Ижтимоий-гуманитар фанларнинг долзарб муаммолари / Актуальные проблемы социально-гуманитарных наук / Actual Problems of Humanities and Social Sciences.
Ijtimoiy-gumanitar fanlarning dolzarb muammolari (scienceproblems.uz) ilmiy-amaliy elektron jurnal boʻlib, u rasman 2020-yil 6-avgust kuni 1368-son bilan davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan. Jurnal 2020-yildan buyon nashr etiladi. Jurnalning maqsadi Ijtimoiy-gumanitar fanlar boʻyicha dolzarb va ilmiy jihatdan asoslangan ilmiy-amaliy izlanishlar natijalarini chop etish va oʻquvchiga yetkazish hisoblanadi. OAK Roʻyxati Jurnal Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Oliy attestatsiya komissiyasi Rayosatining 2022-yil 30-noyabrdagi 327/5-son qarori bilan tarix, iqtisodiyot, falsafa, filologiya, yuridik va pedagogika fanlari boʻyicha ilmiy darajalar boʻyicha dissertatsiyalar asosiy natijalarini chop etish tavsiya etilgan ilmiy nashrlar roʻyxati (Roʻyxatga) kiritilgan. Nashrning tili Jurnal va undagi maqolalar oʻzbek, rus va ingliz tillarida chop etiladi. Jurnalning boʻlimlari Nashrda asosan tarix, iqtisodiyot falsafa, filologiya, yuridik va pedagogika fanlari boʻyicha maqolalar chop etiladi. Shuningdek, psixologiya, sanʼatshunoslik siyosiy, sotsiologiya fanlari boʻyicha ham maqolalar qabul qilinishi mumkin. Jurnalning foydalanish uchun ochiqligi Jurnal nashr etilgan sonlari va undagi maqolalar foydalanish uchun ochiq va bepul. Eʼlon qilingan nashrlar scienceproblems.uz saytining arxiv boʻlimida joylashtirilgan. Taqrizlash siyosati Taqdim etilgan barcha qoʻlyozmalar muallifi koʻrsatilmagan holda tegishli soha boʻyicha mutaxassisga taqrizlash uchun yuboriladi. Taqrizchi tomonidan nashrga tavsiya etilgan va ijobiy taqrizlangan maqolalargina chop etiladi. Antiplagiat tekshiruvi Tahririyatga kelib tushgan barcha maqolalar maxsus antiplagiat dasturida tekshirib chiqiladi va oʻzlashtirish darajasi 15 foizdan oshmasligi (originallik 85 foizni tashkil etishi) lozim. Nashrning davriyligi Jurnal qoida tariqasida bir oyda bir marotaba chop etiladi. Shuningdek, tahririyat tavsiyasiga koʻra, jurnalning qoʻshimcha va maxsus sonlari ham chop etilishi mumkin. ISSN Nashrning xalqaro standartlar asosida boʻlishini taʼminlash maqsadida unga ISSN 2181-1342 raqami olingan. Crossref DOI Tahririyat Crossref DOI ning rasmiy aʼzosi hisoblanadi va 10.47.390 DOI prefiksiga ega. Har bir nashr va ilmiy maqolaga individual Crossref DOI raqami beriladi. Muassis Jurnal “SCIENCEPROBLEMS TEAM” masʼuliyati cheklangan jamiyati tomonidan taʼsis etilgan. Tahririyat Manzili: Toshkent shahri, Yakkasaroy tumani, Kichik Beshyogʻoch koʻchasi, 70/10-uy. Elektron manzil: scienceproblems.uz@gmail.com Telegram kanal: https://t.me/scienceproblems_uz Telefon raqami (telegram): +998996020984
OʻZBEKISTONDA TAʼLIM TIZIMIDAGI INNOVATSION ISLOHOTLARNING NATIJALARI
Maqolada mustaqillik yillarida taʼlim-tarbiya tizimini rivojlantirish davlat siyosati darajasiga koʻtarilgani, amalga oshirilgan innovatsion islohotlar va ularning natijalari yoritilgan.
ЗАСЛУГИ АЛИШЕРА НАВОИ В ИЗУЧЕНИИ РАЗВИТИЙ ТЮРКСКИХ ЯЫКОВ
Алишер Навои, как великий поэт, мыслитель, основоположник узбекского литературного языка и литературы, государственный деятель, внёс огромный вклад в общественное и культурное развитие узбекского периода, в частности, в эстетическое и художественное развитие в целом. Этот период занимает особое место в мировой культуре как время расцвета науки, культуры, включая архитектуру, зодчество и словесное искусство.
FARGʻONA VODIYSIDA HASHAR YOʻLI BILAN QURILGAN GIDROINSHOOTLAR TARIXIDAN
Ushbu maqolada Fargʻona vodiysidagi suv tanqisligini bartaraf etish masalalari va bu borada xalq tashabbusi bilan amalga oshirilgan ishlar, hamda anʼanaviy hashar usuli haqida soʻz yuritiladi.
SHARQ MAMLAKATLARIDA MIRZO ULUGʻBEK ILMIY MEROSINING OʻRGANILISHI
Maqolada Mirzo Ulugʻbekning ilmiy merosi va uning Sharq mamlakatlarida olib borilgan tadqiqotlari tahlil qilingan. Ulugʻbekning astronomiya, matematika va falsafa sohasidagi asarlari Turkiya, Eron, Hindiston, Xitoy va Arab mamlakatlarida qanday oʻrganilgani hamda zamonaviy sharqshunoslik fanida qanday baholanayotgani koʻrib chiqilgan. Ulugʻbek merosi Sharq ilmiy anʼanalarining davomiyligini taʼminlovchi muhim halqa boʻlib, hozirgi kunda ham astronomiya tarixi va Islom fani tarixini oʻrganishda muhim ahamiyatga ega.
OʻZBEKISTON–ROSSIYA ENERGETIK ALOQALARI TARIXI: LUKOYL MISOLIDA
Ushbu maqolada Oʻzbekiston va Rossiya oʻrtasidagi energetik hamkorlikning tarixiy shakllanishi hamda uning rivojlanishida LUKOYL kompaniyasining oʻrni yoritiladi. Mustaqillikdan keyingi davrda Oʻzbekiston energetika sektoriga xorijiy investitsiyalar kirib kelishi, LUKOYLning yirik gaz loyihalarini amalga oshirishdagi hissasi va ikki davlat oʻrtasidagi iqtisodiy-geosiyosiy aloqalarga taʼsiri tahlil qilinadi. Mavzu zamonaviy iqtisodiy tarix kontekstida energetika sanoatining modernizatsiyasi va hamkorlik tajribasini oʻrganishga qaratilgan.
OLIY TAʼLIM VA ILMIY-TEXNIK HAMKORLIK: OʻZBEKISTON HINDISTON HAMKORLIGINING ILMIY SALOHIYATI VA ISTIQBOLLARI
Ushbu maqolada Oʻzbekiston va Hindiston oʻrtasidagi oliy taʼlim va ilmiy-texnik hamkorlikning hozirgi holati, ilmiy salohiyati va istiqbolli yoʻnalishlari tahlil qilinadi. Maqolada ikki davlat universitetlari va ilmiy markazlararo tajriba almashuvi, qoʻshma tadqiqot loyihalari, innovatsion texnologiyalar va kadrlar tayyorlash imkoniyatlari koʻrib chiqiladi. Shuningdek, oliy taʼlim sohasidagi hamkorlikning iqtisodiy va ijtimoiy ahamiyati, global ilmiy maydondagi raqobatbardoshlik omillari muhokama qilinadi.
QORAQALPOGʻISTONDA ARXEOLOGIYA FANINING RIVOJLANISH TARIXIDAN
Maqolada Qoraqalpogʻistonda arxeologiya fanining rivojlanish tarixi soʻz etiladi. Bunda asosan, arxeologiya fanining rivojlanishiga hissa qoʻshgan arxeolog olimlarimizning olib borgan arxeologik tadqiqotlari, ilmiy faoliyati yoritib beriladi.
JANUBIY OROL BOʻYI SHAHARLARI TARIXI BOʻYICHA MANBALAR (SHARQ MANBALARI)
Ushbu maqolada Janubiy Orol boʻyi shaharlari tarixi (XVII-XIX asrlar) boʻyicha manbalar tarixi, ayniqsa eng muhim hisoblangan Sharq manbalari oʻz aksini topgan.
ABBOS I VA VALI MUHAMMADXON OʻRTASIDAGI SIYOSIY ALOQALAR
Safaviylar imperiyasi bilan Ashtarxoniylar sulolasi oʻrtasida maʼlum muddat davomida elchilik munosabatlari olib borilgan. Mazkur maqolada Eron shohi Abbos I va Vali Muhammadxon oʻrtasidagi oʻzaro munosabatlar manbalar va ilmiy adabiyotlar asosida tahlil qilindi.
ANDIJON VILOYATI SUV XOʻJALIGI BIRLASHMASI FAOLIYATI TARIXIDAN (1991-1996-YILLAR MISOLIDA)
Ushbu maqolada Oʻzbekistonning ilk mustaqillik yillarida Andijonda irrigatsiya sohasida faoliyat olib borgan tashkilotlarning tarixi ilmiy manbalarga tayangan holda tarixiy tadqiqot metodlari yordamida bayon etilgan. Ushbu tashkilotlar nafaqat Andijon balki Oʻzbekistonda katta ahamiyatga ega boʻlgan, bu fikrni naqadar toʻgʻri ekanligini esa maqolada keltirilgan manbalar yaqqol koʻrsatib beradi.
XOTIN-QIZLARNING PEDAGOGIK FAOLIYATDA TUTGAN OʻRNI: TARIXIY JARAYON VA HOZIRGI TENDENSIYALAR
Ushbu maqolada xotin-qizlarning pedagogik faoliyatda tutgan oʻrni tarixiy nuqtai nazardan tahlil qilinadi, shuningdek, taʼlim tizimidagi hozirgi tendensiyalar yoritiladi. Ayollarning taʼlim jarayoniga qoʻshgan hissasi, ularning pedagogik faoliyatda tutgan mavqeyi, jamiyat taraqqiyotiga taʼsiri hamda gender tengligini taʼminlashga qaratilgan islohotlar oʻrganiladi. Maqolada tarixiy bosqichlar bilan bir qatorda zamonaviy taʼlim tizimidagi ayol pedagoglarning roli va ularning professional rivojlanish imkoniyatlari ham yoritib beriladi.
OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI KONSTITUTSIYASIDA TURIZM SOHASINING HUQUQIY ASOSLARI VA UNING ZAMONAVIY RIVOJLANISH TENDENSIYALARI
Ushbu maqolada Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida belgilangan shaxs erkinligi, harakatlanish huquqi, dam olish va madaniy merosdan foydalanish kabi konstitutsiyaviy normalarning turizm sohasidagi oʻrni tahlil qilingan. Shuningdek, turizmni rivojlantirish boʻyicha amalga oshirilayotgan davlat siyosati, normativ-huquqiy asoslar, ichki va inklyuziv turizm yoʻnalishlaridagi oʻzgarishlar yoritilgan. Tadqiqot turizmning iqtisodiy va ijtimoiy rivojlanishdagi ahamiyatini, shuningdek, xavfsiz va barqaror turizmni taʼminlash mexanizmlarini koʻrib chiqadi.
OʻRTA OSIYO XONLIKLAR TARIXINI OʻRGANISH (XIX ASR OXIRI – XX ASR BOSHIDAGI RUS MANBALARI ASOSIDA)
Ushbu maqolada XIX asr oxiri – XX asr boshlarida Rossiya imperiyasi tomonidan yaratilgan ilmiy-tarixiy manbalar asosida Oʻrta Osiyo xonliklarining siyosiy tuzilishi, ijtimoiy-iqtisodiy hayoti, boshqaruv anʼanalari hamda xalqaro munosabatlardagi oʻrni tahlil qilinadi. Rus harbiylarining kundaliklari, sharqshunos olimlarning tadqiqotlari, imperiya maʼmuriy organlarining hisobotlari va statistik toʻplamlar manbashunoslik nuqtai nazardan baholanadi. Maqolada ushbu manbalarning ilmiy ahamiyati, tarixiy haqiqatni tiklashdagi imkoniyatlari va cheklovlari yoritiladi.
SHIMOLI-GʻARBIY BAQTRIYANING ELLINIZM DAVRI ARXEOLOGIK YODGORLIKLARI TIPOLOGIYASI
Arxeologik jihatdan har qaysi davr boʻlsin oʻsha davrni oʻrganish uchun ushbu davrning arxeologik yodgorliklarining sonini aniqlash, ularni maʼlum bir xususiyatlariga koʻra tiplarga ajratish oʻrganilayotgan davr boʻyicha berilayotgan maʼlumotlar haqida oʻquvchi insonlarda tasavvur hosil boʻlishiga yordam beradi.
