlashning asosiy mexanizmlari, shuningdek, Jahon Savdo Tashkiloti aʼzolarining ushbu sohadagi asosiy majburiyatlari tahlil qilinadi. Bunda Oʻzbekistonning Jahon Savdo Tashkilotiga aʼzolik boʻyicha muzokaralarda shaffoflikka oid majburiyatlarining oʻziga xos xususiyatlariga alohida eʼtibor qaratiladi. Jahon Savdo Tashkilotiga aʼzolik bosqichida Oʻzbekiston Respublikasi milliy qonunchiligiga tashkilotning shaffoflikni taʼminlash hamda xabardor etish tartib taomillariga oid normalarini implementatsiya qilish masalalari tahlil qilinadi.
INSTAGRAM IJTIMOIY TARMOGʻIDA MUALLIFLIK HUQUQINI HIMOYA QILISHNING AYRIM MASALALARI
Maqola Instagram ijtimoiy tarmogʻida mualliflik huquqini himoya qilish bilan bogʻliq asosiy muammolarni aniqlashga qaratilgan. Maqolada, shuningdek, kontent yaratuvchilari va mualliflik huquqi egalari ijtimoiy tarmoq saytida kontent almashishning dinamik tabiati sharoitida oʻz ishlarini himoya qilishda yuzaga keladigan muammolarni koʻrib chiqadi. Bundan tashqari, maqola tarmoqda eʼlon qilinganda mualliflik huquqi siyosati va foydalanuvchilarning Instagramda mualliflik huquqini himoya qilish bilan bogʻliq huquqiy muammolarini tahlil qiladi.
JINOYAT PROTSESSIDA XAVFSIZLIK CHORALARI QOʻLLASH JARAYONIDA ISBOT QILISHNING OʻZIGA XOS JIHATLARI
Mazkur tadqiqot jinoyat protsessida isbot qilish institutining nazariy va amaliy jihatlarini kompleks tahlil qilishga bagʻishlangan. Unda isbot qilish jarayonining mazmuni, tuzilishi va bosqichlari, shuningdek, dalillarni toʻplash, mustahkamlash, tekshirish va baholash faoliyatining protsessual-huquqiy tabiatiga ilmiy yondashuv asosida baho beriladi. Ishda sudga qadar ish yuritish va sud bosqichlarida isbot qilishning oʻziga xos xususiyatlari, tergovga qadar tekshiruv hamda dastlabki tergovning isbot qilish tizimidagi oʻrni yoritiladi. Shu bilan birga, jinoyat protsessi ishtirokchilarining xavfsizligini taʼminlash masalasi isbot qilishning muhim kafolati sifatida asoslanib, dalil manbalarining daxlsizligi, koʻrsatmalarning erkinligi va dalillarning ishonchliligini taʼminlash bilan bogʻliq muammolar huquqiy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari isbot qilish jarayonining adolatli sudlovni taʼminlashdagi oʻrni va ahamiyatini ochib berishga xizmat qiladi.
IJTIMOIY SOHA TUSHUNCHASINING NAZARIY-HUQUQIY TAHLILI
Mazkur maqolada ijtimoiy soha tushunchasining nazariy va huquqiy asoslari tahlili bayon qilingan bo‘ lib, jumladan ijtimoiy sohada ijtimoiy adolat tamoyilining o‘ rni haqida so‘ z boradi. Bundan tashqari, ijtimoiy soha tushunchasiga olimlarning ilgari surgan taʼriflari umumlashtirilgan holda mazkur tushunchaga taʼrif berishda umumiy xulosaga kelingan.
ICHKI ISHLAR ORGANLARINING JAMOAT XAVFSIZLIGIGA OID FAOLIYATINI AXBOROTLAR BILAN TAʼMINLASHNING TURLARI, SHAKLLARI VA BUGUNGI KUNDAGI HOLATI
Mazkur maqolada Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar organlari jamoat xavfsizligini taʼminlash va fuqarolar xavfsizligini taʼminlashda qoʻllanilayotgan axborotlar va ularning tahlili, ushbu soha bilan bogʻliq amaliyotdagi muammolar koʻrsatilgan. Shuningdek, Navoiy viloyati misolida “Ye-material” elektron dasturi orqali qayd etilgan murojaatlar tahlil qilingan.
