Ижтимоий-гуманитар фанларнинг долзарб муаммолари / Актуальные проблемы социально-гуманитарных наук / Actual Problems of Humanities and Social Sciences.
Ijtimoiy-gumanitar fanlarning dolzarb muammolari (scienceproblems.uz) ilmiy-amaliy elektron jurnal boʻlib, u rasman 2020-yil 6-avgust kuni 1368-son bilan davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan. Jurnal 2020-yildan buyon nashr etiladi. Jurnalning maqsadi Ijtimoiy-gumanitar fanlar boʻyicha dolzarb va ilmiy jihatdan asoslangan ilmiy-amaliy izlanishlar natijalarini chop etish va oʻquvchiga yetkazish hisoblanadi. OAK Roʻyxati Jurnal Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Oliy attestatsiya komissiyasi Rayosatining 2022-yil 30-noyabrdagi 327/5-son qarori bilan tarix, iqtisodiyot, falsafa, filologiya, yuridik va pedagogika fanlari boʻyicha ilmiy darajalar boʻyicha dissertatsiyalar asosiy natijalarini chop etish tavsiya etilgan ilmiy nashrlar roʻyxati (Roʻyxatga) kiritilgan. Nashrning tili Jurnal va undagi maqolalar oʻzbek, rus va ingliz tillarida chop etiladi. Jurnalning boʻlimlari Nashrda asosan tarix, iqtisodiyot falsafa, filologiya, yuridik va pedagogika fanlari boʻyicha maqolalar chop etiladi. Shuningdek, psixologiya, sanʼatshunoslik siyosiy, sotsiologiya fanlari boʻyicha ham maqolalar qabul qilinishi mumkin. Jurnalning foydalanish uchun ochiqligi Jurnal nashr etilgan sonlari va undagi maqolalar foydalanish uchun ochiq va bepul. Eʼlon qilingan nashrlar scienceproblems.uz saytining arxiv boʻlimida joylashtirilgan. Taqrizlash siyosati Taqdim etilgan barcha qoʻlyozmalar muallifi koʻrsatilmagan holda tegishli soha boʻyicha mutaxassisga taqrizlash uchun yuboriladi. Taqrizchi tomonidan nashrga tavsiya etilgan va ijobiy taqrizlangan maqolalargina chop etiladi. Antiplagiat tekshiruvi Tahririyatga kelib tushgan barcha maqolalar maxsus antiplagiat dasturida tekshirib chiqiladi va oʻzlashtirish darajasi 15 foizdan oshmasligi (originallik 85 foizni tashkil etishi) lozim. Nashrning davriyligi Jurnal qoida tariqasida bir oyda bir marotaba chop etiladi. Shuningdek, tahririyat tavsiyasiga koʻra, jurnalning qoʻshimcha va maxsus sonlari ham chop etilishi mumkin. ISSN Nashrning xalqaro standartlar asosida boʻlishini taʼminlash maqsadida unga ISSN 2181-1342 raqami olingan. Crossref DOI Tahririyat Crossref DOI ning rasmiy aʼzosi hisoblanadi va 10.47.390 DOI prefiksiga ega. Har bir nashr va ilmiy maqolaga individual Crossref DOI raqami beriladi. Muassis Jurnal “SCIENCEPROBLEMS TEAM” masʼuliyati cheklangan jamiyati tomonidan taʼsis etilgan. Tahririyat Manzili: Toshkent shahri, Yakkasaroy tumani, Kichik Beshyogʻoch koʻchasi, 70/10-uy. Elektron manzil: scienceproblems.uz@gmail.com Telegram kanal: https://t.me/scienceproblems_uz Telefon raqami (telegram): +998996020984
SOVET HOKIMIYATINING TURKISTONDA SOVET RESPUBLIKALARINI BARPO ETISH BOʻYICHA SIYOSATI
Ushbu maqolada 1917-yil 25-oktyabrda soʻl eserlar va bolsheviklar tomonidan amalga oshirilgan davlat toʻntarishi oqibatida hokimiyat tepasiga kelgan sovetlarning Turkistonda “milliy” sovet respublikalarini tashkil etish boʻyicha olib borgan izchil siyosatining muhim jihatlari ochib berilgan. Mavjud tarixiy vaziyat kontekstidan kelib chiqib, sovet hokimiyatining 1917-1924-yillarda bosqichma bosqich bu yoʻnalishdagi siyosatida amalga oshirgan oʻzgarishlari va buning oqibatida Turkistonning bir nechta “milliy” sovet respublikalariga boʻlinib ketish jarayoni mavjud tarixiy adabiyotlar ham hujjatli manbalar asosida tahlil qilingan.
МЕЖДУ ДИПЛОМАТИЕЙ И ИМПЕРСКОЙ СТРАТЕГИЕЙ: ВЗАИМООТНОШЕНИЯ ХИВИНСКОГО ХАНСТВА И РОССИИ В ПЕРИОД ПРАВЛЕНИЯ МУХАММАДА РАХИМХАНА I (1806–1825 гг.)
Статья предлагает критический пересмотр традиционной историографии, исследуя взаимоотношения Хивинского ханства и Российской империи в ключевой период правления Мухаммада Рахимхана I (1806–1825 гг.). На основе комплексного анализа ранее не сопоставлявшихся источников – дипломатической переписки из российских архивов, хивинской придворной хроники “Фирдавс ал-икбал” и материалов европейских коллекций – выявляется многоуровневый характер контактов. Исследование фокусируется на переплетении стратегических дипломатических манёвров, динамики караванной торговли и сложной проблемы российских пленных. В результате доказывается, что Хива не была пассивным объектом имперской экспансии, а выступала как самостоятельный субъект, эффективно использовавший свои ресурсы и геополитическое положение для сохранения суверенитета в условиях растущего давления.