OʻZBEK XALQ AFSONALARIDA AYOL OBRAZLARINING TASVIRLARI
Ushbu maqolada oʻzbek xalq afsonalarida ayol timsolining tarixiy-madaniy shakllanishi tahlil qilinadi. Qadimiy Baqtriya, Sugʻd, turkiy mifologiya, Temuriylar davri va xonliklar davriga oid manbalar asosida ayolning ijtimoiy, maʼnaviy va siyosiy mavqeyi yoritilgan. Toʻmaris, Ravshanak (Roksana) kabi tarixiy shaxslar timsoli orqali ayolning jasorat, donolik, vatanparvarlik va diplomatik salohiyati koʻrsatib beriladi. Shuningdek, Umay Ona kabi qadimiy mifologik obrazlar ayolning hayot manbai, baraka va himoya ramzi sifatidagi qadimiy eʼtiqodlar bilan bogʻlanadi.
QOʻY VA ECHKILAR BOSH SONINI EKONOMETRIK MODELLAR ASOSIDA PROGNOZLASH VA RIVOJLANTIRISH ISTIQBOLLARI (QORAQALPOGʻISTON RESPUBLIKASI QOʻNGʻIROT TUMANI MISOLIDA)
Ushbu maqolada Qoraqalpogʻiston Respublikasi Qoʻngʻirot tumanida qoʻy va echkilar bosh sonini prognozlash va chorvachilik tarkibini optimal shakllantirish masalalari koʻrib chiqilgan. Tadqiqotda 1990-2023 yillar davomidagi statistik maʼlumotlar asosida ekonometrik modeli ishlab chiqilgan. Prognoz natijalari qoʻy va echkilar bosh sonining yiliga oʻrtacha 4,1% surʼatda oʻsishini koʻrsatadi.
XORAZM VILOYATIDA EKSPORT NATIJALARI VA REAL SEKTOR RESURSLARI OʻRTASIDAGI KOʻP OʻLCHOVLI BOGʻLIQLIK
Ushbu tadqiqot 2020–2024-yillar oraligʻida Oʻzbekistonning Xorazm viloyatida eksport koʻrsatkichlari va real sektor resurslari oʻrtasidagi koʻp oʻlchovli bogʻliqlikni oʻrganadi. Avvalgi tadqiqotlar odatda juftlik korrelyatsiyalari yoki chiziqli regressiyalarga qaratilgan boʻlsa-da, ushbu maqolada ikkita oʻzgaruvchan blok: eksport koʻrsatkichlari (eksport hajmi, maqsadli mamlakatlar soni, yillik oʻsish surʼati) va real sektor resurslari koʻrsatkichlari (firmalar soni, xodimlar soni, investitsiya hajmi) oʻrtasidagi strukturaviy kovaryansni aniqlash uchun Kanonik Korrelyatsiya Tahlili (KKT) qoʻllaniladi. Standartlashtirilgan yillik maʼlumotlar va R asosidagi ekonometrik modellashtirishdan foydalangan holda, tahlil shuni koʻrsatadiki, birinchi kanonik oʻlchov umumiy dispersiyaning deyarli toʻliq qismini qamrab oladi (kanonik korrelyatsiya r ≈ 0.997), bu resurslarning kengayishi va eksport natijalari oʻrtasidagi juda kuchli va sinxron bogʻliqlikni koʻrsatadi. Ikkinchi kanonik oʻlchov (r ≈ 0.75) resurslar tarkibi va eksport naqshlaridagi strukturaviy farqlarni aks ettiradi, uchinchi oʻlchov esa statistik jihatdan ahamiyatsiz.
TAʼLIM TASHKILOTLARIDA RAQAMLI TRANSFORMATSIYANING MARKETING SAMARADORLIGIGA TAʼSIRI
Ushbu maqolada taʼlim tashkilotlarida raqamli transformatsiya jarayonining marketing samaradorligiga taʼsiri empirik maʼlumotlar asosida tahlil qilinadi. DATA UNION MCHJning 2021–2024-yillardagi iqtisodiy koʻrsatkichlari, marketing faoliyati, talabalar soni, foyda marjasi, ROI hamda raqamli infratuzilma xarajatlari oʻrganildi. Tadqiqotda korrelyatsion tahlil, tendensiyalarni baholash, raqamli transformatsiyaning oʻsish koʻrsatkichlariga taʼsirini aniqlovchi regressiya modeli qoʻllanildi. Natijalar shuni koʻrsatadiki, raqamli transformatsiya marketing samaradorligini sezilarli oshirgan: marketing xarajatlari va tushum oʻrtasidagi bogʻliqlik r=0.99 darajasida, raqamli platformalarning joriy etilishi esa talabalar sonining oʻsishiga bevosita taʼsir qilgan. Maqola taʼlim tashkilotlarida raqamli transformatsiya strategiyalarini takomillashtirish boʻyicha ilmiy va amaliy takliflar beradi.
YANGI OʻZBEKISTONDA MILLATLARARO MADANIYATNI YUKSALTIRISH STRATEGIYASI
Yangi Oʻzbekistonda millatlararo madaniyatni falsafiy dunyoqarash orqali keng koʻlamda reallik bilan uygʻunlashtirish, turli millatlarni birlashtirgan qadriyatlarni voqelikka tatbiq etish “Taraqqiyot strategiyasi”ga xos xususiyat ekanligi yoritib berilgan. Maqolada uning barqarorligi hamda hayotni taʼminlash, yoshlarga ilhom berish, maʼnaviy yuksaltirishga xizmat qiladigan dunyoqarashining istiqbollari ilmiy tadqiq etilgan.
JADIDLAR MEROSI VA ZAMONAVIY JAMIYAT BARQARORLIGINI TAʼMINLASHDA MAʼNAVIY QADRIYATLARNING ROLI
Ushbu maqolada jadidchilik harakatining maʼrifiy-gʻoyaviy merosi va uning zamonaviy Oʻzbekiston jamiyatida barqarorlikni taʼminlashdagi ahamiyati, shuningdek, taʼlim, maʼnaviyat, milliy uygʻonish, ijtimoiy faollik va modernizatsiya borasidagi qarashlari bugungi kunda ham dolzarb boʻlib, yoshlar ongida maʼnaviy immunitetni shakllantirish, tanqidiy fikrlashni rivojlantirish va ijtimoiy birdamlikni mustahkamlashga xizmat qilmoqda. Shu jumladan, jadidchilik merosining asosiy tamoyillari – milliy oʻzlikni anglash, maʼrifatparvarlik, taraqqiyotga intilish va jamiyatga sadoqat gʻoyalari zamonaviy islohotlar bilan qiyosiy tahlil qilinib, ularning jamiyat barqarorligidagi oʻrni ilmiy asosda yoritilgan.
TALABALARDA INTELLEKTUAL MADANIYATNI SHAKLLANTIRISH OMILLARI
Ushbu maqolada oliy taʼlim tizimida talabalarda intellektual madaniyatni shakllantirishning asosiy omillari tahlil qilingan. Intellektual madaniyat shaxsning bilim olish, tanqidiy fikrlash, mustaqil tadqiqot olib borish va axborotlarni qayta ishlash qobiliyatlarini oʻz ichiga oluvchi murakkab tuzilma sifatida koʻrib chiqilgan. Tadqiqot natijalariga koʻra, talabalarning intellektual madaniyatini rivojlantirishda pedagogik, psixologik, ijtimoiy-madaniy va axborot-texnologik omillar kompleks taʼsir koʻrsatishi aniqlangan.
SUNʼIY INTELLEKT TEXNОLОGIYАLАRINI BОSHQАRISH METОDIKАSI
Ushbu mаqоlаdа sunʼiy intellekt tizimining ishlаb сhiqilishi, jоriy etilishi vа ekspluаtаtsiyа jаrаyоnlаrini tаrtibgа sоluvсhi ilmiy аsоslаngаn usullаr mаjmuаsi оrqаli – SI texnоlоgiyаlаrini bоshqаrish metоdikаsi tаhlil etilib, tаdqiqоt jаrаyоnidа muаmmоgа texnik-texnоlоgik, ijtimоiy-psixоlоgik vа huquqiy-meʼyоriy оmillаr uygʻunligigа tаyаngаn hоldа mаqsаdgа kоmpleksli tizim sifаtidа qаrаsh belgilаngаn. Shu sаbаbli, sunʼiy intellekt bоshqаruv metоdikаsini kоʼrib сhiqishdа: SI аlgоritmlаrining оʼz-оʼzini оptimаllаshtirish vа аdаptiv qаrоr qаbul qilish qоbiliyаti; SI tizimlаrining аvtоnоm fаоliyаti nаtijаsidа yuzаgа kelishi mumkin bоʼlgаn tаhdidlаr mоnitоringi; mаʼlumоtlаr sifаtini nаzоrаt qilish, ulаrni tоʼplаsh, tоzаlаsh, mаrkаzlаshgаn integrаtsiyа mоdellаrini shаkllаntirish mexаnizmlаrigа аlоhidа eʼtibоr qаrаtilаdi.
SPORT TURLARI VA FALSAFIY-ESTETIKANING DIALEKTIK TAHLILI
Sport, insoniyat tarixida muhim oʻrin tutgan faoliyatlardan biridir. U nafaqat jismoniy faollikni, balki ijtimoiy, madaniy va estetik jihatlarni ham oʻz ichiga oladi. Sport turlari falsafiy va estetik nuqtai nazardan tahlil qilinishi, ularning inson hayotidagi oʻrni va ahamiyatini chuqurroq anglashga yordam beradi. Ushbu maqolada sport turlarining falsafiy- estetik jihatlari, ularning insoniyat taraqqiyotiga taʼsiri va sportning estetik qiyofasi tahlil qilinadi.
CHOLGʻU SOZLARINING YOSHLARNING MAʼNAVIY YUKSALISHIDAGI OʻRNI VA AHAMIYATI (DUTOR VA RUBOB SOZLARI MISOLIDA)
Ushbu maqolada cholg‘u san’atining (dutor,rubob) jamiyat ma’naviy yuksalishida o‘rni va ahamiyati haqida fikrlar yuritilgan. Cholg‘u ijrochiligining talaba uchun ma’naviy yuksalishida o‘rni kattaligi hamda o‘z kasbining mohir ijrochisi bo‘lishi katta ahamiyatga ega. Cholg‘u ohangi nafaqat musiqiy ohang inson ongida uni yahshilikka, ezgulikka yetaklovchi jozibali san’atdir.
YANGI OʻZBEKISTONDA SHAXS ZAMONAVIY IJTIMOIY JARAYONLARGA INTEGRATSIYALASHUVINING FALSAFIY TAHLILI
Ushbu maqolada zamonaviy pedagogik jarayonlarda yoshlar maʼnaviy qadriyatlarining shakllanishi, ularning tarixiy-anʼanaviy omillar bilan uygʻunlashuv jarayoni hamda globallashuv davrida roʻy berayotgan madaniy va ijtimoiy oʻzgarishlar kontekstida qayta talqin qilinishi tizimli ravishda tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida milliy maʼnaviy merosning yosh avlod ongidagi aksi, anʼanaviy qadriyatlarning davomiyligi, zamonaviylik unsurlarining kirib kelishi natijasida yuzaga kelayotgan yangicha ijtimoiy-pedagogik ehtiyojlar va ularning jamiyat barqarorligiga taʼsiri kompleks tarzda yoritiladi. Tadqiqotda yoshlar ongida shakllanayotgan maʼnaviy qadriyatlar tizimiga taʼsir etuvchi subyektiv va obyektiv omillar — oilaviy tarbiya, taʼlim muassasalari, ijtimoiy institutlar, global kommunikatsiya vositalari, zamonaviy axborot oqimlari va raqamli madaniyatning kuchayishi ilmiy tahlil markaziga olinadi. Maqolada yoshlarning maʼnaviy dunyoqarashi va ijtimoiy xulq-atvorida milliy oʻzlikni anglash jarayonining oʻrni va ahamiyatini falsafiy kategoriyalar asosida tadqiq etib, anʼanalar va zamonaviylik oʻzaro munosabati davom etayotgan murakkab ijtimoiy-madaniy holatni chuqur tahlil qilingan.