ПРАВОВЫЕ И ОРГАНИЗАЦИОННЫЕ ПРОБЛЕМЫ РАССЛЕДОВАНИЯ КИБЕРПРЕСТУПЛЕНИЙ
В статье рассматриваются правовые и организационные проблемы расследования киберпреступлений в условиях цифровизации общественных отношений. Отмечается, что рост преступлений в сфере информационных технологий сопровождается усложнением способов их совершения, трансграничным характером и активным использованием цифровых каналов коммуникации. Анализируются основные трудности правоприменительной практики, связанные с выявлением киберпреступлений, сбором, фиксацией и оценкой электронных доказательств, а также с обеспечением межведомственного и международного взаимодействия. Обосновывается необходимость комплексного подхода к расследованию киберпреступлений, включающего совершенствование правового регулирования, организационных механизмов и профессиональной подготовки сотрудников правоохранительных органов.
OʻZBEKISTON RESPUBLIKASIDA VOYAGA YETMAGANLARNI JINOIY JAVOBGARLIK VA JAZODAN OZOD QILISHGA DOIR QONUNCHILIKNI TAKOMILLASHTIRISH
Maqolada Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligining voyaga yetmaganlarni jinoiy javobgarlik va jazodan ozod qilishga oid normalarini takomillashtirishga bagʻishlangan boʻlib, rivojlangan xorijiy mamlakatlar qonunchiligi tahlil qilinib, milliy qonunchilikka takliflar ishlab chiqilgan. Xususan, yuvenal probatsiya institutining nazariy va amaliy ahamiyati, yuvenal yustitsiya institutining tutgan oʻrni va joriy etish imkoniyatlari, javobgarlikka tortish va jazoni ijro etish muddati oʻtib ketganligi munosabati bilan javobgarlikdan va jazodan ozod qilishga oid qonunchilini takomillashtirishga bagʻishlangan. Shuningdek, javobgarlikka tortish va jazoni ijro etish muddati oʻtib ketganligi munosabati bilan javobgarlikdan va jazodan ozod qilish, yuvenal yustitsiya institutining nazariy va amaliy jihatlari, mazkur institutning imkoniyatlari xalqaro qonunchilik asosida tahlil qilinib, javobgarlikka tortish va jazoni ijro etish muddati oʻtib ketganligi munosabati bilan javobgarlikdan va jazodan ozod qilishga oid Rossiya Federatsiyasi (JK 94-m.), Qozogʻiston (JK 88-m.), Qirgʻiziston (111-m.), Ozarbayjon (JK 91-m.), Gruziya (JK 99-m.), Аrmaniston (JK 99-m.) jinoyat qonunlari qiyosiy tahlil qilinib, JK XVI bobiga voyaga yetmagan shaxsni javobgarlikka tortish va jazoni ijro etish muddati oʻtib ketganligi munosabati bilan javobgarlikdan va jazodan ozod qilishga oid taklif berilgan.
JAZONI IJRO ETISH MUASSASALARIDAN OZOD ETILGAN SHAXSLARNING QAYTA IJTIMOIYLASHTIRILISHIDA PENITENSIAR TIZIMNING ROLI
Maqolada jazoni ijro etish muassasalaridan ozod etilgan shaxslarning qayta ijtimoiylashtirilishida penitensiar tizimning roli tahlil qilinadi. Maqolada penitensiar tizim tushunchasi, uning asosiy vazifalari, jumladan jazoni ijro etish, axloqiy tarbiya va qayta ijtimoiylashtirish jarayonlaridagi ahamiyati ko‘ rib chiqilgan. Shuningdek, xalqaro tajribalar va Nelson Mandela qoidalari, shuningdek, Qozog‘ iston va Qirg‘ izistonning jazoni ijro etish qonunchiligi misollarida, shaxslarni ozodlikdan mahrum qilish davrida va undan keyin ularning jamiyatga qayta moslashuvini taʼminlashdagi pedagogik, ijtimoiy va psixologik chora-tadbirlar muhokama qilingan. Maqolada O‘ zbekiston penitensiar tizimida resotsializatsiya jarayonini takomillashtirish bo‘ yicha takliflar, xususan, shaxslar va ularning oilalarini taʼlim-tarbiya jarayoniga jalb qilish, shuningdek, jazoni ijro etish muassasalarida resotsializatsiya uchun ajratiladigan vaqtni oshirish zarurati keltirilgan.