DEGGARON MASJIDINING SOVET O‘LKASHUNOSLARI TOMONIDAN O‘RGANILISHI
Ushbu maqolada Deggaron masjidining tarixiy-arxitektura xususiyatlari va uning Sovet davri olimlari hamda oʻlkashunoslari tomonidan oʻrganilish jarayoni tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida masjidning qurilish bosqichlari, rejalashtirish yechimlari va arxeologik kuzatuvlar asosida shakllangan ilmiy xulosalar koʻrib chiqiladi. Shuningdek, sovet olimlarining yondashuvi, ularning ishlari manba sifatida baholanishi hamda mazkur yodgorlikning ilmiy muomalaga kirib kelishidagi oʻrni yoritiladi. Maqola Deggaron masjidining oʻrganilish tarixini tizimli ravishda tahlil etib, yodgorlikning bugungi arxitektura merosidagi ahamiyatini asoslab berilgan.
QO‘QON XONLIGI DAVRIDA HARBIY KUCHLARNING QUROL-ASLAHALAR BILAN TA’MINLANISHI VA MODDIY BAZASINING RIVOJLANISH JARAYONI
Qo‘qon xonligi davrida harbiy kuchlarni qurol-aslaha bilan ta’minlash tizimi, moddiy baza, ishlab chiqarish, ta’minot manbalari va ularning siyosiy-harbiy barqarorlikka ta’siri tarixiy manbalar asosida yoritiladi, tahlil qilinadi qiyosiy jihatda keng.
SUV RESURSLARIDAN FOYDALANISHNI IQTISODIY-EKOLOGIK OPTIMALLASHTIRISH IMKONIYATLARI BOʻYICHA JAHON TAJRIBASI TAHLILI
Mazkur maqolada suv resurslaridan foydalanishni iqtisodiy va ekologik mezonlar asosida optimallashtirish masalalari jahon tajribasi asosida kompleks tahlil qilinadi. Iqlim oʻzgarishi jarayonlarining jadallashuvi, suv resurslarining tabiiy cheklanganligi hamda suvga boʻlgan ehtiyojning ortib borishi sharoitida suvdan foydalanish samaradorligini oshirish muhim ilmiy-amaliy vazifaga aylanmoqda. Tadqiqotda rivojlangan mamlakatlarda suv resurslarini boshqarishda qoʻllanilayotgan zamonaviy yondashuvlar, jumladan, integratsiyalashgan suv resurslarini boshqarish, iqtisodiy ragʻbatlantirish mexanizmlari va ekologik cheklovlarning uygʻunligi yoritiladi. Shuningdek, jahon tajribasi asosida Oʻzbekistonda suv resurslaridan foydalanishni takomillashtirish, suvni tejashga yoʻnaltirilgan boshqaruv mexanizmlarini rivojlantirish va barqaror ekologik muvozanatni taʼminlash imkoniyatlari ilmiy jihatdan baholanadi.
OʻZBEKISTONDA OʻZINI OʻZI BOSHQARISH ORGANLARINI FUQAROLIK JAMIYATINING MUHIM INSTITUTI SIFATIDA ISLOH ETISH JARAYONI
Mazkur maqolada Oʻzbekistonda fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlarini fuqarolik jamiyatining muhim instituti sifatida isloh etish jarayoni tizimli va kompleks yondashuv asosida tahlil qilinadi. Tadqiqotda mahalla institutining tarixiy shakllanishi, huquqiy-meʼyoriy asoslari, davlat boshqaruvini nomarkazlashtirish jarayonidagi oʻrni hamda jamoatchilik ishtirokini taʼminlashdagi funksional imkoniyatlari yoritilgan. Shuningdek, mustaqillik yillarida, ayniqsa 2017-2023-yillarda qabul qilingan strategik hujjatlar doirasida mahalla institutini takomillashtirishga qaratilgan islohotlar mazmun-mohiyati ochib beriladi. Tadqiqotda oʻzini oʻzi boshqarish organlarining ijtimoiy himoya, jamoatchilik nazorati, huquqbuzarliklar profilaktikasi, oilalar va xotin-qizlar bilan ishlash tizimidagi roli tahlil qilinib, ularning fuqarolik jamiyati barqaror rivojlanishidagi ahamiyati ilmiy asosda xulosalanadi.
ANʼANA VA AXLOQIY UNIVERSALIZM – FALSAFIY KOMPARATIVISTIKA KONTEKSTIDA
Maqola falsafiy komparativistika kontekstida anʼana va axloqiy universalizm oʻrtasidagi munosabatni tahlil qilishga bagʻishlangan. Anʼana nafaqat axloqiy meʼyorlarni saqlab qolish shakli, balki axloqiy maʼnolarni shakllantirishning dinamik makoni boʻlib, unda universal qadriyatlar aniq madaniy ifodasini topishi koʻrsatilgan. Gʻarb va Sharq axloqiy konsepsiyalarini qiyoslash asosida madaniyatlararo falsafiy oʻzaro taʼsir jarayonida shakllanadigan axloqiy universalizmning dialogik tabiati asoslangan. Anʼana va universalizm bir-biriga qarama-qarshi qoʻyilmaydi, balki bir-birini toʻldiradi, globallashuv sharoitida axloqiy tafakkurning barqarorligi va mazmuniy teranligini taʼminlaydi, degan xulosaga kelingan.