HUQUQIY MADANIYAT VA DEMOKRATIYA: IJTIMOIY FALSAFIY YONDASHUVLAR VA KONSEPSIYALAR
Ushbu maqolada huquqiy madaniyat va demokratiyaning oʻzaro bogʻliqligi falsafiy va ijtimoiy nuqtayi nazardan tahlil qilinadi. Afina demokratiyasi tajribasi, Solon va Drakon qonunlari, shuningdek Monteskye, Platon, Aristotel, Solovyov kabi mutafakkirlarning huquq va davlat toʻgʻrisidagi qarashlari asosida huquq fenomenining mohiyati yoritilgan. Huquqning obyektiv va subyektiv shakllari, erk va madaniyatning huquqiy madaniyatni shakllantirishdagi oʻrni tadqiq etilgan. Maqolada huquq va madaniyatning dialektik uygʻunligi, demokratiyaning falsafiy asoslari va huquqiy madaniyatning jamiyat taraqqiyotidagi ahamiyati koʻrsatib berilgan.
IBN SINONING “RISOLAYI FIL-HUZN” ASARINING FALSAFIY TAHLILI
Abu Ali Ibn Sinoning “Risolayi fil-huzn”asarining falsafiy tahlili uzoq muddatli va oʻtkinchi qadriyatlar, huzn sabablari va ularni bartaraf etish yoʻllarini yoritadi.
AXBOROTLASHGAN JAMIYATDA SUNʼIY INTELLEKT VA IJTIMOIY JARAYONLAR DIALEKTIKASI
Ushbu maqolada bugungi Axborotlashgan jamiyatda axborotning naqadar qudratli kuchga aylanganligi bunda toʻrtinchi sanoat inqilobi asosida rivojlangan sunʼiy intellekt hamda uning natijasida yuzaga kelgan ijtimoiy, iqtisodiy, axloqiy va madaniy jarayonlar ilmiy tahlil qilingan. Shuningdek sunʼiy intellektni inson hayoti bilan bogʻliqligi ayniqsa ijtimoiy jarayonlar taʼlim, sogʻliqni saqlash va xizmatlar koʻrsatish sohalarida amalga oshirilgan ulkan oʻzgarishlar falsafiy tahlil qilingan.
YANGI OʻZBEKISTON SIYOSIY AMALIYOTIDA YOSHLARNING IJTIMOIY-SIYOSIY FAOLLIGINING NAMOYON BOʻLISH SHAKLLARI
Maqolada yangi Oʻzbekiston yoshlari siyosiy ongini yuksaltirishga qaratilgan falsafiy qarashlarning jamiyat taraqqiyotida tutgan oʻrni zamonaviy ilm-fan yutuqlari asosida ochib berilgan. Unda yoshlar davlat boshqaruvida oʻzlarining faolligi bilan oʻzgarayotgan jamiyatdagi islohotlarda islohotchiga aylanishi, bugungi davrning ruhini siyosiy jihatdan ifodalashlari falsafiy tarzda tadqiq etilgan.
GLOBALIZATSIYA SHAROITIDA OʻZBEK YOSHLARINING MAʼNAVIY-AXLOQIY QARASHLARIDAGI OʻZGARISHLAR
Ushbu maqolada globallashuv jarayonlarining oʻzbek yoshlarining maʼnaviy-axloqiy qarashlariga koʻrsatgan taʼsiri tahlil qilinadi. Axborot texnologiyalari, internet madaniyati, ommaviy madaniyatning kirib kelishi hamda madaniyatlararo muloqotning kuchayishi yoshlarda ijobiy va salbiy oʻzgarishlarni yuzaga keltirmoqda. Tadqiqotda yoshlarning milliy qadriyatlarga munosabati, maʼnaviy identifikatsiya jarayonlari, zamonaviy global tendensiyalar taʼsirida shakllanayotgan yangi dunyoqarash xususiyatlari yoritiladi. Shuningdek, globallashuv sharoitida maʼnaviy barqarorlikni mustahkamlash, yoshlarni maʼnaviy-axloqiy jihatdan qoʻllab-quvvatlash boʻyicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqiladi.
RAQAMLI JAMIYATDA INSON KAPITALI RIVOJLANISHI: NAZARIY VA AMALIY JIHATLAR
Mazkur maqolada raqamli jamiyat sharoitida inson kapitalining rivojlanish tendensiyalari tahlil etilgan. Axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining jadallashuvi, sunʼiy intellekt, raqamli iqtisodiyot va global axborot oqimlari inson kapitali shakllanishining asosiy omillari sifatida koʻrib chiqiladi. Shuningdek, raqamli transformatsiya shaxsiy bilim va koʻnikmalarning modernizatsiyasini talab qilishi, ijtimoiy guruhlar oʻrtasida raqamli tafovutlarni yuzaga keltirishi, mehnat bozorining yangi kompetensiyalarni shakllantirishga yoʻnaltirilishi ilmiy jihatdan asoslab berilgan. Maqolada inson kapitalining raqamli muhitda rivojlanish dinamikasi, uning taʼlim, sogʻliqni saqlash, kommunikatsiya va mehnat resurslari bilan bogʻliqligi sotsiologik tahlil qilingan. Natijada raqamli davrda inson kapitalini rivojlantirish global raqobatbardoshlikni taʼminlashning strategik omili sifatida talqin etiladi.
YOSHLAR DUNYOQARASHIDA INNOVATSION TASHABBUSLARNI SHAKLLANTIRISHNING NAZARIY-METODOLOGIK ASOSLARI
Ushbu maqolada yoshlar dunyoqarashida innovatsion tashabbuslarni shakllantirishning nazariy-metodologik asoslari ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Global raqobat kuchayib borayotgan sharoitda yosh avlodning kreativ fikrlashi, ilmiy-texnik yangiliklarni qabul qilishi va ularni amaliyotga tatbiq etishi jamiyat taraqqiyotining asosiy omiliga aylanmoqda. Tadqiqotda innovatsion tafakkur konsepsiyasi, kreativlik nazariyalari, raqamli pedagogika yondashuvlari va yoshlarning ijtimoiy-psixologik rivojlanishiga doir ilmiy qarashlar oʻzaro uygʻunlikda oʻrganilgan. Shuningdek, innovatsion tashabbuslarni rivojlantirishga xizmat qiluvchi pedagogik texnologiyalar, loyiha asosida taʼlim, STEAM yondashuvi, interfaol metodlar va raqamli muhitning taʼlim jarayonidagi oʻrni tahlil qilingan.
POSTHAQIQAT SIYOSATI: ALTERNATIV AXBOROT OQIMLARI ORQALI DEZINFORMATSIYA
Ushbu maqolada zamonaviy siyosiy jarayonlarda posthaqiqat fenomeni hamda alternativ axborot oqimlari orqali tarqatilayotgan dezinformatsiya jarayonlari tahlil qilinadi. Raqamli media, ijtimoiy tarmoqlar va alternativ platformalar orqali jamoatchilik ongiga taʼsir koʻrsatish mexanizmlari ochib beriladi. Shuningdek, yolgʻon xabarlar, soxta narrativlar, algoritmik filtrlash va propaganda kabi omillar siyosiy kommunikatsiya hamda fuqarolarning qaror qabul qilish jarayoniga qanday taʼsir etishi yoritiladi. Maqola posthaqiqat siyosatining milliy axborot xavfsizligi, demokratik institutlar va media savodxonlik darajasi bilan uzviy bogʻliqligini ilmiy asosda tahlil etib, bu sohada samarali qarshi choralarni ishlab chiqish zarurligini taʼkidlaydi.
AXBOROTLASHGAN JAMIYAT SHAROITIDA MILLIY OʻZLIKNI ANGLASHNING TRANSFORMATSIYASI
Maqolada axborotlashgan jamiyat sharoitida milliy oʻzlikni anglash jarayonining transformatsiyalanishi tahlil qilingan. Axborot texnologiyalarining rivojlanishi, global axborot makonining shakllanishi sharoitida milliy oʻzlikni anglash jarayonining yangi xususiyatlari, shakllari va ifodalanish usullari koʻrsatib berilgan. Virtual makon va tarmoq jamiyati sharoitida milliy oʻzlikning saqlanishi va rivojlanishi masalalari, milliy qadriyatlarni saqlab qolish va rivojlantirishning yangi mexanizmlari ochib berilgan. Shuningdek, raqamli texnologiyalar orqali milliy madaniyatlarning oʻzaro taʼsiri, milliy oʻzlikning transformatsiyalanishi va kibermakonda milliy manfaatlarni himoya qilish masalalari tahlil etilgan.
AXBOROTLASHGAN JAMIYATDA OTA-ONA VA BOLA MUNOSABATLARINING YANGI MODELI
Ushbu maqolada axborotlashgan jamiyat sharoitida ota-ona va bola oʻrtasidagi munosabatlarning mazmuni, shakli va kommunikativ xususiyatlari ijtimoiy-falsafiy hamda pedagogik nuqtai nazardan tahlil qilinadi. Raqamli texnologiyalar taʼsirida bolalarning ijtimoiylashuv jarayoni, oilaviy tarbiya mexanizmlaridagi oʻzgarishlar hamda yangi ota-onalik kompetensiyalarining shakllanishi yoritilgan. Tadqiqot axborot makonida xavfsiz, konstruktiv va gumanistik munosabat modelini taklif etadi.
RAZIYY AD-DIN AS-SARAXSIY HAYOTI VA ASARLARI HAQIDA ILK MAʼLUMOTLAR
Ushbu maqolada moʻgʻullar bosqiniga qadar davrda yashagan, asli oʻrta osiyolik, bugungi Yaqin Sharq hududida yashab, faoliyat olib borgan hanafiy huquqshunosi Raziyy ad-din as-Saraxsiy hayoti va ijodi yoritilgan. Maqolada keltirilgan ilmiy maʼlumotlar qoʻlyozma va asl tarixiy manbalarga asoslangani bilan ahamiyatlidir.
AXBOROTLASHGAN JAMIYATDAGI IJTIMOIY OʻZGARISHLAR HAQIDA AYRIM MULOHAZALAR
Maqolada axborotlashgan jamiyatdagi ijtimoiy muammolar, tahdid va xavf-xatarlar tahlil qilingan. Shuningdek mafkuraviy tahdidlarning turli xil usul va vositalari ishlab chiqilayotganligi, oddiy lekin jiddiy oʼzgarishlar mavjudligi oʻrganilgan. Axborot tahdidi madaniy-mafkuraviy tazyiqning eng xavfli qurol va maʼnaviy tahdidlarning asosiy shakli ekanligi taʼkidlanadi.
AXBOROTLASHGAN JAMIYATDA HAYOT VA OʻLIM MUAMMOSINING FALSAFIY-AXLOQIY MEXANIZMLARI
Maqolada axborotlashgan jamiyat sharoitida hayot va oʻlimni anglashning falsafiy va axloqiy mexanizmlari tahlil qilinadi. Kastels, Bauman, Bodrillard, Xan gʻoyalari va raqamli oʻlmaslik boʻyicha zamonaviy tadqiqotlar asosida oʻlim tajribasining oʻzgarishi, raqamli meros va oʻlimdan keyingi maʼlumotlarning mavjudligi koʻrib chiqiladi. Tijoratlashtirish va shaxsning qadr-qimmatini yoʻqotish xavfiga alohida eʼtibor beriladi.
FALSAFADA INSON QADRI TUSHUNCHASINING MAZMUN-MOHIYATI VA GENEZISI
Ushbu maqolada jamiyat rivojlanishining turli bosqichlarida inson qadrini baholash mezonlarining taraqqiy etishi, turli jamiyatlarda inson qadriga munosabat, fuqarolik jamiyatining taraqqiyotida ijtimoiy adolat prinsiplarining o‘zgarib borishi, ijtimoiy davlat barpo etishda inson qadrini yuksaltirish borasidagi intilishlarning mushtarak kuchga aylanib borishi tahlil qilingan.
VIRTUAL MULOQOTDA SHAXSLARARO MUNOSABATLARNING TRANSFORMATSIYASI VA UNING AXLOQIY JIHATLARI
Ushbu maqolada virtual muloqot sharoitida shaxslararo munosabatlarning oʻzgarishi, ularning mazmuni va shakllanishiga taʼsir etuvchi omillar tahlil qilinadi. Axborotlashgan jamiyatda kommunikatsiya jarayonlarining raqamli vositalar orqali amalga oshirilishi natijasida yuzaga kelayotgan ijtimoiy-psixologik va axloqiy muammolar yoritiladi. Tadqiqotda virtual muloqotning oʻziga xos xususiyatlari, identifikatsiya jarayonining oʻzgarishi, onlayn muhitda shaxslararo masʼuliyat, ishonch, hurmat va etik meʼyorlarning shakllanishi kabi masalalar oʻrganiladi. Maqola raqamli muhitning ijtimoiy munosabatlarga taʼsirini baholash hamda axloqiy xulq-atvorning barqarorligini taʼminlashga oid takliflarni ishlab chiqishga qaratilgan.