DAVLAT ISHTIROKIDAGI AKSIYADORLIK JAMIYATLARI KUZATUV KENGASHLARIDA SUNʼIY INTELLEKTNI AʼZO-MASLAHATCHI SIFATIDA JORIY ETISHNING HUQUQIY ASOSLARI VA ISTIQBOLLARI
Mazkur maqolada Oʻzbekiston Respublikasida davlat ishtirokidagi aksiyadorlik jamiyatlari kuzatuv kengashlari faoliyatiga sunʼiy intellekt (SI) texnologiyalarini aʼzo-maslahatchi sifatida joriy etish masalalari kompleks huquqiy tahlil qilinadi. Tadqiqotda Oʻzbekiston Respublikasining “Aksiyadorlik jamiyatlari va aksiyadorlarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisida”gi Qonuni, Prezident farmon va qarorlari, shuningdek Vazirlar Mahkamasi qarorlari asosida kuzatuv kengashi vakolatlari, fidutsiar majburiyatlar va SI qoʻllanilishi bilan bogʻliq xatarlar oʻrganiladi. Shuningdek, AQSH, Yevropa Ittifoqi, Singapur, BAA va Xitoy (Gonkong) tajribasi bilan qiyosiy tahlil oʻtkazilib, milliy qonunchilikni takomillashtirish boʻyicha amaliy takliflar ishlab chiqiladi.
НАДЛЕЖАЩАЯ ПРАВОВАЯ ПРОЦЕДУРА В ПРОИЗВОДСТВАХ ПО ДЕЛАМ О КОНКУРЕНЦИИ В ЕВРОПЕЙСКОМ СОЮЗЕ И УЗБЕКИСТАНЕ
В статье рассматривается ключевое значение процессуальной справедливости и сохранения прав ответчиков при применении законодательства о конкуренции на примере Европейского союза (ЕС) и Узбекистана. В работе делается ссылка на недавнюю Рекомендацию ОЭСР по прозрачности и процессуальной справедливости при применении законодательства о конкуренции, а также на статью 47 Хартии Европейского союза об основных правах, в которой подчёркиваются принципы открытости, независимости и права на защиту. Административные процедуры в Узбекистане закрепляют принципы процессуальной справедливости с особым акцентом на праве быть выслушанным и участвовать в производстве. Исследование завершается сравнительным анализом, подчёркивающим схожую приверженность надлежащей правовой процедуре и защите прав в процедурах по делам о конкуренции в обеих юрисдикциях, а также выявляющим различия в подходах к конфиденциальности и коммерческой тайне.
GIYOHVANDLIK VOSITALARINING VIRTUAL OLAMDA SOTILISHI, NARX SHAKLLANISHI, HUQUQIY BAHOLASH VA EKSPERTIZA MUAMMOLARI
Mazkur maqolada giyohvandlik vositalarining virtual muhitda, xususan darknet va shifrlangan messenjerlar orqali sotilishi jarayonlari tahlil qilinadi. Raqamli savdoda narx shakllanishiga taʼsir qiluvchi omillar — platforma xatari, logistika, kriptovalyuta kursi va anonimlik mexanizmlari yoritiladi. Shuningdek, onlayn savdoni huquqiy baholash va isbotlashda transchegaraviy yurisdiksiya, raqamli dalillar, blokcheyn tahlili hamda kimyoviy ekspertiza bilan bogʻliq muammolar koʻrsatib beriladi. Maqolada tergov va sud amaliyotini kuchaytirishga qaratilgan konseptual xulosalar ilgari suriladi.