O‘ZBEKISTONDA MAHALLIY ODATLAR VA MAROSIMLARNING SHAKLLANISHI VA ULARNING FALSAFIY-TARIXIY MOHIYATI
Ushbu maqolada oʻzbek jamiyatidagi mahalliy urf-odat, anʼana va marosimlarning ijtimoiy-falsafiy jihatlari chuqur tahlil qilingan. Kirish qismida globallashuv sharoitida milliy qadriyatlar va anʼanalar oʻrtasidagi muvozanat masalasi ilgari suriladi. Maqolada quyidagi yondashuvlar – falsafiy-tahliliy, tarixiy-genetik, qiyosiy va izohli antropologik usullar sinergetik tarzda qoʻllanadi va maʼlumot sifatida Bahodir Sarimsoqov, Mahmud Sattor, Adham Ashirov, Usmon Xosil, shuningdek, Rtveladze kabi manbalardan foydalaniladi. Udumlar, ijtimoiy normalar tizimi sifatida, jamiyatning xatti-harakatlariga “norasmiy meʼyor” qoʻshadi. Urf-odatlar va marosimlar madaniy va maʼnaviy barqarorlikni taʼminlovchi maʼno vazifasini bajaradi.
IJTIMOIY REKLAMA TUSHUNCHASI: MOHIYAT VA FUNKSIYALAR
Ushbu maqolada ijtimoiy reklama va uning vazifasi mavjud ijtimoiy muammolarga odamlarning eʼtiborini jalb qilish, ular haqida odamlar ongida tasavvurlar hosil boʻlishi uchun nisbatan muhim hisoblangan faktlar, maʼlumotlarni yetkazib berishdan iborat ekanligi ochib beriladi. Ijtimoiy reklama hammaga va har bir bir kishiga qaratilganligi. Shu sababli ijtimoiy reklamalardan toʻliq holatda jamiyat aʼzolarini ijtimoiy jarayonlarga jalb qilish instrumenti sifatida foydalanilishda ham muhim ahamiyatga ega ekanligi taʼkidlangan.
FUQAROLIK JAMIYATI TARAQQIYOTIDA INSON QADRINI BELGILASH MEZONLARI HAMDA ZAMONAVIY JAMIYATDA INSON QADRINI TAʼMINLASHDA KASABA UYUSHMALARINING ROLI
Ushbu maqolada fuqarolik jamiyati taraqqiyoti sharoitida inson qadrini belgilash mezonlari falsafiy-ijtimoiy jihatdan tahlil qilinadi. Inson qadrining asosiy koʻrsatkichlari sifatida shaxsiy erkinlik, huquq va manfaatlarning himoya qilinishi, ijtimoiy adolat hamda munosib mehnat sharoitlarini taʼminlash masalalari yoritiladi. Shuningdek, bugungi jamiyat shakllanishida inson qadrini qaror toptirishda kasaba uyushmalarining oʻrni, ularning mehnat huquqlarini himoya qilish, ijtimoiy sheriklikni rivojlantirish va fuqarolik faolligini oshirishdagi taʼsiri tahlil qilinadi. Inson qadrining meʼyorga bogʻliqligi tushuntiriladi. Maqolada kasaba uyushmalarining inson qadrini taʼminlashda muhim institutsional mexanizm sifatidagi ahamiyati respublika kasaba uyushmalari va Buxoro viloyati kasaba uyushmalari faoliyati asosida asoslab beriladi.
ФИЛОСОФСКИЙ АНАЛИЗ СМЫСЛООБРАЗУЮЩИХ КАТЕГОРИЙ СОЦИАЛЬНОЙ ЖИЗНИ ЛИЧНОСТИ (НА ПРИМЕРЕ ПРОИЗВЕДЕНИЙ ХУСЕЙНА ВАИЗА КАШИФИ)
В статье осуществляется философский анализ смыслообразующих категорий социальной жизни личности на материале произведений выдающегося мыслителя XV века Хусейна Кашифи. Особое внимание уделяется таким ключевым категориям, как нравственность, справедливость, духовное самосовершенствование и социальная гармония, которые в трудах Кашифи рассматриваются как фундаментальные основания формирования личности в обществе. Методологической основой исследования послужили принципы герменевтического и историко-философского анализа, и их ценностно-смысловое содержание. Показано, что социальная философия Хусейна Кашифи ориентирована на синтез духовных и социальных начал, где личность выступает активным субъектом морального выбора и общественной ответственности. В статье обосновывается актуальность философского наследия Кашифи для современного осмысления проблем социальной идентичности, нравственных ориентиров и духовных ценностей в условиях трансформации общественной жизни.
SHAHARLARDA ATROF MUHIT MASALALARINI HAL ETISHDA JAMOATCHILIK ISHTIROKINI TAʼMINLASHNING HUQUQIY MASALALARI
Bugungi kunda dunyo aholisining aksariyati shaharlarda yashaydi. Aholi zich joylashgan hududlarda ekologik barqarorlikni taʼminlash Birlashgan Millatlar Tashkilotining Barqaror rivojlanish dasturida belgilangan maqsadlarga erishish uchun juda muhimdir. Bundan tashqari, BMTning yangi Shaharsozlik dasturida (Habitat III) belgilangan qoidalar shaharlarning barqaror rivojlanishini ta’minlashda muhim rolni oʻynaydi. Dunyo aholisi asosan antropogen oʻzgargan hududlarda, aniqrogʻi, aholi zich joylashgan hududlarda yashashini hisobga olsak, fuqarolar uchun qulay muhitni taʼminlash barqaror shaharsozlik orqali amalga oshiriladi. Shu sababli bugungi kunda shaharlarni koʻkalamzorlashtirish ishlariga mahalliy, mintaqaviy va hatto global miqyosda ahamiyat berilmoqda. Fuqarolik jamiyati institutlari va keng jamoatchilikning bu jarayonda ishtiroki bir necha shakllarda amalga oshiriladi. Xususan, shaharlar va boshqa aholi punktlarining bosh rejalarini tasdiqlashda jamoatchilik ishtirokini kengaytirish fuqarolarning mulkiy va boshqa huquqlarini himoya qilishda muhim vosita sifatida qaralmoqda. Oʻzbekiston Respublikasida uzoq yillik tarixiy anʼanalarga asoslangan fuqarolik jamiyati instituti boʻlgan fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari – shahar hududlarida ekologik monitoringda, shaharlarda axborot siyosatini amalga oshirishda, jamoatchilik bilan yaqindan hamkorlikda, davlat hokimiyati organlari bilan faol sheriklik va hamkorlikda ishtirok etish, ekologik muammolarni hal qilishda shaharsozlik orqali yechimlar orqali shaharlarni rivojlantirishga qaratilgan boshqaruv faoliyatida ishtirok etishi mumkin.