AXBOROT JAMIYATIDA MEDIA MADANIYATNING SOTSIOMADANIY TRANSFORMATSIYALARDAGI ROLI
Ushbu maqolada axborot jamiyatida media madaniyatning ijtimoiy-falsafiy va sotsiomadaniy jihatlari tahlil qilinadi. Tadqiqotda media madaniyatning ijtimoiy ong, kommunikatsiya va madaniy oʻzgarishlarga taʼsiri oʻrganilgan. Muallif M. Kastels, Y. Xabermas va E. Toffler nazariyalariga tayangan holda Oʻzbekiston axborot madaniyatining hozirgi rivojlanish bosqichlarini tahlil qiladi. Xulosa oʻrnida media madaniyatning qadriyatlar tizimi va madaniy muloqotni shakllantirishdagi oʻrni asoslab beriladi.
OʻZBEK TILIDA “HALOL” VA “HAROM” LEKSEMALARINING ZAMONAVIY SEMANTIK, PRAGMATIK VA SOTSIOMADANIY TAHLILI
Maqolada “halol” va “harom” leksemalarining oʻzbek tilidagi semantik tarkibi, pragmatik qimmati va sotsiomadaniy vazifalari kompleks tarzda tahlil qilingan, leksemalarning tarixiy shakllanish manbalari, diniy-huquqiy anʼanalar bilan bogʻliq semantik oʻzagi, ijtimoiy munosabatlarda kengaygan maʼno qatlamlari yoritiladi. Maqolada “halol” tushunchasining halol mehnat, daromad va insoniy poklik bilan chambarchas bogʻliq universal maʼnaviy qadriyat sifatidagi oʻrni ilmiy jihatdan asoslanadi. “Harom” tushunchasining jamiyatning ichki axloqiy tartibini taʼminlovchi, kuchli emotsional taʼsir kuchiga ega boʻlgan, huquqiy va ijtimoiy nazoratni ifodalovchi normativ kategoriya sifatidagi oʻrni tahlil qilinadi.
СРАВНИТЕЛЬНЫЙ АНАЛИЗ ПЕСЕН УЗБЕКСКИХ И ТУРЕЦКИХ ПЕВЦОВ НА ОСНОВЕ КОМПЬЮТЕРНОЙ ЛИНГВИСТИКИ: НОВЫЕ ВОЗМОЖНОСТИ
В данной работе проводится сравнительный анализ текстов песен узбекских и турецких исполнителей с использованием методов компьютерной лингвистики. Цель исследования — выявить сходства и различия в лексических, морфологических и семантических особенностях песенных текстов двух родственных тюркских языков. Для анализа были использованы корпуса песенных текстов, обработанных с помощью программного обеспечения для лингвистического анализа узбекского и турецкого языков. Результаты показали, что, несмотря на общие культурные и лингвистические корни, тексты узбекских песен чаще используют поэтические и фольклорные выражения, тогда как турецкие тексты ориентированы на современные урбанистические темы. Также наблюдаются различия в частотности использования определённых частей речи и стилистических приёмов. Работа подчеркивает потенциал компьютерной лингвистики в изучении и сравнении тюркских языков на современном этапе.
TAQQOSLASH MA’NOSINI SINTAKTIK DARAJADA IFODALASH USULI VA ASOSIY VOSITALARI: A.I. KUPRIN HIKOYALARI MISOLIDA
Maqola A. I. Kuprinning hikoyalari asosida taqqoslovchi iboralar va konstruksiyalarning ifodalanishini tahlil qilishga bag‘ishlangan. Unda ushbu tuzilmalarni ifodalash usullari, ularning farqlari va o‘xshashliklariga e’tibor qaratiladi. Shuningdek, A. I. Kuprinning badiiy asarlarining til tuzilmasida ularning qo‘llanish xususiyatlari qayd etiladi.
«SPOOK COUNTRY» ROMANIDA PERSONAJLAR ICHKI DUNYOSINING POETIKASI
Ushbu maqola Uilyam Gibsonning Spook Country (2007) romanida — shuningdek “Bigend/Blue Ant” trilogiyasining ikkinchi qismida — personajlarning ichki dunyosini tasvirlash poetikasini tahlil qiladi. Tadqiqot narratologiya (J. Jenettning fokalizatsiya talqini), ong poetikasi (Dorrit Kon), narrativ etika (Jeyms Phelan) va Baxtin dialogizmga tayangan holda, Gibsonning kech davrdagi “raqamli realizm”i erkin bilvosita nutq, idrokiy montaj, e’tibor xaritalash hamda material interfeyslar (GPS san’ati, AR qatlamlari, logistika marshrutlari) orqali interiordagi jarayonlarni qanday ifodalashini ko‘rsatadi. Pattern Recognition, Zero History va erta kiberpank (Neuromancer) bilan, shuningdek N. Stivensonning Snow Crash, The Diamond Age hamda Cryptonomicon asarlari bilan qiyosiy tahlil natijasida Spook Country romantik-e’tirofiy yoki algoritmik-diagrammatik model emas, balki tarmoqlangan va axloqiy-pragmatik interiordagi model sifatida namoyon bo‘ladi; bu yerda hushyorlik, kuzatish, ma’lumot yig‘ish va shubha “tafakkur odatlari”ga aylanishi ko‘zga tashlanadi. Roman ichki hayotni e’tiborga asoslangan taqsimlangan idrokiy-axloqiy tizim sifatida modellashtiradi; e’tibor uslublarining o‘zi esa axloqiy pozitsiya bo‘lib xizmat qiladi.
JON FOULZ ASARLARIDA POSTMODERN NARRATIV TEXNIKALARI: INTERTEKSTUAL, LINGVISTIK VA ESTETIK YONDASHUV
Ushbu maqolada Jon Foulzning badiiy asarlarida postmodern narrativ texnikalar tahlil qilinadi, ularning intertekstual tabiati va falsafiy mazmuni alohida ta’kidlanadi. Postmodernizm nazariyasi, o‘quvchi-rezpons tanqidi va intertekstual nazariyaga tayangan holda tadqiqot Foulzning metafiktsion qurilmalar, vaqtning parchalanishi va polifonik hikoya vositalaridan an’anaviy narrativ hukmronlikni beqaror qilishda qanday foydalanganini o‘rganadi. Tadqiqot asosan The French Lieutenant’s Woman, The Magus va Daniel Martin romanlariga qaratilgan bo‘lib, bu asarlarda muallifning hikoya o‘yinchanligi mavjudotiy muammolar va tarixiy qayta talqinlar bilan uyg‘unlashadi. Shu bilan birga, Foulzning adabiy an’analarni qanday bog‘lab, Viktoriya davri adabiyoti, klassik mifologiya va modernist narrativ amaliyotlarga aniq va bilvosita intertekstual murojaatlarni kuzatishi ham yoritiladi.
QORAQALPOQ MUMTOZ SHOIRLAR LIRIKASINING JANRIY-TEMATIK XUSUSIYATLARI
Bu maqolada XIX asr qoraqalpoq lirikasi ayrim tadqiqotlar misolida gʻoyaviy-tematik jihatdan oʻrganilgan. Shuningdek, XIX asr qoraqalpoq adabiyoti oʻzbek sheʼriyati shakllanish tamoyillari, takomili va jahon poeziyasi tajribasi badiiy sintezi bilan uygʻunlikda taraqqiy etganligi va har bir ijodkorning individual xususiyatlari oʻzining ilmiy asosini topgan.
FRANSUZ PUBLITSISTIK MATNLARINING OʻZIGA XOS XUSUSIYATLARI
Ushbu mavzu fransuz publitsistik matnlarining oʻziga xos xususiyatlarini tahlil qilishga bagʻishlangan. Tadqiqot oʻz ichiga xabar beruvchi (informatif) matnlar, reportajlar, tahririy maqolalar (éditorial), fikr-mulohaza maqolalari (tribune) kabi janrlarni oladi va ularning til, stilistik vositalar, tarkibiy tuzilma hamda discurs funksiyalarini oʻrganadi. Fransuz publitsistik matnlarining eng muhim xususiyatlari quyidagilar: sarlavha (headline) va chapô (lead) orqali qisqa, aniq xabar berish; matnlarning odatda aniq donolik bilan qurilgan strukturasi (maʼlumot – iqtiboslar – manba) va manbaga tayanishning mustahkamligi; nuqtai nazar, burchak (angle) belgiligi; til va stil sohasida rasmiy-odatiy yozuv uslubining uygʻunligi, qisqa va faol tildan foydalanish; iqtiboslar va manbalar orqali faktlarning ishonchliligi taʼminlanishi; leksikada yangi soʻzlar, anglizmlar va fransuzcha anʼana tushunchalarining uchrashi; janrlararo farqlar: xabar, reportaj, tahririy maqola, fikr-mulohaza; matnlar ijtimoiy-iqtisodiy muhitni aks ettirish, axloqiy-nazariy kontekstlar bilan bogʻlanish. Tadqiqot natijalari fransuz publitsistik matnlarining oʻziga xos estetik va discursual xususiyatlarini aniqlab, tarjima va stilistika sohalarida tahliliy koʻnikmalarni rivojlantirishga yordam beradi.
YOLGʻIZLIK FENOMENINING SEMANTIK SHAKLLANISHI VA UNING HISSIY TAJRIBADAGI IFODASI
Biz semial semasiologiyaning asosiy vazifalaridan biri sifatida insonning hissiy tajribalarini semantik shakllantirish jarayonini chuqur tahlil qilishni koʻramiz. Shu nuqtai nazardan, mazkur yoʻnalishning eng muhim vazifalaridan biri – hissiy tajribalarni mazmun jihatdan toʻliq ifodalovchi va ularni lingvosemantik tizimda aniqlik bilan aks ettiruvchi eng tipik konkretizatorlarni yanada chuqurroq aniqlash, ularni turli semantik, psixologik va kommunikativ mezonlar asosida tasniflash hamda ularning til tizimidagi funksional oʻrnini belgilash zaruriyatidan iboratdir.
GAZETA SARLAVHALARINING PRAGMATIK VA LINGVOMADANIY TASNIFI
Ushbu maqolada gazeta sarlavhalarining pragmatik va lingvomadaniy jihatlari ko‘rib chiqilib, ularning kommunikativ strategiyalari va madaniy asoslanganlik darajasi yoritiladi. Pragmatika, nutq tahlili va lingvomadaniyat nazariyalariga tayangan holda, tadqiqot sarlavhalarning bir vaqtning o‘zida axborot beruvchi, ishontiruvchi va milliy o‘zlikni aks ettiruvchi ixcham, multimodal matnlar sifatida qanday ishlashini tahlil qiladi. Ingliz va o‘zbek matbuoti materiallari asosida sarlavhalar ularning pragmatik funksiyalariga — informativ, persuaziv, baholovchi va emotsional — hamda idiomatik birliklar, madaniy ramzlar va intertekstual ishoralar kabi lingvomadaniy belgilariga ko‘ra tasniflanadi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, sarlavhalar nafaqat jurnalistik vosita, balki til ixchamligi kollektiv xotira va ijtimoiy-madaniy qadriyatlar bilan o‘zaro ta’sirlashadigan madaniy talqin maydonidir. Mazkur tadqiqot media lingvistika yo‘nalishiga gazeta sarlavhalarining madaniyatlararo tasnifi uchun konseptual asos taklif qilish orqali hissa qo‘shadi.
LINGVISTIKA VA MADANIYATSHUNOSLIKDA ANTROPOSENTRIZM KONSEPSIYASI
Maqolada antroposentrizm konsepsiyasining falsafiy ildizlari va uning tilshunoslik hamda madaniyatshunoslikdagi talqini tahlil qilinadi. Antroposentrizm insonni olam markazi va barcha tadqiqotlarning asosiy mezoni sifatida qaraydigan yondashuv ekanligi asoslanib, bu konsepsiyaning gumanitar fanlarga, xususan, tilshunoslikka kirib kelish bosqichlari koʻrsatib beriladi. Zamonaviy lingvistika doirasida qiyosiy-tarixiy, tizimli-struktural va antropotsentrik paradigmalarning oʻzaro munosabati yoritilib, tilni “insondagi til va tildagi inson” nuqtai nazaridan oʻrganish zarurati taʼkidlanadi. Shuningdek, kognitiv tilshunoslik, lingvokulturologiya, psixolingvistika, sotsiolingvistika va til antropologiyasi kabi yoʻnalishlar antroposentrik paradigma bilan uzviy bogʻliq ekani koʻrsatiladi. Maqolada inson omilining markaziyligi, funksional-pragmatik yondashuv, semantik va kognitiv sentrizm, interdisiplinarlik hamda matn va nutq markazligi antroposentrik yondashuvning asosiy prinsiplari sifatida tahlil qilinib, tilni tafakkur va madaniyat bilan birligida izohlashga xizmat qiluvchi metodologik asoslar yoritiladi.
