Ижтимоий-гуманитар фанларнинг долзарб муаммолари / Актуальные проблемы социально-гуманитарных наук / Actual Problems of Humanities and Social Sciences.
Ijtimoiy-gumanitar fanlarning dolzarb muammolari (scienceproblems.uz) ilmiy-amaliy elektron jurnal boʻlib, u rasman 2020-yil 6-avgust kuni 1368-son bilan davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan. Jurnal 2020-yildan buyon nashr etiladi. Jurnalning maqsadi Ijtimoiy-gumanitar fanlar boʻyicha dolzarb va ilmiy jihatdan asoslangan ilmiy-amaliy izlanishlar natijalarini chop etish va oʻquvchiga yetkazish hisoblanadi. OAK Roʻyxati Jurnal Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Oliy attestatsiya komissiyasi Rayosatining 2022-yil 30-noyabrdagi 327/5-son qarori bilan tarix, iqtisodiyot, falsafa, filologiya, yuridik va pedagogika fanlari boʻyicha ilmiy darajalar boʻyicha dissertatsiyalar asosiy natijalarini chop etish tavsiya etilgan ilmiy nashrlar roʻyxati (Roʻyxatga) kiritilgan. Nashrning tili Jurnal va undagi maqolalar oʻzbek, rus va ingliz tillarida chop etiladi. Jurnalning boʻlimlari Nashrda asosan tarix, iqtisodiyot falsafa, filologiya, yuridik va pedagogika fanlari boʻyicha maqolalar chop etiladi. Shuningdek, psixologiya, sanʼatshunoslik siyosiy, sotsiologiya fanlari boʻyicha ham maqolalar qabul qilinishi mumkin. Jurnalning foydalanish uchun ochiqligi Jurnal nashr etilgan sonlari va undagi maqolalar foydalanish uchun ochiq va bepul. Eʼlon qilingan nashrlar scienceproblems.uz saytining arxiv boʻlimida joylashtirilgan. Taqrizlash siyosati Taqdim etilgan barcha qoʻlyozmalar muallifi koʻrsatilmagan holda tegishli soha boʻyicha mutaxassisga taqrizlash uchun yuboriladi. Taqrizchi tomonidan nashrga tavsiya etilgan va ijobiy taqrizlangan maqolalargina chop etiladi. Antiplagiat tekshiruvi Tahririyatga kelib tushgan barcha maqolalar maxsus antiplagiat dasturida tekshirib chiqiladi va oʻzlashtirish darajasi 15 foizdan oshmasligi (originallik 85 foizni tashkil etishi) lozim. Nashrning davriyligi Jurnal qoida tariqasida bir oyda bir marotaba chop etiladi. Shuningdek, tahririyat tavsiyasiga koʻra, jurnalning qoʻshimcha va maxsus sonlari ham chop etilishi mumkin. ISSN Nashrning xalqaro standartlar asosida boʻlishini taʼminlash maqsadida unga ISSN 2181-1342 raqami olingan. Crossref DOI Tahririyat Crossref DOI ning rasmiy aʼzosi hisoblanadi va 10.47.390 DOI prefiksiga ega. Har bir nashr va ilmiy maqolaga individual Crossref DOI raqami beriladi. Muassis Jurnal “SCIENCEPROBLEMS TEAM” masʼuliyati cheklangan jamiyati tomonidan taʼsis etilgan. Tahririyat Manzili: Toshkent shahri, Yakkasaroy tumani, Kichik Beshyogʻoch koʻchasi, 70/10-uy. Elektron manzil: scienceproblems.uz@gmail.com Telegram kanal: https://t.me/scienceproblems_uz Telefon raqami (telegram): +998996020984
TOSH DAVRIDA KVARS XOMASHYOSIDAN FOYDALANISH MASALASINI OʻRGANISH
Ushbu maqolada paleolit davrida kvars xomashyosidan foydalanish, uni jahon paleolitshunosligida oʻrganish masalasi, ilmiy qarashlar va izlanishlar tarixi yoritilgan. Shuningdek, tadqiqot metodlarining qoʻllash, ulardan Oʻzbekistonda mavjud yodgorliklar industriyalarini tahlil qilishda foydalanish masalalari keltirib oʻtilgan.