ICHKI ISHLAR ORGANLARINING KADRLAR BILAN ISHLASH XIZMATLARI FAOLIYATINI BOSHQARISHNI TAKOMILLASHTIRISH ISTIQBOLLARI
Mazkur maqolada ichki ishlar organlarining kadrlar bilan ishlash xizmatlari faoliyatini boshqarishni takomillashtirishning istiqbollari tahlil qilinadi. Tadqiqotda kadrlar siyosatini samarali tashkil etish, xizmatga qabul qilish, xodimlarni tayyorlash va qayta tayyorlash, ularning kasbiy salohiyatini oshirish hamda xizmat faoliyatini baholash mexanizmlarini rivojlantirish masalalariga alohida eʼtibor qaratiladi. Shuningdek, zamonaviy tahdidlar, raqamlashtirish jarayonlari va jamoat xavfsizligini taʼminlashda kadrlar bilan ishlash xizmatlarining oʻrni yoritib beriladi. Xorijiy tajriba va ilmiy yondashuvlar asosida ichki ishlar organlarida kadrlar bilan ishlash tizimini takomillashtirishga qaratilgan amaliy taklif va tavsiyalar ishlab chiqiladi.
JAZONI IJRO ETISH MUASSASASIDAN OZOD ETILGAN SHAXSLARNI IJTIMOIY REABILITATSIYA QILISH VA MOSLASHTIRISH TUSHUNCHASI HAMDA IJTIMOIY ZARURATI
Ushbu maqolada jazoni ijro etish muassasasidan ozod etilgan shaxslarni ijtimoiy reabilitatsiya qilish va jamiyatga moslashtirish tushunchasining nazariy-huquqiy mohiyati ochib berilgan. Ijtimoiy reabilitatsiya va ijtimoiy moslashtirish kategoriyalarining mazmuni, oʻzaro bogʻliqligi hamda ularning jazoni oʻtab boʻlgan shaxslarni jamiyatga qayta integratsiya qilishdagi oʻrni ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Shuningdek, ozod etilgan shaxslarning ijtimoiy moslashuvida uchraydigan asosiy muammolar — ish bilan taʼminlanish, ijtimoiy muhitga kirishish, huquqiy va psixologik qoʻllab-quvvatlash masalalari yoritilgan. Maqolada ijtimoiy reabilitatsiyaning ijtimoiy zarurati jamoat xavfsizligini taʼminlash, takroriy jinoyatchilikning oldini olish hamda inson huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish nuqtai nazaridan asoslab berilgan. Tadqiqot natijalari jazoni ijro etish tizimida ozod etilgan shaxslar bilan ishlashni takomillashtirishga qaratilgan ilmiy va amaliy takliflar ishlab chiqish uchun nazariy asos boʻlib xizmat qiladi.
УГОЛОВНОЕ ПРАВОВЫЕ АСПЕКТЫ ВОВЛЕЧЕНИЯ НЕСОВЕРШЕННОЛЕТНЕГО В АНТИСОЦИАЛЬНОЕ ПОВЕДЕНИЕ
В статье рассматриваются уголовно-правовые аспекты вовлечения несовершеннолетних в антисоциальное поведение в Республике Узбекистан. Анализируется социальная опасность данного явления, его влияние на формирование девиантного и преступного поведения подростков, а также проблемы квалификации соответствующих деяний в правоприменительной практике. Особое внимание уделяется действующему законодательству, коллизиям и пробелам в правовом регулировании, различным формам и способам вовлечения несовершеннолетних, включая физическое и психическое воздействие со стороны взрослых лиц. Обосновывается необходимость унификации терминологии, уточнения признаков составов преступлений и выработки единых критериев уголовно-правовой оценки вовлечения несовершеннолетних в антисоциальное поведение. Делается вывод о целесообразности комплексного совершенствования законодательства и практики его применения в целях эффективной защиты прав и законных интересов несовершеннолетних.
FUQARONI BEDARAK YOʻQOLGAN DEB TOPISH VA VAFOT ETGAN DEB EʼLON QILISHNING AYRIM MASALALARI
Mazkur maqolada fuqaroni bedarak yoʻqolgan deb topish va vafot etgan deb eʼlon qilish institutining ayrim nazariy va amaliy masalalari tahlil qilingan. Zamonaviy globallashuv va texnologik rivojlanish sharoitida ushbu institutni qoʻllashda yuzaga kelayotgan muammolar, xususan, vafot etgan deb eʼlon qilish uchun belgilangan muddatning asoslanganligi, qasddan yashirinish holatlarini aniqlash, “manfaatdor shaxs” tushunchasining mazmuni hamda kreditorlarning protsessual huquqiy maqomi yoritib berilgan. Shuningdek, bedarak yoʻqolgan shaxsning mol-mulkini ishonchli boshqarish mexanizmi, qaytib kelgan fuqaroning mulkiy huquqlarini tiklashdagi qiyinchiliklar va amaldagi qonunchilik normalarining inson huquqlarini samarali himoya qilish prinsipiga muvofiqligi tahlil qilingan. Maqolada fuqarolik qonunchiligini takomillashtirishga qaratilgan ilmiy asoslangan takliflar bayon etilgan.