INGLIZ VA OʻZBEK TILLARIDA MAKON VA ZAMON KATEGORIYASI DOIRASIDAGI YAQIN–UZOQ OPPOZITSIYASINING CHOGʻISHTIRMA TAHLILI
Ushbu maqolada, ingliz va oʻzbek tillarining izohli va ikki tilli lugʻatlari maʼlumotlariga koʻra, makon va zamon kategoriyasi doirasidagi yaqin-uzoq oppozitsiyalarining leksik-semantik tuzilishini chogʻishtirma tahlil qilishdan iboratdir. Tahlil qilinayotgan “yaqin-uzoq” oppozitsiyasining ingliz va oʻzbek tillari mos kelishi va farqliligi, oʻz va koʻchma maʼnolarda namoyon boʻlishi tillarning noqardosh ekanligi bilan izohlanadi. Inglizvaoʻzbektillaridagi“yaqin-uzoq”qarama-qarshilikning leksik-semantiktahliliikkalamadaniyatda ham munosabatlarqandayifodalanishivakonseptualizatsiyasi haqida tushunchaberadi.Ushbuqarama-qarshilikni oʻrganib chiqib,bizushbutillarningyaqinlikvamasofaniifodalashdagioʻxshashlikvafarqlariga duch keldik. Inglizvaoʻzbek tillarida buoppozitsiyaobyektlar,odamlaryokigʻoyalarorasidagijismoniy,hissiyyokimetaforikmasofalarnitasvirlashuchunishlatiladi.Xuddi shunday chogʻishtirilayotgan tillarda “yaqin”va “uzoq” qarama-qarshiligi yaqinlikvamasofaniifodalashuchunishlatiladiganasosiyleksema turkumiga kiradi.Oʻzbektilida “yaqin-uzoq” leksemasiga ekvivalent qilib shevaga xos soʻzlarni nari, beri soʻzlarini misol sifatida keltira olamiz, lekin shuni inobatga olish kerakki, ushbu ekvivalent soʻzlar yaqin-uzoq oppozitsiyasi ifodalaydigan ayrim semalarga ishlatiladi yaʼni masofa va munosabatlarga qoʻllaniladi. Ingliz tilida yaqin leksemasiyaqinlikyokiqisqamasofanibildiradi.Buikkalajismoniyyaqinlikkavamavhumyokimetaforikyaqinlikkamurojaatqilishimumkin.Uzoq leksemasi esa bujismoniyyokimetafora bilan muhimmasofanikoʻrsatadi.Ikkalatildaham“yaqin” va“uzoq”nafaqatjismoniymasofani, balkihissiyyokimafkuraviymasofalarni ham ifodalashimumkin.Masalan,ingliz tilida ham oʻzbek tilida ham “yaqindoʻst”hissiyyaqinliknianglatadi,ikkalasi ham bir xilmaʼnoga ega.Ushbu tillarida yaqinlikyokimasofaning oʻziga xosturlarinitavsiflashuchun qoʻshma soʻzlaryokiiboralar bilan qoʻllaniladi.
JAHON TILSHUNOSLIGIDA “SARMOYADOR” ASARINING ROLI
Ushbu maqola Teodor Drayzerning “Sarmoyador” asarining jahon lingvistikasi sohasidagi rolini o‘rganadi. Tadqiqot Dreizerning tili XX asr boshidagi Amerika iqtisodiy, ijtimoiy va axloqiy haqiqatlarini qanday aks ettirishini tahlil qiladi. Ishda leksik tanlov, uslubiy xususiyatlar, dialoglar va madaniy kontekst o‘rganilgan. Shuningdek, asarning o‘zbek, nemis va fransuz tillaridagi tarjimalari tahlil qilinib, ma’no, ohang va madaniy nuanslarni saqlashdagi qiyinchiliklar ko‘rsatildi. “Sarmoyador” nafaqat adabiy asar, balki lingvistika, tarjimashunoslik va madaniyatshunoslik uchun muhim manba ekanini isbotlaydi.
INGLIZ VA OʻZBEK NASRIDAGI UTOPIY VA ANTI-UTOPIYA MOTIVLARINING QIYOSIY TAHLILI
Maqolada ingliz va o‘zbek nasrida utopik va antiutopik motivlarning ifodalanishidagi o‘xshashlik va farqlar tahlil qilinadi. Har ikki adabiy an’anaga mansub asarlar misolida ijtimoiy ideal, siyosiy tanqid va ma’naviy-falsafiy qarashlarning utopik hamda antiutopik jamiyat tasviriga ko‘rsatgan ta’siri ochib beriladi. Tadqiqot natijalari mualliflarning badiiy strategiyalarida milliy xususiyat va umumiy insoniy tamoyillarning uyg‘unligini ko‘rsatadi.
SUD VA TERGOV MOTIVLARINING ADABIY FUNKSIYASI
Ushbu maqolada realist proza namunalari tarkibida uchraydigan sud va tergov motivlarining badiiy funksiyasi tahlil qilinadi. Sud jarayoni, ayblov va tergov elementlari koʻpincha qahramonning ichki ziddiyatlarini ochish, jamiyatdagi maʼnaviy muammolarni yoritish hamda adolat, qonun va axloq oʻrtasidagi murakkab munosabatlarni namoyish etish vositasi sifatida qoʻllaniladi. Maqolada mazkur motivlar personaj psixologiyasi, fabula dinamikasi va muallif pozitsiyasi bilan bogʻliq holda tahlil etilib, ularning realizm poetikasidagi oʻrni aniqlanadi.
Til muomalaga kirishuvchilar oʻrtasidagi kommunikatsiyani taʼmin- laydi, chunki axborot beruvchi ham, qabul qiluvchi ham bir-birini til orqali tushunadi. Аxborot beruvchi (adresant) va uni qabul qiluvchi (adresat) muloqot jarayonida bir xil tildan foydalanadi, aks holda muloqotning pertseptiv jihati amalga oshmaydi. Insonning hayotiy faoliyati davomida tildan foydalanishining oʻziga xos xususiyati eng muhim muloqot-aralashuv quroli boʻlishi bilan birga anglash, fikrlash vositasi hamdir. Shaxslararo muloqot insonning shaxs sifatida shakllanishida asosiy mexanizm hisoblanadi.
INGLIZ VA OʻZBEK DIPLOMATIK DISKURSIDA LEKSIK-SEMANTIK XUSUSIYATLAR VA TERMINOLOGIK TIZIMNING TALQINI
Ushbu maqolada ingliz va oʻzbek diplomatik diskursining leksik-semantik xususiyatlari hamda undagi terminologik tizimning shakllanish tamoyillari ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Diplomatik nutq oʻziga xos institutsional janr boʻlib, undagi til birliklari siyosiy neytrallik, rasmiy muloqot madaniyati, murosaga chaqiruv va kommunikativ xavfsizlikni taʼminlashga xizmat qiladi. Tadqiqotda 2-bob materiali asosida diplomatizmga xos terminlarning semantik maydon strukturasi, ularning paradigmatik va sintagmatik munosabatlari, sinonimiya-antonimiya tizimi, xalqaro terminlarning milliy diskursga moslashuvi va tarjima jarayonida yuzaga keladigan semantik nomuvofiqliklar tahlil etiladi. Ingliz tilidagi agreement, accord, treaty, memorandum kabi terminlarning huquqiy kuch darajasi va ularning oʻzbek tilidagi kelishuv, bitim, shartnoma, memorandum kabi muqobillari orasidagi semantik tafovutlar misollar asosida yoritiladi. Shuningdek, oʻzbek diplomatik tilida yumshatuvchi leksik vositalar, eʼtibor qaratishning bilvosita usullari va madaniy jihatdan motivatsiyalashgan diplomatik etiketning lingvopragmatik taʼsiri ochib beriladi. Tadqiqot natijalari ikki til diplomatik diskursidagi leksik-semantik tafovutlarning xalqaro aloqalar, diplomatik tarjima va madaniyatlararo muloqot samaradorligiga taʼsirini koʻrsatadi.
INGLIZ VA OʻZBEK MEDIADISKURSINING LISONIY TAHLILI: TUZILISHI, XUSUSIYATLARI
Ushbu maqola ingliz va oʻzbek mediadiskursining lisoniy xususiyatlarini, ularning tuzilishi, kommunikativ vazifalari va til birliklarining qoʻllanish mexanizmlarini tahlil qilishga bagʻishlanadi. Mediadiskursda qoʻllaniladigan leksik, grammatik, pragmatik va stilistik vositalar har ikki tilning milliy-ijtimoiy konteksti, axborot uzatish madaniyati va kommunikativ strategiyalariga koʻra shakllanishi yoritiladi. Ingliz tilidagi mediadiskurs global axborot maydonining asosiy manbasi sifatida qisqaligi, aniqligi va standartlashgan tuzilishi bilan ajralib turadi, oʻzbek mediadiskursi esa milliy mentalitet, nutq madaniyati va obrazlilik unsurlarini uygʻunlashtirgan holda shakllanadi. Tadqiqotda mediadiskursning zamonaviy kommunikatsiyada tutgan oʻrni, xalqaro va milliy yondashuvlar uygʻunligi hamda media tilining taraqqiyoti alohida taʼkidlanadi.
INGLIZ VA OʻZBEK TILLARIDA “SUV/WATER” KONSEPTINING LISONIY MODELLASHUVI: NOMINATIV VA KOMMUNIKATIV MAYDONLARNING QIYOSIY TADQIQI
Maqolada ingliz va oʻzbek tillarida “suv/water” konseptining lisoniy modellashuvi nominativ va kommunikativ maydonlar kesimida qiyosiy tahlil qilinadi. Kognitiv lingvistika va lingvokulturologiya doirasida suv konsepti universal hayot manbai sifatida ham, milliy madaniy kodlarni mujassam etuvchi ramziy birlik sifatida ham izohlanadi. Tadqiqot materiali sifatida izohli lugʻatlar, badiiy matnlar, xalq ogʻzaki ijodi namunalari, frazeologik va paremiologik birliklar, shuningdek, metaforik ifodalar korpusi jalb etilgan. Nominativ maydon tahlili suv/water konseptini ifodalovchi ot, feʼl, sifat va frazeologik birliklarning markaziy va periferik qatlamlarini aniqlashga imkon beradi. Kommunikativ maydon doirasida esa suvga oid sintaktik konstruksiyalar, stilistik obrazlar, maqol-matal va paralingvistik vositalar diskursiv funksiyasi yoritiladi. Muallif ingliz va oʻzbek tillarida suv konseptining lisoniy manzarasi umumiy universal xususiyatlar bilan birga, milliy dunyoqarash, diniy-anʼanaviy tajriba va madaniy xotira taʼsirida farqlanishini koʻrsatadi. Tadqiqot natijalari madaniyatlararo kommunikatsiya, tarjimashunoslik va til oʻqitish metodikasida konseptual yondashuvni keng qoʻllash uchun nazariy va amaliy ahamiyatga ega.
TAXALLUSLARNING STILISTIK BO’YOQDORLIGI VA UNING MULOQOTGA TA'SIRI
Maqolada taxalluslarning stilistik rangining xususiyatlari va uning shaxslararo va guruhli aloqa jarayonlariga ta'siri muhokama qilinadi. Stilistik jihatdan belgilangan taxalluslarning asosiy turlari — mehribon, istehzoli, salbiy va maqom — va ularning muloqotning hissiy muhitini shakllantirish, ijtimoiy rollarni taqsimlash va nutq strategiyasini tanlashdagi roli tahlil qilinadi. Turli xil kommunikativ vaziyatlarda taxalluslardan foydalanishning maqbulligini belgilaydigan ijtimoiy-madaniy omillarga alohida e'tibor beriladi.
OʻZBEK TILINI LINGVOKULTUROLOGIK YONDASHUV ASOSIDA OʻQITISH
Bugungi kunda taʼlim rus tilida olib boriladigan maktablarda oʻzbek tili darslarining yanada qiziqarli va oʻquvchilardagi bilim va koʻnikmalarni rivojlantirish uchun til va madaniyatning oʻzaro uygʻun tarzda oʻtilishiga alohida eʼtibor qaratilishi juda ham muhim usul hisoblanadi. Bu jarayonda oʻquvchi nazariy bilimlarni egallash bilan birga amaliyotda ham tilni qoʻllash, tasavvur hosil qilish kabi imkoniyatlarga ega boʻladi. Shuningdek, bunday taʼlim muhitida oʻquvchining nafaqat nutqiy kompetensiyasi, balki uning mantiqiy fikrlash, tahlil qilish, qiyoslash qobiliyati va madaniyatlararo muloqot koʻnikmalari ortadi. Chunki oʻzbek tilidagi mavjud milliy oʻziga xos soʻzlar va tushunchalar oʻquvchini konseptual fikrlashga undaydi. Natijada oʻquvchi tilning asl mohiyatini tushunishni va madaniyatlararo kommunikatsiya jarayonidagi oʻzida mavjud boʻlgan boʻshliqlarni toʻldiradi. Shuning uchun ham til taʼlimida lingvokulturologik yondashuvning muhim ekanligini ushbu maqolada yetarlicha isbotlashga harakat qildik.