PUL YUVISHGA QARSHI KURASHISH SOHASIDAGI XALQARO VA MINTAQAVIY TASHKILOTLAR, ULARNING FUNKSIYA VA VAZIFALARI
Maqolada pul yuvishga qarshi kurashish sohasida faoliyat yurituvchi xalqaro va mintaqaviy tashkilotlarning oʻrni, funksiyalari hamda vazifalari tahlil qilingan. Xususan, global miqyosda moliyaviy shaffoflikni taʼminlash va noqonuniy daromadlarni legallashtirishga qarshi kurashishda muhim ahamiyat kasb etuvchi tashkilotlar faoliyati koʻrib chiqilgan.
ЦИФРОВИЗАЦИЯ АДМИНИСТРАТИВНОГО СУДОПРОИЗВОДСТВА В РЕСПУБЛИКЕ УЗБЕКИСТАН: ЭТАПЫ ФОРМИРОВАНИЯ И НАПРАВЛЕНИЯ РАЗВИТИЯ
В статье исследуются правовые основы цифровизации административного судопроизводства в Республике Узбекистан, этапы формирования нормативно-правовой базы цифровой трансформации, а также развитие электронного судопроизводства, институционализация цифровых доказательств и внедрение механизмов дистанционного участия. На основе анализа законодательства, стратегических документов и правоприменительной практики выявляются основные проблемы и перспективы совершенствования правового регулирования в условиях цифровизации.
OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI ICHKI ISHLAR ORGANLARIDA XOTIN-QIZ XODIMLAR FAOLIYATIDA XIZMAT INTIZOMI: MUAMMOLAR VA YECHIMLAR
Ushbu maqola ichki ishlar organlarida xotin-qizlarning xizmat oʻtash tartibi va ularning faoliyatini tartibga solish boʻyicha rivojlangan mamlakatlar tajribasini ilmiy asosda tahlil qilishga bagʻishlangan. Tadqiqot davomida xotin-qizlar xizmatidagi huquqiy, ijtimoiy va institutsional jihatlar, shuningdek ularning xizmatga jalb qilinishi va professional rivojlanish imkoniyatlari koʻrib chiqildi. Maqolada milliy qonunchilik bilan bir qatorda xalqaro standartlar va ilgʻor xorijiy tajribalar solishtirildi. Tadqiqot natijalari xotin-qizlar xizmatini tartibga solish boʻyicha samarali mexanizmlar va siyosiy strategiyalarni aniqlashga yordam beradi. Shu bilan birga, maqola ichki ishlar organlarida gender tengligini taʼminlash, xizmat jarayonlarini optimallashtirish va xotin-qizlar faoliyatini samarali tashkil etish boʻyicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga xizmat qiladi. Tadqiqot shuni koʻrsatdiki, xotin-qizlarni xizmatga jalb qilish nafaqat ijtimoiy adolat va gender tengligini mustahkamlash, balki ichki ishlar organlarining samaradorligini oshirish va fuqarolarga xizmat sifatini yaxshilashga ham xizmat qiladi.
YOʻL HARAKATI XAVFSIZLIGINI TAʼMINLASHDA MAʼMURIY-HUQUQIY MEXANIZMLARNI RIVOJLANTIRISHNING DOLZARB MASALALARI (OʻZBEKISTON TAJRIBASI)
Ushbu maqola Oʻzbekiston Respublikasida yoʻl harakati xavfsizligini taʼminlash sohasida maʼmuriy-huquqiy mexanizmlarni rivojlantirishning dolzarb masalalariga bagʻishlangan. Tadqiqotda yoʻl harakati xavfsizligini taʼminlashga qaratilgan normativ-huquqiy baza, vakolatli organlar faoliyati hamda maʼmuriy javobgarlik choralarining samaradorligi tahlil qilinadi. Shuningdek, yoʻl-transport hodisalarining oldini olishda profilaktik chora-tadbirlar, raqamli texnologiyalarni joriy etish, nazorat mexanizmlarini takomillashtirish va jamoatchilik ishtirokini kuchaytirish masalalari koʻrib chiqiladi. Xorijiy tajriba bilan qiyosiy tahlil asosida milliy tizimni yanada takomillashtirish boʻyicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqiladi. Tadqiqot natijalari yoʻl harakati xavfsizligini taʼminlashning institutsional va huquqiy asoslarini mustahkamlashga xizmat qiladi.