GEOGRAFIK KOʻRSATKICHLARDAN FOYDALANISH HUQUQIY TAʼMINLASH MUAMMOLARI
Mazkur maqolada geografik koʻrsatkichlardan (GK) foydalanishni huquqiy taʼminlash bilan bogʻliq dolzarb muammolar ilmiy-nazariy va amaliy jihatdan tahlil qilinadi. Geografik koʻrsatkichlardan qonuniy foydalanish shartlari, huquq egalarining vakolatlari hamda huquqbuzarlik holatlarida qoʻllaniladigan fuqarolik-huquqiy himoya choralari oʻrganiladi. Milliy qonunchilik normalarining xalqaro standartlar bilan uygʻunligi va huquqni qoʻllash amaliyotida uchraydigan muammolar aniqlanadi. Tadqiqot natijasida geografik koʻrsatkichlardan foydalanishni huquqiy tartibga solishni takomillashtirish boʻyicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqiladi.
RAQAMLI JAMIYATDA TALON-TAROJLIK: KIBER-XAVFLAR VA ULARNI OLDINI OLISH YO‘LLARI
Ushbu maqola raqamli jamiyatda talon-tarojlikning zamonaviy koʻrinishlarini, kiber-xavflarini va ularni oldini olish usullarini tizimli oʻrganishga bagʻishlangan. Tadqiqot davomida kiber-muhitda sodir boʻladigan firibgarlik turlari, ularning mexanizmlari va huquqiy oqibatlari tahlil qilindi. Maqolada milliy va xalqaro qonunchilik, shuningdek, ilgʻor xorijiy tajribalar solishtirildi. Tadqiqot kiber-xavflarni aniqlash, oldini olish va ularni kamaytirishga qaratilgan strategiyalarni ishlab chiqishga yordam beradi. Natijalar fuqarolar va davlat organlari uchun kiberfiribgarlikka qarshi profilaktik choralarni kuchaytirishning ilmiy-amaliy asoslarini beradi.
ICHKI ISHLAR ORGANLARIDA XOTIN-QIZLAR XIZMAT OʻTASH TARTIBINI BELGILASHGA DOIR RIVOJLANGAN MAMLAKATLAR TAJRIBASINING ILMIY TAHLILI
Ushbu maqola ichki ishlar organlarida xotin-qizlarning xizmat oʻtash tartibi va ularning faoliyatini tartibga solish boʻyicha rivojlangan mamlakatlar tajribasini ilmiy asosda tahlil qilishga bagʻishlangan. Tadqiqot davomida xotin-qizlar xizmatidagi huquqiy, ijtimoiy va institutsional jihatlar, shuningdek ularning xizmatga jalb qilinishi va professional rivojlanish imkoniyatlari koʻrib chiqildi. Maqolada milliy qonunchilik bilan bir qatorda xalqaro standartlar va ilgʻor xorijiy tajribalar solishtirildi. Tadqiqot natijalari xotin-qizlar xizmatini tartibga solish boʻyicha samarali mexanizmlar va siyosiy strategiyalarni aniqlashga yordam beradi. Shu bilan birga, maqola ichki ishlar organlarida gender tengligini taʼminlash, xizmat jarayonlarini optimallashtirish va xotin-qizlar faoliyatini samarali tashkil etish boʻyicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga xizmat qiladi. Tadqiqot shuni koʻrsatdiki, xotin-qizlarni xizmatga jalb qilish nafaqat ijtimoiy adolat va gender tengligini mustahkamlash, balki ichki ishlar organlarining samaradorligini oshirish va fuqarolarga xizmat sifatini yaxshilashga ham xizmat qiladi.
KORRUPSION JINOYATLARNING O‘ZIGA XOS TAHLILI
Mazkur ilmiy maqola korrupsion jinoyatlarning mohiyati, ularning huquqiy tabiatini, sodir etilish mexanizmlarini hamda zamonaviy sharoitda namoyon bo‘layotgan yangi ko‘rinishlarini kompleks o‘rganishga bag‘ishlangan. Korrupsiya bugungi globallashuv va iqtisodiy integratsiya jarayonlarida nafaqat alohida davlatlar, balki butun mintaqalar rivojiga tahdid solayotgan murakkab ijtimoiy-huquqiy hodisa sifatida ko‘rilmoqda. Shu bois tadqiqotda korrupsion jinoyatlarning klassifikatsiyasi, ularni keltirib chiqaruvchi omillar, korrupsiyaviy xavflar va tarmoqlanish xususiyatlari chuqur tahlil qilinadi. Muallif mavjud milliy qonunchilikni xalqaro standartlar bilan qiyosiy o‘rganib, jinoyatlarning oldini olish, aniqlash va ularga barham berishda samaradorlikni oshirish uchun zarur bo‘lgan tashkiliy-huquqiy choralarni asoslab beradi.
СОВРЕМЕННЫЕ ПРОБЛЕМЫ ПРИЗНАНИЯ ОБЩЕИЗВЕСТНЫХ ТОВАРНЫХ ЗНАКОВ
В статье исследуются современные проблемы правовой охраны общеизвестных товарных знаков. Анализируются международные и национальные правовые нормы, практика их применения, а также особенности доказывания общеизвестности, включая использование цифровых доказательств. Формулируются предложения по совершенствованию правоприменительной практики.
O‘ZBEKISTON XALQARO XUSUSIY HUQUQINI JST TAMOYILLARI BILAN MUVOFIQLASHTIRISH: GATSNI IMPLEMENTATSIYA QILISHDA HUQUQ TANLOVINING O‘RNI
OʻZBEKISTONDA CHET EL FUQAROSI TUSHUNCHASI VA HUQUQIY MAQOMI
Maqolada Oʻzbekiston Respublikasida chet el fuqarolari tushunchasi va ularning huquqiy maqomi xalqaro-huquqiy hamda milliy qonunchilik asosida kompleks tahlil qilingan. Chet el fuqarolarining huquqiy maqomini aniq belgilashning dolzarbligi asoslab berilgan. Shuningdek, huquqshunos olimlarning doktrinal qarashlari oʻrganilib, milliy qonunchilikni takomillashtirishga qaratilgan mualliflik taʼrifi va amaliy takliflar ilgari surilgan.