XIX-XX ASRLAR DOSTONCHILIGIDA ADABIY TAʼSIR MASALASI
Ushbu maqolada XIX-XX asrlar adabiyotida yaratilgan dostonlarning shakl va mazmun rang-barangligi Tabibiy, Furqat, Miriy dostonnavisligi misolida koʻrib chiqildi. Ular ijodida folklor, mumtoz sheʼriyat anʼanalarining davomiyligi, mavjud anʼanalarga nisbatan ijodiy yondashuv, novatorlik natijasi oʻlaroq yuzaga kelgan nodir namunalar yaratilganligi tadqiq etilgan. Qolaversa, ushbu davr dostonlarining kompozitsion qurilishi ajdodlarimiz tomonidan yaratilgan dostonlardan qolishmaganligi mushohada etiladi. “Vomiq va Azro”, “Yetti ravza”, “Suvorov haqida”, “Yunon mulkida bir afsona”, “Qissasi Salim Javhariy “ kabi dostonlarning gʻoyaviy-badiiy xususiyatlari talqin etilgan. Shuningdek, ushbu dostonlarning adabiyotimiz rivojidagi oʻrni, dostonlarning poetik jihatdan takomillashib borishi, davr nuqtai nazaridan qolgan janrlar kabi doston janrida ham yangilanish unsurlarining mavjudligi masalalari koʻrib chiqilgan.
RUS TILIDA O‘ZBEK MADANIYATI LEKSIK LAKUNALARI: TARJIMA QILINMAYDIGAN KONSEPTLAR MUAMMOLARI
Maqola o‘zbek madaniyatidagi leksik bo‘shliqlarni rus tilida tadqiq qiladi, ularning tipologiyasi, faoliyati va madaniyatlaro kommunikatsiyaga ta’sirini tahlil qiladi. Tarjima qilinmaydigan konseptlar o‘zbek jamiyatining qadriyatlari, an’analari, ijtimoiy normalari va emosional-xulq xususiyatlarini aks ettiradi, bu tarjima va madaniy kompetentsiya uchun muhimdir.
FORMULALI IFODALARGA NAZARIY YONDASHUVLAR VA QARASHLAR
Formulali til uzoq yillardan beri empirik va nazariy jihatdan tan olingan hodisa bo‘lib, har qanday tilning eng struktural jihatdan muhim jihatlaridan biridir. Ushbu hodisani o‘rganishga qilingan avvalgi urinishlar formulali ifodaning hajmi, taksonomik darajalari va lingvistik darajasi bo‘yicha aniqlik va metodologik muammolarga duch kelgan. Ushbu tadqiqot til tuzilishi doirasida asosiy nazariyalarni – strukturaviy, kognitiv va psixolingvistik yondashuvlarni – tahlil qilib, formulali tilni yaxshiroq tushunishga va formulali ketma-ketliklarni tilning barqaror va uyg‘un shakllari sifatida ko‘rib chiqishga urinadi. Frazeologiyaning mohiyatiga, tilni ishlatishga yo‘naltirilgan tahlillarga va psixolingvistika subdisiplinasiga murojaat qilgan holda, tadqiqot formulali ifodalarni saqlash, chaqirish, semantik yaxlitlik va belgilangan funksiyasini tahlil qiladi. Tadqiqot shuni ko‘rsatadiki, formulali ifodalar leksikonning markaziy tashkiliy mexanizmini tashkil etadi va til foydalanuvchisiga ravonlik, ishlov berish samaradorligi, diskurs uyg‘unligi va til ijodkorligini ta’minlaydi. Bu esa shakl va ma’no o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik yaxshiroq tushunilsa, formulali ifodalarning aqliy tasvirini yanada yaxshiroq tushunishga yordam berishini ko‘rsatadi.
INGLIZ VA OʻZBEK TILLARIDA GAZ SANOAT TERMINLARINING SHAKLLANISH USULLARI
Mazkur ish ingliz va oʻzbek tillarida gaz sanoati terminlarining shakllanish usullarini tahlil qilishga bagʻishlangan. Unda terminlarning soʻz yasash, soʻz birikmalari, qisqartmalar, oʻzlashmalar va milliy soʻzlardan foydalanish yoʻli bilan yaratilishi yoritilgan. Har ikki tilda bu jarayonlar fan-texnika taraqqiyoti va xalqaro standartlarga mos ravishda shakllangani taʼkidlanadi. Oʻzbek tilida gaz sanoati terminlari dastlab rus tili orqali oʻzlashgan boʻlsa, hozirgi davrda milliy variantlar yaratish faollashgan. Ingliz tili esa xalqaro terminologiyaning asosiy manbasi sifatida qolmoqda. Tadqiqotda terminologiya tizimining boyishida milliy va xalqaro yondashuvlarning uygʻunligi alohida eʼtirof etiladi. Natijada, gaz sanoati terminlari oʻzbek tilining ilmiy salohiyatini mustahkamlash va xalqaro muloqotni yengillashtirishda muhim rol oʻynaydi.
Til — bu muloqotning asosi bo‘lib, tibbiyot sohasida u fan, insoniylik va davolash jarayonini bog‘lovchi ko‘prik vazifasini bajaradi. Barcha tillar orasida lotin tili tibbiyot olamida alohida va barqaror mavqega ega. Ko‘pincha “o‘lik til” sifatida qaralishiga qaramay, lotin tili anatomiya, dori nomlari va klinik jarayonlarda keng qo‘llanadigan tibbiy terminologiyada hanuzgacha faol va tirikdir. Tibbiyot mutaxassislari va talabalar uchun lotin tilini o‘rganish oddiy til ko‘nikmasidan iborat bo‘lmay, zamonaviy tibbiyotning ilmiy va tarixiy asoslarini chuqur anglash imkonini beradi.
MIFOPOETIKA ADABIY IJODNING KONTSEPTUAL ASOSI SIFATIDA
Ushbu kengaytirilgan maqolada mifopoetika adabiy ijodning konseptual va strukturaviy asosi sifatida tahlil qilinadi. Tadqiqotda strukturalizm va kognitiv poetikagacha bo‘lgan turli nazariy yondashuvlar asosida mif nafaqat syujet manbai, balki madaniy modellashtirishning universal mexanizmi, badiiy ongning chuqur matritsasi sifatida yoritiladi. Shuningdek, mifning muallif poetikasida transformatsiyasi, arxaik va zamonaviy narrativlarning o‘zaro ta’siri va mifologik tafakkurning turli badiiy tizimlarda namoyon bo‘lishi tahlil qilinadi.
RUS TILIDA SOʻZLASHMAYDIGAN TALABALAR UCHUN RUS TILI DARSLARIDA QOʻSHIQ MATERIALLARIDAN FOYDALANISH
Ushbu maqolada xorijiy tibbiyot talabalariga rus tilini chet tili sifatida oʻqitishda qoʻshiq matnlaridan foydalanish koʻrib chiqiladi. Ushbu tajribaning dolzarbligi qoʻshiqlar bilan ishlashni tilni oʻrganishning muvaffaqiyatli jarayoni uchun juda zarur boʻlgan sunʼiy til muhitini yaratishning samarali usuli sifatida tan olinishi bilan belgilanadi. Oʻquv materiali zamonaviy rus musiqachisi Zemfiraning qoʻshiqlariga asoslangan; “Kamon” qoʻshigʻi asosida grammatika va lugʻat vazifalariga misollar keltirilgan.
SPORT TERMINLARINING UMUMIY XUSUSIYATLARI
Mazkur maqolada o‘zbek tilida sport terminlarining shakllanishi va ularning lingvistik hamda madaniy xususiyatlari chuqur tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy maqsadi — sport terminlarini o‘zlashtirish jarayonida transliteratsiya, fonetik moslashuv va semantik tarjima kabi mexanizmlarning o‘rnini aniqlashdir. Cabré terminlarning tizimliligi va barqarorligini til tizimining muhim qismi sifatida e’tirof etadi, Wüster esa terminologik birliklarni xalqaro me’yorlash zaruriyatini ta’kidlaydi. Shuningdek, Xo‘jiyev va Rahimova o‘zbek tilida sport terminlarining milliy madaniyat bilan uyg‘unlashuvi jarayonini amaliy misollar asosida yoritgan. Tadqiqotda tavsifiy va tahliliy metodlar asosida sport leksikasining shakllanishi, ularning fonetik moslashuvi hamda ommaviy nutqdagi qo‘llanilish darajasi o‘rganildi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, sport terminlari nafaqat lingvistik hodisa, balki global madaniy integratsiyaning ham muhim ko‘rsatkichi hisoblanadi. Alimov qayd etganidek, globalizatsiya sharoitida sport terminologiyasini standartlashtirish va yagona me’yoriy tizimga kiritish o‘zbek tilshunosligi uchun dolzarb vazifadir.
HOZIRGI ZAMON INGLIZ TILIDA URGʻU VA TALAFFUZNING ALOQAGA TA’SIRI
Bugungi globallashgan dunyoda, turli xil til va madaniy kelib chiqishga ega bo'lgan so'zlashuvchilar birlashgan holda, ingliz tili universal til sifatida paydo bo'ldi. Shu sababli, ingliz tilida so'zlashuvchilar ko'pincha o'z ona tillaridan ta'sirlangan turli xil urg'ularga ega. Ushbu tadqiqot urg'u va talaffuz o'zaro tushunishga va muvaffaqiyatli madaniyatlararo muloqotga qanday ta'sir qilishini o'rganadi. Unda so'rovnoma ma'lumotlari, avvalgi tadqiqotlar va real hayot misollaridan foydalangan holda urg'ular muloqotga qanday yordam berishi va ba'zan zarar etkazishi mumkinligi ko'rib chiqiladi. Bundan tashqari, tadqiqot tinglovchilarning idroki, lingvistik tarafkashlik va yanada inklyuziv muloqotni rivojlantirish usullari kabi mavzularni o'rganadi. Natijalar shuni ko'rsatadiki, ona tilida so'zlashuvchi kabi gapirish shart bo'lmasa ham, muvaffaqiyatli o'zaro ta'sir uchun tushunarlilik hali ham juda muhimdir. Inklyuziv xalqaro muloqot uchun urg'u xilma-xilligini qabul qilish va odamlar o'rtasida tushunishni rivojlantirish juda muhimdir.
RUS VA INGLIZ TILLARIDAN OʻZBEK TILIGA OʻTGAN ATAMALARNI MOSLASHTIRISH JARAYONI
Ushbu maqolada rus va ingliz tillaridan oʻzlashtirilgan atamalarni oʻzbek tiliga moslashtirish jarayonining lingvistik mexanizmlari, ijtimoiy-madaniy omillari va funktsional tendentsiyalari oʻrganiladi. Terminologiyani oʻzlashtirish har qanday tilning, ayniqsa modernizatsiya, globalizatsiya va texnologik oʻzgarishlarni boshidan kechirayotgan tillarning rivojlanishida tabiiy hodisadir. Tadqiqot fonologik, morfologik, semantik va pragmatik moslashuv strategiyalarini tahlil qiladi va Sovet davrida oʻzbek leksikoniga kirgan rus kelib chiqishi atamalari va mustaqillikdan keyingi davrda tobora koʻproq oʻzlashtirilayotgan ingliz kelib chiqishi atamalarining assimilyatsiyasidagi tipologik farqlarni taʼkidlaydi. Rus va ingliz atamalari oʻzbek tili tizimiga integratsiyalashgan boʻlsa-da, motivlar, moslashuv intensivligi, morfologik moslashuvchanlik va semantik oʻzgarish tendentsiyalari farq qiladi degan xulosaga kelish mumkin. Tadqiqot shuningdek, IT, iqtisodiyot, tibbiyot va taʼlim kabi professional munozaralarda gibrid terminologiya, kodlarni aralashtirish va semantik nativizatsiyaning paydo boʻlayotgan tendentsiyasini aniqlaydi.