MAʼMURIY HUJJATNI TUSHUNISH VA QO‘LLASHNING OʻZIGA XOS XUSUSIYATLARI
Ushbu maqolada Maʼmuriy tartib-taomillar toʻgʻrisida Qonunda qoʻllanilgan “maʼmuriy hujjat” tushunchasining nazariy va amaliy jihatlari tahlil qilinib, uning oʻrniga “maʼmuriy akt” terminini qoʻllash masalasi tahlil qilinadi. Tadqiqotda amaldagi qonunchilik asosida maʼmuriy hujjat nafaqat yozma shakldagi qaror, balki ogʻzaki, belgili va boshqa tashqi ifodadagi huquqiy taʼsir choralarini ham qamrab olishi yoritiladi. Shuningdek, Germaniya, Shveysariya va Fransiya huquq tizimlari tajribasi qiyosiy-huquqiy jihatdan oʻrganilib, “maʼmuriy akt” tushunchasining kengroq va universal xususiyatga ega ekani asoslab beriladi. Natijada maʼmuriy aktning asosiy belgilari tahlil qilinib, muallif tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligini takomillashtirish yuzasidan takliflar ilgari suriladi.
OLIY TAʼLIM MUASSASALARI – TADBIRKORLIK SUBYEKTI SIFATIDA
Mazkur maqolada oliy taʼlim muassasalarining tadbirkorlik subyekti sifatidagi huquqiy maqomi hamda innovatsiyalarni tijoratlashtirishdagi institutsional roli qiyosiy-huquqiy tahlil asosida oʻrganilgan. Tadqiqotda “tadbirkor universitet” konsepsiyasi, Triple Helix modeli, intellektual mulkni boshqarish, texnologiyalar transferi va spin-off kompaniyalar tashkil etishning huquqiy mexanizmlari tahlil qilingan. AQSh, Germaniya va Janubiy Koreya tajribasi asosida universitetlarning innovatsion faoliyatini tartibga solishning samarali modellari aniqlangan. Tadqiqot natijalari Oʻzbekistonda OTMlarning tadbirkorlik faoliyati uchun huquqiy asos mavjud boʻlsa-da, intellektual mulkni boshqarish, daromad taqsimoti va institutsional infratuzilma boʻyicha normativ aniqlik yetarli emasligini koʻrsatadi. Shu asosda “Taʼlim toʻgʻrisida”gi Qonunni takomillashtirish, namunaviy intellektual mulk siyosatini joriy etish hamda texnologiyalar transferi infratuzilmasini rivojlantirish boʻyicha takliflar ishlab chiqilgan.
KICHIK JANR MATNLARNI O‘QITISHDA LINGVOPRAGMATIK YONDASHUVNING DIDAKTIK IMKONIYATLARI
Maqolada kichik janr matnlarini, xususan ingliz va o‘zbek tillaridagi latifalarni lingvopragmatik yondashuv asosida o‘qitishning didaktik imkoniyatlari yoritiladi. Latifa matnlarining pragmatik tuzilishi — implikatura, nutq aktlari, presuppozitsiya, kinoya va kognitiv kutilma buzilishi kabi mexanizmlar asosida tahlil qilinadi. Ingliz va o‘zbek latifalari qiyosiy jihatdan o‘rganilib, ulardagi kulgi hosil qilish strategiyalari va madaniy-pragmatik kodlar ochib beriladi. Lingvopragmatik tahlil asosida o‘qitishning interaktiv metodlari va bosqichli modeli taklif etiladi.