ADVOKATNING IQTISODIY VA FUQAROLIK PROTSESSIDAGI ISHTIROKI: XORIJIY VA MILLIY QONUNCHILIK TAHLILI
Ushbu maqolada advokatning iqtisodiy va fuqarolik protsessidagi ishtiroki masalasi xorijiy davlatlar tajribasi hamda Oʻzbekiston Respublikasining milliy qonunchiligi asosida tahlil qilinadi. Tadqiqotda advokatning protsessual maqomi, huquq va majburiyatlari, shuningdek taraflarning huquq va qonuniy manfaatlarini himoya qilishdagi roli keng yoritiladi. Xususan, rivojlangan xorijiy mamlakatlarda advokat ishtirokining majburiyligi, uning sud jarayonidagi mustaqilligi va professional standartlari tahlil qilinib, milliy qonunchilikdagi mavjud normalar bilan qiyosiy oʻrganiladi. Maqolada iqtisodiy va fuqarolik sud ishlarini yuritishda advokat ishtiroki sud qarorlarining qonuniyligi va adolatliligini taʼminlashda muhim omil ekanligi ilmiy asoslanadi. Shuningdek, amaldagi qonunchilikda uchrayotgan ayrim muammolar, jumladan, advokat vakolatlarining cheklanganligi yoki protsessual kafolatlarning yetarli emasligi tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari asosida milliy qonunchilikni takomillashtirish, advokatning protsessual imkoniyatlarini kengaytirish va sud himoyasining samaradorligini oshirishga qaratilgan ilmiy asoslangan taklif va xulosalar ilgari suriladi.
СЕКСУАЛЬНОЕ НАСИЛИЕ С ИСПОЛЬЗОВАНИЕМ ИЗОБРАЖЕНИЙ В РЕСПУБЛИКЕ УЗБЕКИСТАН: ОЦЕНКА ДЕЙСТВУЮЩЕГО ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА И ПУТИ ЕГО СОВЕРШЕНСТВОВАНИЯ
В данной работе рассматриваются особенности правового регулирования сексуального насилия с использованием изображений в Республике Узбекистан. Анализируется уголовное и гражданское законодательство, выявляются его ограничения и пробелы в части охвата современных форм цифрового насилия. Особое внимание уделяется статье 141³ Уголовного кодекса, а также возможности применения статьи 139 в случаях распространения дипфейков и фотомонтажей. Отмечается необходимость внедрения более гибкого и широкого подхода, аналогичного зарубежной практике (например, законодательству Великобритании и Германии), который позволил бы учитывать не только распространение, но и создание изображений, их повторное распространение, а также ответственность интернет-платформ. Кроме того, раскрываются преимущества гражданско-правовой защиты пострадавших, в частности возможность взыскания морального вреда, компенсации убытков и оперативного реагирования на противоправные действия без необходимости возбуждения уголовного дела.
RAQAMLI PLATFORMALAR BILAN BOG‘LIQ TUSHUNCHALAR TALQINI
Ushbu maqolada raqamli platformadagi bandlik bilan bogʻliq ayrim asosiy tushunchalar talqin qilingan, bu bilan bogʻliq xorijiy tajriba oʻrganilgan va qonunchilikda bu tushunchalarni mustahkamlash bilan bogʻliq takliflar berilgan.
OLIY TAʼLIM MUASSASALARI TALABALARI OʻRTASIDA HUQUQBUZARLIKLAR PROFILAKTIKASINING RETROSPEKTIV TAHLILI
Maqolada oliy taʼlim muassasalari talabalari oʻrtasida huquqbuzarliklar profilaktikasining tarixiy rivojlanishi retrospektiv tahlil qilingan. Qadimgi davrlardan to Yangi Oʻzbekiston sharoitigacha boʻlgan evolyutsiya oʻrganilgan. Huquqbuzarliklarning oqibati bilan kurashish (jazolash)dan uning oldini olishga qadar boʻlgan bosqichlar va bugungi zamonaviy islohotlar bayon qilingan. Tadqiqot natijalariga asosan, qator taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
ОСОБЕННОСТИ РАССМОТРЕНИЯ ДЕЛ О ПРИМЕНЕНИИ МЕР ПРАВОВОГО ВОЗДЕЙСТВИЯ К СУБЪЕКТАМ ПРЕДПРИНИМАТЕЛЬСТВА
Настоящая статья посвящена анализу процессуальных норм, регулирующих порядок рассмотрения экономическими судами дел о применении мер правового воздействия к субъектам предпринимательства. Автором произведен анализ норм главы 27 Экономического процессуального кодекса Республики Узбекистан на предмет соответствия данной категории дел подведомственности экономических судов, охарактеризованы процессуальные особенности, установленные для дел о применении мер правового воздействия, некоторые нормы критически проанализированы с точки зрения их соответствия требованиям общеустановленных принципов судопроизводства, выявлены определенные проблемы и предложены пути их решения.
DARSLIK MANTLARI VA KOMPETENSIYA PARADIGMASI: NISBAT MUNOSABAT VA OʻZARO BOGʻLIKLIK (“ONA TILI DARSLIGI MISOLIDA”)
Maqolada ona tili darsligining mafkuraviy, qadriyatga yoʻnaltirilgan, rivojlantiruvchi, axborot beruvchi, refleksiv va tuzatuvchi vazifalari bayon etilgan. Taʼlim jarayoniga kompetensiyaga asoslangan yondashuvni joriy etish muammosiga alohida eʼtibor qaratilgan boʻlib, bu darslik funktsiyalarini oʻzgartirishni, zamonaviy ijtimoiy muammolarga javob beradigan yangi funktsiyalarni aniqlashni oʻz ichiga oladi.