JAMOAVIY MEHNAT NIZOLARINI HAL ETISH: MILLIY VA XORIJIY TAJRIBA
Mazkur maqolada jamoaviy mehnat nizolari tushunchasi, ularning huquqiy va ijtimoiy mohiyati hamda klassifikatsiyasiga chuqur nazar tashlanadi. Mehnat munosabatlarida yuzaga keladigan jamoaviy nizolarning kelib chiqish sabablari, xususan, ish beruvchi va xodim oʻrtasidagi manfaatlar toʻqnashuvi, mehnat sharoitlari va maosh bilan bogʻliq omillar tizimli tahlil qilinadi. Maqolada bunday nizolarni hal etishning huquqiy mexanizmlari, xususan, yarashtiruv komissiyalari, vositachilik (mediatsiya), mehnat arbitraji va sudda koʻrib chiqish tartiblari haqida maʼlumot beriladi. Maqolada milliy qonunchilik bilan birgalikda AQSH, Germaniya, Buyuk Britaniya va Fransiya kabi rivojlangan davlatlar qonunchiligi hamda amaliyoti tahlil qilingan. Statistik maʼlumotlar hamda olimlarning fikr-mulohazalari asosida jamoaviy mehnat nizolarini samarali tarzda tartibga solish uchun tadbir va takliflar muhokama qilinadi.
PROKURATURA ORGANLARIDA SUNʼIY INTELLEKTNI JORIY QILISH ORQALI MUROJAATLAR BILAN ISHLASH SAMARADORLIGINI OSHIRISH YOʻLLARI
Mazkur maqolada prokuratura organlarida jismoniy va yuridik shaxslar murojaatlari bilan ishlash tizimiga sunʼiy intellekt (SI) texnologiyalarini joriy qilishning huquqiy, tashkiliy va amaliy jihatlari tahlil qilingan. Sunʼiy intellektni murojaatlarni saralash, klassifikatsiya qilish, avtomatik tahlil qilish va namunali hujjatlarni tayyorlashda qoʻllash imkoniyatlari Rossiya Federatsiyasi prokuraturasi tajribasi misolida oʻrganilgan. Shuningdek, Maqolada SI joriy etishning afzalliklari – tezkorlik, ochiqlik, tahlil sifatining oshishi, inson mehnatining yengillashishi kabi omillar yoritilgan. Shu bilan birga axborot xavfsizligi, shaxsiy maʼlumotlarni himoya qilish, algoritm xolisligi, huquqiy maqomning aniqlanmaganligi kabi xavf-xatarlar ham koʻrsatilgan. Muallif prokuratura faoliyatiga SIni joriy qilish amaliyotini takomillashtirishga oid huquqiy va tashkiliy takliflarni ilgari suradi.
SUNʼIY INTELLEKT (AI) VA ADDITIV ISHLAB CHIQARISH (AM) INTEGRATSIYASI SHAROITIDA INSON HUQUQLARI HAMDA FUQAROLIK-HUQUQIY JAVOBGARLIKNING NAZARIY-HUQUQIY MUAMMOLARI
Ushbu maqolada sunʼiy intellekt (AI) va additiv ishlab chiqarish (AM) texnologiyalari integratsiyasi sharoitida vujudga kelayotgan inson huquqlari va fuqarolik-huquqiy javobgarlikka oid muammolar tahlil qilinadi. Oxirgi yillarda Oʻzbekiston, Markaziy Osiyo va Gʻarb davlatlari tajribasida mazkur sohadagi huquqiy meʼyor va sud amaliyoti oʻrganilib, fuqarolarning huquq va manfaatlarini himoya qilish hamda yangi texnologiyalar uchun javobgarlik mexanizmini takomillashtirish yuzasidan tavsiyalar berilgan.
OʻZBEKISTON RESPUBLIKASINING KRIPTO-AKTIVLAR SOHASIDAGI JINOYATLARNI OLDINI OLISH VA TARTIBGA SOLISH BORASIDAGI XALQARO-HUQUQIY HAMKORLIGINI RIVOJLANTIRISH ISTIQBOLLARI
Ushbu maqolada Oʻzbekiston Respublikasining kripto-aktivlar sohasidagi jinoyatlarni oldini olish va tartibga solish borasidagi xalqaro-huquqiy hamkorligini rivojlantirish istiqbollari tahlil qilinadi. Tadqiqotda FATF standartlari, Yevrosiyo guruhi doirasidagi oʻzaro baholash mexanizmlari hamda milliy huquqiy baza takomillashuvi oʻrganiladi.
ISBOT QILISHNING UMUMIY SHARTLARI MAZMUNI VA TASNIFLANISHI
Mazkur maqolada jinoyat-protsessida isbot qilishning tushunchasi, isbot qilish institutining nazariy asoslari huquqiy tahlil qilingan. Muallif Isbot qilishga doir tushuncha va tamoyillarni puxta oʻzlashtirish orqali, jinoyat protsessida dalillardan toʻgʻri foydalanish koʻnikmasiga ega boʻlishni taʼkidlagan.
RAQAMLI DALILLARNI TOʻPLASHDA XALQARO TASHKILOTLARNING OʻRNI
Raqamli texnologiyalarning jadal rivojlanishi jinoiy faoliyatning yangi shakllari paydo boʻlishiga olib keldi va bu esa raqamli dalillarni toʻplash masalasini zamonaviy jinoyat jarayonining muhim qismiga aylantirdi. Ushbu tadqiqot raqamli dalillarni toʻplash sohasida xalqaro tashkilotlarning oʻrni va ahamiyatini tahlil qilishga qaratilgan. Maqolada xalqaro hamkorlik mexanizmlari, standartlashtirish jarayonlari va xalqaro tashkilotlarning raqamli forensika sohasidagi faoliyati oʻrganilgan. Tadqiqot natijalariga koʻra, xalqaro tashkilotlar raqamli dalillarni toʻplash standartlarini ishlab chiqish, davlatlararo maʼlumot almashish mexanizmlarini yaratish va mutaxassislarni tayyorlash sohasida muhim rol oʻynaydi. Budapesht konvensiyasi va Interpol kabi tashkilotlar tomonidan amalga oshirilayotgan chora-tadbirlar raqamli dalillarni toʻplashda xalqaro hamkorlikning samaradorligini oshirmoqda.
NOGIRONLIGI BOʻLGAN SHAXSLAR MEHNAT HUQUQINI TAʼMINLASHNING HUQUQIY KAFOLATLARI TAHLILI
Maqolada, nogironligi boʼlgan shaxslarning mehnat qilish huquqlari va ularning huquqiy kafolatlari atroflicha tahlil qilingan. Maʼlumki, 07.07.2021 yilda nogironlar huquqlari toʼgʼrisidagi konvensiya Oʼzbekiston Respublikasi tomonidan ratifikatsiya qilindi. Mazkur xalqaro darajadagi hujjatning ratifikatsiya qilinishi mamlakatimizda nogironligi boʼlgan shaxslarga nisbatan eʼtiborni kuchaytirdi. Shu maʼnoda, nogironligi boʻlgan shaxslarni ish bilan taʼminlash masalasiga ham ish beruvchilarning munosabati ijobiy tomonga oʻzgardi. Shuningdek, maqolada, Oʻzbekiston Respublikasi mehnat kodeksida belgilangan nogironligi boʻlgan shaxslarga oid imtiyozlar ham huquqiy jihatdan tahlil qilingan. Nogironligi boʻlgan shaxslar huquqlari toʻgʻrisidagi qonunchilikka eʼtibor qaratadigan boʻlsak, qonunning 42-moddasida mazkur toifadagi shaxslarning mehnat huquqlarini taʼminlanishi bilan bogʻliq normalarni koʻrishimiz mumkin. Shu kabi huquqiy normalar tahlili maqolaning mazmun mohiyatini tashkil etadi.
DAVLAT XARIDLARI VA TENDER SAVDOLARIDA RAQOBATGA QARSHI XATTI-HARAKATLARNING HUQUQIY OQIBATLARI
Davlat xaridlari zamonaviy bozor iqtisodiyotining ajralmas elementi boʻlib, budjet mablagʻlaridan oqilona foydalanish, tadbirkorlar uchun adolatli raqobat sharoitini yaratish va korrupsiyaning oldini olishda muhim ahamiyat kasb etadi. Shu bois xarid jarayonida raqobatga zid har qanday kelishuvlar iqtisodiy zarar keltiruvchi hamda huquqiy javobgarlikka sabab boʻluvchi jiddiy qonunbuzarlik sifatida baholanadi.
DINIY EKSTREMIZMGA QARSHI KURASHISHNING HUQUQIY ASOSLARI
Mazkur maqolada diniy ekstremizm va terrorizmning jamiyat hayotiga salbiy taʼsiri, ularga qarshi kurashning huquqiy va maʼnaviy asoslari ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Ekstremizmni — jamiyatda qabul qilingan qonun-qoidalarga zid gʻoyalarni targʻib qilish jarayoni sifatida, terrorizmni esa qoʻrqitish va dahshat solish orqali siyosiy yoki mafkuraviy maqsadlarga erishish vositasi sifatida talqin qilingan. Tadqiqotda Oʻzbekiston Respublikasining terrorizm va ekstremizmga qarshi kurash toʻgʻrisidagi qonun normalari tahlil qilingan boʻlib, unda davlat va jamiyat institutlarining terrorizm va ekstremizmning oldini olishdagi vazifalari yoritilgan. Shu bilan birga, milliy va diniy qadriyatlar yosh avlod ongida maʼnaviy immunitet shakllantirishda hal qiluvchi omil ekani asoslangan.
JINOYATCHILIKKA QARSHI KURASHDA TEZKOR-QIDIRUV FAOLIYATI USULLARINING NAZARIY VA AMALIY AHAMIYATI
Ushbu maqolada jinoyatchilikka qarshi kurash jarayonida tezkor-qidiruv faoliyati usullarining nazariy va amaliy ahamiyati, xususan shaxsiy izquvarlik usulining mohiyati yoritilgan. Shaxsiy izquvarlik yakka tadbir sifatida emas, balki tizimli jarayon va maqsadli yoʻnaltirilgan tezkor-qidiruv tadbirlari majmuasi sifatida tahlil qilinadi. Ilmiy manbalardagi turli yondashuvlar, olimlar fikrlari hamda ularning baholari qiyosiy tarzda oʻrganilib, shaxsiy izquvarlikning tezkor-qidiruv faoliyatidagi oʻrni va ahamiyati asoslab berilgan. Shuningdek, shaxsiy izquvarlik usulini amalga oshirishda xodimlardan kasbiy tayyorgarlik, taktik bilimlar va mustaqil qaror qabul qilish qobiliyati talab qilinishi taʼkidlanadi. Maqolada shaxsiy izquvarlik usulining huquqiy, amaliy va nazariy asoslari bilan bir qatorda uni samarali tatbiq qilishdagi muammolar ham koʻrsatib oʻtilgan.
OʻZBEKISTONDA QAYTA TIKLANUVCHI ENERGIYA MANBALARIDAN FOYDALANISH SOHASIDA SUGʻURTA MEXANIZMINI SHAKLLANTIRISH MASALALARI
Maqolada Oʻzbekistonda qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanishda sugʻurta mexanizmini shakllantirishning huquqiy va amaliy jihatlari yoritiladi. Normativ baza hamda xalqaro tajriba tahlil qilinib, mavjud texnik xatarlar koʻrsatiladi. QTEM loyihalarida xavfsizlik va barqarorlikni oshirish uchun majburiy sugʻurtani joriy etish zarurligi asoslanadi.
LOCAL GOVERNMENT IN UZBEKISTAN: LEGAL AND ORGANIZATIONAL MECHANISMS OF INTERACTION BETWEEN COUNCIL AND AUTHORITY
The article presents a legal and institutional analysis of the interaction between local councils of people's deputies and executive authorities (hokimiyats) in the Republic of Uzbekistan. It examines the main legal acts defining the modern system of local public administration and the division of powers between representative and executive branches of authority. The study is based on the principles of decentralization, popular sovereignty, and accountability, and includes a comparative legal analysis of foreign models (France, Poland, Turkey), as well as theoretical approaches by E. Ostrom, J. Pierre, B. Peters, R. Dahl, and other scholars. It is shown that the existing system requires improvement of coordination procedures, the introduction of transparent reporting mechanisms for hokims before councils, and the expansion of civil society participation. The conclusion substantiates the necessity of transitioning to a stable institutional partnership model based on the principles of legality, transparency, and governance efficiency.
SUNʼIY INTELLEKT TEXNOLOGIYASI: TUSHUNCHASI, TURLARI VA TARIXIY RIVOJLANISHI
Ushbu ilmiy maqolada sunʼiy intellekt (SI) texnologiyasining tushunchasi, turlari, tarixiy rivojlanishi va hozirgi holatiga keng qamrovli tahlil berilgan. Maqola IMRAT (Kirish, Metodlar, Natijalar, Tahlil, Takliflar) metodologiyasiga asoslanib yozilgan boʻlib, sunʼiy intellektning zamonaviy texnologiyalar sohasidagi oʻrni va ahamiyatini ochib beradi. Tadqiqot davomida sunʼiy intellekt turlarining tasnifi, uning rivojlanish bosqichlari va bugungi kundagi qoʻllanilish sohalari oʻrganildi.