«ELEKTR BOʻLIMI» BOʻYICHA RAQAMLI TAʼLIM MUHITINI YARATISH: QORAQALPOGʻISTON MAKTABLARI MISOLIDA
Ushbu maqolada Qoraqalpogʻiston Respublikasi umumiy oʻrta taʼlim maktablarida fizika fanining “Elektr boʻlimi”ni oʻqitishda raqamli taʼlim muhitini yaratishning konseptual asoslari va usullari koʻrib chiqiladi. Maqola zamonaviy taʼlim ehtiyojlaridan kelib chiqib, “Elektr boʻlimi” mavzularining murakkabligi va mavhumligini, shuningdek, mintaqaning oʻziga xos xususiyatlarini (koʻp tillilik, resurslar yetishmovchiligi) inobatga olgan holda raqamli muhit komponentlarini, modelini va ularni loyihalash tamoyillarini hamda joriy etish mexanizmlarini tahlil qiladi. Yaratiladigan raqamli muhitning oʻquv samaradorligini oshirish, mavzuni vizuallashtirish va amaliy koʻnikmalarni rivojlantirishdagi oʻrni asoslab berilgan.
VEKTORLAR ALGEBRASINING ELEMENTAR MASALALAR YECHISHGA TATBIQI
Bitiruv ishida elementar matematika kursini oʻqitishda koordinata va vektor usullaridan foydalanish qoidalari hamda mohiyati ochib berilgan boʻlib, mazkur usullar yordamida geometrik masalalarni algebraik shaklda ifodalash, ularni koordinatalar orqali aniq hisoblash, vektorlar yordamida fazoviy yoʻnalishlar va harakatlarni tahlil qilish imkoniyati yaratiladi. Fazoviy tafakkur oʻquvchining fazoviy obyektlarni, ularning oʻzaro joylashuvi, shakli, hajmi va oʻzaro bogʻliqligini anglash, tasavvur qilish va tahlil etish qobiliyatini ifodalaydi. Natijada oʻquvchilar abstrakt shakldagi geometrik munosabatlarni aniq raqamli va analitik ifodalarda tasvirlay oladilar.
IONLI POLIMERLANISH REAKSIYASINI OʻQITISHDA 3D VA VIRTUAL TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISH
Maqolada oliy taʼlim muassasalarida ionli polimerlanish reaksiyasi mavzusini oʻqitishda 3D modellashtirish va virtual reallik (VR) texnologiyalaridan foydalanishning ilmiy-metodik asoslari bayon etilgan. Ionli (kation va anion) polimerlanish mexanizmlarini vizuallashtirish orqali talabalarning fazoviy tafakkuri, nazariy bilimlarni oʻzlashtirish darajasi va amaliy koʻnikmalarini rivojlantirish imkoniyatlari tadqiq etildi. Pedagogik eksperiment natijalariga koʻra, 3D va VR texnologiyalaridan foydalanish taʼlim samaradorligini 18–20 % ga oshirishi aniqlandi.
INGLIZ TILINI O‘QITISHDA “BLENDED LEARNING” STRATEGIYASI
Ishda ingliz tilini o‘qitish jarayonida “«Blended Learning”” (aralash ta’lim) strategiyalarini qo‘llashning amaliy natijalari tahlil qilinib, an’anaviy va raqamli ta’lim integratsiyasi asosida tashkil etilgan darslarning samaradorligi, talabalar faolligi, mustaqil o‘rganish ko‘nikmalari hamda kommunikativ kompetensiya rivojiga ta’siri ko‘rib chiqiladi hamda OTM da tajriba ishlari natijalari keltirib o‘tiladi. Ingliz tilini o‘qitishda “Blended Learning” strategiyalarini qo‘llashning amaliy natijalarini aniqlash va ularning pedagogik samaradorligini ilmiy asosda tahlil qilish ko‘rib chiqiladi.