TOPOGRAFIK KARTALARGA OID TUSHUNCHALAR, ENG MUHIM SHARTLI BELGILAR VA LANDSHAFT DIZAYNIDA ICHKI FAZOVIY MUHIT, HAJMIY SHAKL VA TEVARAK-ATROF
Mazkur maqolada topografik kartalarga oid asosiy tushunchalar, ularning tuzilishi va mazmunini belgilovchi eng muhim shartli belgilar tizimi tahlil qilinadi. Topografik kartalarning landshaft dizayn jarayonidagi amaliy ahamiyati yoritilib, relyef, gidrografiya, o‘simlik qoplami va antropogen obyektlarning kartografik ifodalanishi orqali hududning fazoviy tuzilishini aniqlash masalalari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, landshaft dizaynida ichki fazoviy muhitni shakllantirishda hajmiy shakllar, tevarak-atrof bilan o‘zaro uyg‘unlik hamda vizual-estetik muvozanatni ta’minlashda topografik ma’lumotlardan foydalanish imkoniyatlari ochib beriladi. Tadqiqot natijalari landshaft dizaynerlari, arxitektorlar va loyiha muhandislari uchun hududni kompleks tahlil qilish va optimal dizayn yechimlarini ishlab chiqishda metodik asos bo‘lib xizmat qiladi.
QALAMTASVIRDA GEOMETRIK SHAKLLARDAN TASHKIL TOPGAN NATYURMORT HAMDA TEXNIK VA SAN’AT FANLARINI TURLI FANLAR BILAN INTEGRATIV HAMDA SINERGETIK O‘QITISHNI NAZARIY YECHIMLARI
Mazkur maqolada qalamtasvirda geometrik shakllardan tashkil topgan natyurmortni bajarishning nazariy va metodik asoslari yoritilgan. Tadqiqot jarayonida geometrik shakllar orqali hajm, nisbat, perspektiva, yorug–soya munosabatlarini o‘rgatishning didaktik ahamiyati tahlil qilinadi. Shuningdek, texnik va san’at fanlarini boshqa fanlar bilan integrativ hamda sinergetik yondashuv asosida o‘qitishning nazariy yechimlari asoslab beriladi. Integratsiyalashgan ta’lim jarayonida muhandislik grafikasi, tasviriy san’at, arxitektura va dizayn fanlari o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik ochib beriladi. Maqolada sinergetik yondashuv orqali talabalarda fazoviy tafakkur, ijodiy fikrlash va kasbiy kompetensiyalarni shakllantirish imkoniyatlari ko‘rsatib berilgan.
BETONDAGI TURFA XIL REAKTIV BO'LMAGAN MATERIALLARDAN TO'LDIRUVCHILARNING TA'SIRINI SHARH
Plomba moddalari - bu bog'lovchi moddaning ortiqcha ishlatilishini kamaytirish va aralashmaning ayrim xususiyatlarini bir vaqtning o'zida yaxshilash uchun materialga qo'shilgan yoki aralashtirilgan zarrachalar. Avvalgi tadqiqotlarda tsement yoki mayda agregat o'rnini bosuvchi turli materiallar plomba sifatida ishlatilgan. Ushbu maqola turli xil reaktiv bo'lmagan plomba materiallarining ta'siri bo'yicha oldingi tadqiqotlarning sharhini taqdim etadi. Ko'rib chiqilgan materiallarga maydalangan daryo qumi, ohaktosh changi, maydalangan kvarts, uglerod qora, karer changi va marmar chang kiradi. Tahlil asosida plomba moddalari betonda muhim rol o'ynashi, nafaqat betonning mustahkamligi va boshqa xususiyatlarini oshirishga hissa qo'shishi, balki tsement yoki mayda agregat o'rnini bosuvchi sifatida ishlatilganda an'anaviy materiallarning ortiqcha ishlatilishini minimallashtirishi ko'rsatildi. Biroq, avvalgi tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, betonda turli plomba materiallarining almashtirish darajasi barqaror beton tuzilishiga erishish uchun 2% dan 15% gacha bo'lishi kerak. Bundan tashqari, plomba zarrachalari hajmi betonning ishlashiga ta'sir qilganligi sababli, yaxshiroq natijalarga erishish va plomba sig'imini yoki zarrachalar zichligini oshirish uchun plomba moddasi 0,025 dan 6 μm gacha bo'lgan mayda zarrachalar hajmiga ega bo'lishi kerak degan xulosaga kelish mumkin.
O‘ZBEKISTON XUSUSIY UNIVERSITETLARIDA TA’LIMNI BOSHQARISHNING HOZIRGI HOLATI, STRATEGIK YECHIMLARI VA ISTIQBOLDAGI RIVOJLANISH SSENARIYLARI
Maqolada Oʻzbekistondagi xususiy oliy taʼlim muassasalarini boshqarishning oʻziga xos xususiyatlari, ularning mamlakat taʼlim tizimidagi oʻrni, rivojlanishning asosiy muammolari va istiqbollari koʻrib chiqiladi. Muallif xususiy OTMlarni boshqarishning avtonomiya, moliyaviy mustaqillik va talabalar ehtiyojlariga yoʻnaltirish kabi oʻziga xos jihatlarini tahlil qiladi. Xususiy OTMlar duch keladigan muammolarga, shu jumladan raqobat, jamoatchilik ishonchi, moliyaviy barqarorlik va davlat tomonidan tartibga solishga alohida eʼtibor qaratilmoqda. Maqolada, shuningdek, Oʻzbekiston va xorijiy tajribaga oid statistik maʼlumotlar keltirilgan, qiyosiy tahlil qilingan, taʼlimni raqamlashtirish, biznes bilan hamkorlik va xalqaro miqyosda kengaytirish kabi rivojlanishning istiqbolli yoʻnalishlari koʻrsatilgan. Maqola strategik boshqaruv va xususiy oliy taʼlim muassasalarini zamonaviy muammolarga moslashtirish muhimligi haqidagi xulosa bilan yakunlanadi.