TIBBIYOT OLIYGOHI TALABALARIDA HISSIY VA KOMMUNIKATIV KOMPETENSIYALARNI SHAKLLANTIRISHNING NAZARIY VA USLUBIY JIHATLARI
Ushbu maqolada kommunikativ kompetensiya asosida tibbiyot oliygohi talabalarida hissiy-kommunikativ kompetensiyalarni rivojlantirish nazarda tutilgan. Oliy tibbiy taʼlim talabalarida hissiy-kommunikativ kompetensiyalarni rivojlantirish masalasini nazariy-metodologik nuqtai nazardan aniqlashtirish, kommunikativlik va kommunikativ-kompetensiya atamalarining chegaralarini aniqlash va tibbiyot taʼlimi kontekstida ularni ilmiy tahlillash, hissiy intellektning turli nazariy yondashuvlarini va ularning kommunikatsiya bilan bogʻlanishini tizimlashtirish, muammoni ilmiy va amaliy talqinda ifodalash hamda yechimga olib boruvchi metodik yoʻnalishlarni belgilash boʻyicha xulosalar yoritilgan. Kompetentlik va kompetensiya kategoriyalarining tuzilmasini oʻrganish jarayonida bir nechta yoʻnalishlarni ajratib koʻrsatish mumkin. Koʻpgina mualliflar faoliyatli yondashuvni istiqbolli deb baholaydilar, shuningdek ular kompetentlikni kasbiy faoliyatda namoyon boʻladi va shu bilan bir qatorda uning asosi ham, deb hisoblaydilar. Bunday holatda kompetentlik jarayonning aniq doirasida samarali harakatni yuzaga keltirish uchun zarur boʻlgan ichki resurslar tizimi sifatida tushuniladi.
AKSIOLOGIK YONDASHUVNING ILMIY-NAZARIY MOHIYATI
Maqolada aksiologik yondashuvning falsafiy genezisi, qadriyatlar nazariyasining asosiy tamoyillari, ichki va instrumental qadriyatlar tizimi, fact–value farqlanishining ilmiy metodologiyaga ta’siri hamda aksiologik paradigmaning zamonaviy ilmiy amaliyotdagi o‘rni keng qamrovda yoritiladi. Muallif qadriyatlarning madaniy, ijtimoiy, ilmiy va pedagogik funksiyalarini tizimli ravishda tahlil qilib, aksiologik yondashuvning jamiyat taraqqiyotidagi strategik o‘rnini nazariy dalillar bilan asoslaydi. Maqolada grafik modellar, jadval va aksiologik paradigmalar taqqoslamasi ham keltiriladi.
РАЗРАБОТКА СИСТЕМЫ МЕТОДОВ И ПРИЁМОВ ОБУЧЕНИЯ, НАПРАВЛЕННЫХ НА РАЗВИТИЕ ИНТЕЛЛЕКТУАЛЬНЫХ СПОСОБНОСТЕЙ И КРЕАТИВНОГО МЫШЛЕНИЯ УЧАЩИХСЯ
Ilmiy va texnologik jadal rivojlanish, ilmiy bilimlarning tez o'sishi va uni ishlab chiqarishda keng qo'llash davrida ta'limning asosiy vazifalaridan biri ijodiy fikrlashni, talabalarning kognitiv qobiliyatlarini va o'rganish ko'nikmalarini rivojlantirishdir. Ushbu muammoning yechimi o'rganishni faollashtirish va talabalarning kognitiv faolligini rivojlantirish, o'quv materialini o'zlashtirish va ularning intellektual qobiliyatlari va ijodiy fikrlashini rivojlantirishga qaratilgan o'qitish usullari va texnikalari tizimini ishlab chiqish bilan uzviy bog'liqdir. Ijodiy fikrlashni rivojlantirish talabalarga kelajakda har qanday muammoga samarali yechim topish, shuningdek, kerakli natijalarga erishish va o'zini o'zi anglash imkonini beradi.
TА’LIM TIZIMIDА О‘QITUVCHINING MULОQОT KОMPETENSIYАSINI SHАKLLАNTIRISH
Mаqоlаdа pedаgоgning kоmmunikаtiv kоmpetentligini shаkllаntirishning nаzаriy аsоslаri, uning tаʼlim jаrаyоnidаgi оʼrni vа dоlzаrbligi tаhlil qilinаdi. Kоmmunikаtiv kоmpetentlik оʼqituvchining shаxsgа yоʼnаltirilgаn tаʼlimni tаshkil etish, оʼquvchilаr bilаn sаmаrаli mulоqоt оʼrnаtish, psixоlоgik xаvfsiz muhit yаrаtish hаmdа shаxslаrаrо munоsаbаtlаrni bоshqаrish qоbiliyаtlаrini оʼz ichigа оlishi tаʼkidlаnаdi. Shuningdek, bоʼlаjаk pedаgоglаrdа ushbu kоmpetensiyаni rivоjlаntirishdа оliy tаʼlim muаssаsаlаrining rоli, mulоqоt mаdаniyаtini tаrkib tоptiruvchi fаzilаtlаr hаmdа kаsbiy-pedаgоgik mulоqоtning оʼzigа xоs jihаtlаri yоritilgаn. Mаqоlаdа demоkrаtik vа gumаnistik mulоqоt tаmоyillаri, empаtiyа, refleksiyа, ijоbiy psixоlоgik muhit yаrаtish zаrurаti ilmiy аsоsdа kоʼrsаtib berilаdi.
TABIIY FANLARNI KOMPETENSIYAVIY YONDASHUV ASOSIDA OʻQITISH TEXNOLOGIYASINI TAKOMILLASHTIRISH
Ushbu maqolada tabiiy fanlarni oʻqitish jarayonida kompetensiyaviy yondashuv asosida zamonaviy pedagogik texnologiyalarni takomillashtirish masalalari keng koʻlamda tahlil qilinadi. Kompetensiyaviy yondashuvning pedagogik mohiyati, oʻquvchilarning bilim, koʻnikma va malakalarini integratsiyalashgan tarzda shakllantirishdagi ahamiyati batafsil ochib beriladi. Shuningdek, maqolada samarali oʻqitish metodlari, interaktiv dars uslublari, axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanish va innovatsion yondashuvlarni amaliyotga tatbiq etishning samarali usullari koʻrsatib oʻtiladi. Tadqiqotda tabiiy fanlarni oʻqitishda kompetensiyalarga asoslangan baholash tizimlari va oʻquv jarayonini individualizatsiyalash metodlari muhim ahamiyatga ega ekanligi taʼkidlanadi. Ushbu tadqiqot natijalari pedagogika sohasidagi mutaxassislar, oʻqituvchilar va ilmiy tadqiqotchilar uchun foydali boʻlishi mumkin.
BOʻLAJAK OʻQITUVCHIDA PEDAGOGIK ARTISTIZMNING TARKIBIY QISMLARI
Ushbu maqolada aynan u hоzirgi jadal oʻzgarayotgan dunyoda bilish va taʼlim sari yoʻl оchadigan jоnli mulоqоt tili, ijоd va rеflеksiya tili ekanligini ichki intuitsiya оrqali his qilish imkоnini bеradigan shaxsiy-kasbiy sifatga aylanishi kеrak ekanligi haqida fikr yuritiladi.
TAʼLIM SIFATINI TAʼMINLASHDA TOʻLIQ OʻZLASHTIRISH TEXNOLOGIYASINING ROLI
Ushbu maqolada taʼlim sifatini oshirishda toʻliq oʻzlashtirish texnologiyasining ahamiyati va samaradorligi tadqiq qilingan. Maqolada toʻliq oʻzlashtirish texnologiyasining nazariy asoslari, uning pedagogik tizimda tutgan oʻrni hamda talabalar bilim olish jarayoniga koʻrsatadigan taʼsiri keng qamrovli tahlil qilinadi. Natijalar shuni koʻrsatadiki, toʻliq oʻzlashtirish texnologiyasi individual yondashuvni taʼminlash, talabalar oʻzlashtirish darajasini oshirish va taʼlim sifatini yaxshilashda muhim vosita hisoblanadi.
PEDAGOGIK STRATEGIYALAR VA OVQATLANISH FIZIOLOGIYASINI OʻQITISHDA AKT INTEGRATSIYASI: OLIY TA’LIMDA INNOVATSION YONDASHUVLAR
Ushbu sharhda oliy ta’lim muassasalarida ovqatlanish fiziologiyasini o‘qitishda axborot-kommunikatsiya texnologiyalari (AKT) va zamonaviy pedagogik strategiyalarni joriy etish bo‘yicha zamonaviy ma’lumotlar umumlashtirilgan. Biz video ta’lim va kengaytirilgan reallik vositalarini ko‘rib chiqamiz hamda ularning ta’lim natijalari, motivatsiya va xulq-atvor o‘zgarishiga ta’sirini baholaymiz. Ma’lumotlar shuni ko‘rsatadiki, ovqatlanish bo‘yicha raqamli aralashuv usullari va AKTga asoslangan pedagogik yondashuvlar talabalarning bilimlarni o‘zlashtirishini, ishtirokini va ba’zi hollarda ovqatlanish bilan bog‘liq xatti-harakatlarini yaxshilashi mumkin. To‘ldirilgan reallik vositalari doimo an’anaviy ta’limga samarali qo‘shimcha sifatida qaraladi, bu esa kontseptual tushunish va faol o‘rganishni yaxshilaydi. Geymifikatsiya turli fanlarga bo‘lgan motivatsiya va qiziqishni oshiradi.
OʻZBEK TILINI IKKINCHI TIL SIFATIDA OʻQITISHDA INTERAKTIV METODLARDAN FOYDALANISHNING TAMOYILLARI
Ushbu maqolada oʻzbek tilini ikkinchi til sifatida oʻqitishda interaktiv metodlar qoʻllanilishining zaruriyati, ularning nazariy asoslari va amaliy qoʻllanish tamoyillari yoritilgan. Interaktiv oʻqitish kommunikativ kompetensiyani rivojlantirish, madaniy tushunchani kengaytirish hamda oʻquvchini faol subyektga aylantirishda muhim ahamiyatga ega. Tadqiqot natijalari ushbu metodlarning samaradorligini oshirish uchun shart-sharoitlar va tavsiyalarni taklif qiladi.
TASVIRIY SANʼAT KOMPOZITSIYALARIDA RANGLARDAN FOYDALANISH USULLARI
Ushbu maqolamizda ranglarning inson psixologiyasiga, xulq-atvoriga hamda sogʻligʻiga taʼsiri haqida yozilgan. Insonni oʻrab turgan atrof-muhit ranglari uning psixologiyasiga bevosita taʼsir koʻrsatadi. Shuningdek, ranglar orqali inson psixologiyasini boshqarish imkoniyati hamda tasviriy sanʼat kompozitsiyalarida ranglardan foydalanish usullari haqida qisqacha tushuncha berilgan.
TALABALARNING MUSTAQIL TAʼLIM KOMPETENSIYASINI TAKOMILLASHTIRISHDA RAQAMLI RESURSLAR VA PLATFORMALAR: TAHLIL VA TASNIF
Maqolada talabalarning mustaqil taʼlim kompetensiyasini takomillashtirish jarayonida raqamli resurslar va platformalarning oʻrni ilmiy-nazariy asosda tahlil qilinadi. Raqamli taʼlim muhiti talabaning oʻz-oʻzini boshqarish, metakognitiv monitoring, refleksiya, maʼlumotlarni mustaqil izlash, oʻquv jarayonini rejalashtirish, oʻz-oʻzini baholash kabi koʻnikmalarini rivojlantiruvchi pedagogik mexanizm sifatida izohlanadi. Maqolada Learning Management System (LMS), mobil ilovalar, til korpuslari, multimedia platformalari, sunʼiy intellekt resurslari va onlayn lugʻatlarning imkoniyatlari tasniflanib, ular mustaqil taʼlim kompetensiyasiga koʻrsatadigan taʼsiri boʻyicha chuqur ilmiy tahlil beriladi.
Ushbu maqolada o‘zbek tilidagi nisbiy sifatlarning nazariy mohiyati, ularning asliy sifatlardan farqlanishi hamda o‘qitish jarayonidagi samarali metod va usullar yoritilgan. Nisbiy sifatlarni o‘rgatishda interfaol, ko‘rgazmali va muammoli ta’lim yondashuvlarining ahamiyati tahlil qilinadi. Maqolada amaliy dars namunasi asosida o‘quvchilarni mustaqil fikrlash, tahlil qilish va nutq boyligini rivojlantirishga yo‘naltirilgan metodik tavsiyalar berilgan.