INNOVATSION YONDASHUVNING BO‘LAJAK PEDAGOG VA TARBIYACHILARNING IJODIY KOMPETENSIYASIGA TA’SIRI
Zamonaviy ta’lim tizimi bo‘lajak pedagog va tarbiyachilardan nafaqat kasbiy bilim, balki yangicha fikrlash, ijodkorlik va pedagogik vaziyatlarga moslashuvchan yondashuvni ham talab etmoqda. Ushbu maqolada innovatsion yondashuvning bo‘lajak pedagog va tarbiyachilar kasbiy tayyorgarligida tutgan o‘rni hamda uning ijodiy kompetensiya rivojiga ko‘rsatadigan ta’siri tahlil qilinadi. Innovatsion yondashuv asosida tashkil etilgan ta’lim jarayoni bo‘lajak mutaxassislarda mustaqil fikrlash, kreativ yechimlar ishlab chiqish va pedagogik faoliyatga ongli yondashish kabi muhim sifatlarni shakllantirishi asoslab beriladi. Shuningdek, zamonaviy pedagogik texnologiyalardan foydalanish ijodiy salohiyatni yuzaga chiqarishning samarali omili sifatida talqin etiladi. Maqola yakunida innovatsion yondashuvni ta’lim jarayoniga tatbiq etish orqali bo‘lajak pedagog va tarbiyachilarning ijodiy kompetensiyasini rivojlantirishga doir amaliy xulosalar keltiriladi.
O‘ZBEKISTON OLIY TA’LIMIDA KREDIT-MODUL TIZIMINING PEDAGOGIK ASOSLARI VA UNING TA’LIM JARAYONIGA TA’SIRI
Ushbu maqolada kredit-modul tizimining oliy ta’lim muassasalarida joriy etilishi va uning ta’lim samaradorligini oshirishdagi roli ko‘rib chiqiladi. Maqolada, shuningdek, rivojlangan davlatlar tajribasidan kelib chiqib, O‘zbekiston oliy ta’lim muassasalarida matematik ta’limni takomillashtirish uchun takliflar va tavsiyalarni o‘z ichiga oladi.
TASVIRIY SAN’AT FANLARINI O‘QITISHDA O‘QUVCHILAR O‘QUV-IJODIY FAOLIYATINI INTEGRATIV RIVOJLANTIRISH METODIKASI
Ushbu maqolada tasviriy san’at fanlarini va janrlarini o‘qitish jarayonida o‘quvchilarning o‘quvijodiy faoliyatini integrativ yondashuv asosida rivojlantirish metodikasi yoritilgan. Maqolada tasviriy san’atning nazariy va amaliy jihatlarini boshqa fanlar bilan uzviy bog‘liq holda o‘qitish, o‘quvchilarda ijodiy fikrlash, tasavvur, badiiy tafakkur va kasbiy yo‘naltirilgan kompetensiyalarni shakllantirish imkoniyatlari tahlil qilingan. Integrativ ta’lim texnologiyalari, sinergetik yondashuv, muammoli va loyiha asosida o‘qitish metodlarining samaradorligi asoslab berilgan. Shuningdek, o‘quvchilarning mustaqil ijodiy faoliyatini faollashtirishga xizmat qiluvchi metodik tavsiyalar ishlab chiqilgan. Tasviriy san’at fanlarini o‘qitish sifatini oshirish, fanlararo bog‘liqlikni mustahkamlash hamda o‘quvchilarning ijodiy salohiyatini kompleks rivojlantirish bo’yicha tavsiyalar berilgan.
IJTIMOIY INTELLEKTNING TARKIBIY QISMLARI VA UNING PEDAGOGIK FAOLIYATDA TUTGAN OʻRNI
Ushbu maqolada ijtimoiy intellekt, uning oʻrganilish dinamikasi, ijtimoiy intellektning pedagogik mohiyati, insonning shaxsiy kasbiy faoliyatida tutgan oʻrni, oʻqituvchi oʻquvchi munosabatlarini barqarorlashtirishda ijtimoiy intellektning ahamiyati, tarkibiy qismlari, har bir tarkibiy qismining pedagogik xususiyati bayon qilingan. Shunga koʻra ushbu maqola ilmiy pedagogik jamoatchilik, tadqiqotchi va oʻquvchilar uchun manba sifatida xizmat qiladi.
GLOBAL KONTEKSTLARDA MADANIYATLARARO KOMPETENSIYA UCHUN TANQIDIY FIKRLASH
Ushbu narrativ adabiyotlar sharhida globallashuv sharoitida tanqidiy fikrlash madaniyatlararo kompetensiyaning kognitiv asosi sifatida qanday namoyon bo‘lishi ko‘rib chiqiladi. Madaniyatlararo kompetensiyaning asosiy modellarida va zamonaviy empirik tadqiqotlarda tahlil qilish, baholash, talqin qilish va o‘z-o‘zini boshqarish kabi tanqidiy fikrlash ko‘nikmalari madaniy anglash, tarafkashlikni kuzatish va moslashuvchan fikrlash uchun zarur bo‘lgan kognitiv jarayonlar bilan izchil bog‘liq. Ma’lumotlar shuni ko‘rsatadiki, tanqidiy fikrlash boshqalarning nuqtai nazarini qabul qilish qobiliyatini rivojlantirishga yordam beradi, stereotiplashtirish darajasini pasaytiradi va turli madaniy muhitlarda refleksiv va moslashuvchan o‘zaro ta’sirni qo‘llab-quvvatlaydi.