MUSTAQILLIK YILLARIDA OʻZBEKISTONDA MADANIYAT SOHALARI RIVOJLANISHINING ASOSIY TENDENSIYALARI (QORAQALPOGʻISTON RESPUBLIKASI MISOLIDA)
Mazkur ilmiy maqolada 2017-2023-yillarda Qoraqalpogʻiston Respublikasi madaniyati va sanʼati sohasidagi amalga oshirilgan islohotlar hamda mazkur sohalarda erishilgan yutuqlar haqida aytiladi.
Ushbu maqolada qadimgi teatrlarning kelib chiqishi, ularning shakllanish bosqichlari hamda insoniyat madaniyatidagi oʻrni yoritilgan. Qadimgi Yunon va Rim teatrining oʻziga xos jihatlari tahlil qilinib, ularning bugungi zamonaviy teatr sanʼatiga koʻrsatgan taʼsiri koʻrsatib oʻtiladi. Dastlab diniy marosimlar va mifologik rivoyatlardan vujudga kelgan qadimgi teatr, keyinchalik inson ruhiyatini, ijtimoiy hayotni va falsafiy gʻoyalarni ifodalovchi badiiy maydonga aylanganligi, qadimgi teatrlarning sahna qurilishi, aktyorlik sanʼati va dramaturgik asoslari hozirgi teatr maktablari bilan qiyosiy oʻrganiladi. Natijada, qadimgi teatr anʼanalari bugungi teatr sanʼatining estetik, ramziy va falsafiy poydevorini yaratganligi ilmiy jihatdan asoslab beriladi.
Buxoro muzeyining turli toʻplamlari kabi eroniylarga oid kolleksiyasi ham turli tarixiy madaniy, etnografik ahamiyatga ega ashyolarga boydir. Ushbu maqolada turli davrlarda Eronda tayyorlangan sopol buyumlar tahlilga tortilgan. Ayniqsa, ulardagi epigrafik matnlar orqali oʻz davrining kulolchilik madaniyatini chuqur anglab olish mumkin. Turli davrlarda urf boʻlgan sheʼriy misralar ham sopol idishlar yuzasidan oʻrin olgan va ushbu maqolada tadqiq qilingan.
OʻZBEK OLIMLARI VA MUTAXASSISLARINING GLOBAL FAN VA TEXNOLOGIYA RIVOJIGA TAʼSIRI: TARIXDAN HOZIRGI KUNGACHA
Mazkur maqolada oʻzbek olimlari va mutaxassislarining global ilm-fan va texnologiya rivojiga qoʻshgan hissalari, ularning tarixiy ildizlari va zamonaviy davrdagi roli oʻrganiladi. Tadqiqot davomida oʻzbek olimlarining turli sohalardagi ilmiy kashfiyotlari, innovatsion ishlanmalari va xalqaro hamkorliklari misolida ularning jahon taraqqiyotiga taʼsiri tahlil qilinadi. Shuningdek, ushbu maqola milliy ilm-fan rivojiga oid muhim qadriyatlar va istiqbollarni ham yoritadi.
OʻZBEKISTONNING SANOAT SOHASIDA KADRLAR TAYYORLASH SIYOSATI: ILMIY ASOSLAR VA DOLZARB MASALALAR
Ushbu maqolada Oʻzbekistonning sanoat sohasida kadrlar tayyorlash siyosatining ilmiy asoslari, mavjud tizimi hamda dolzarb muammolari tahlil qilinadi. Zamonaviy texnologiyalar va iqtisodiy talablar nuqtai nazaridan malakali kadrlar tayyorlash strategiyasi koʻrib chiqiladi. Maqolada sanoatning innovatsion rivojlanishi uchun kadrlar tayyorlash tizimini takomillashtirish yoʻllari va istiqbolli yoʻnalishlar koʻrsatib oʻtiladi.
QASHQADARYO VILOYATIDA OMMAVIY AXBOROT VOSITALARINING RIVOJI (1990–2025): MANBALAR, MUAMMOLAR VA TENDENSIYALAR
Mazkur ilmiy ishda Qashqadaryo viloyatida ommaviy axborot vositalarining 1990-yildan 2025-yilgacha boʻlgan davrdagi rivojlanish jarayonlari tarixiy-manbashunoslik asosida tahlil qilingan. Unda viloyatda faoliyat yuritgan bosma nashrlar, radio va telekanallarning shakllanishi, ularning ijtimoiy va siyosiy hayotdagi oʻrni, hamda mustaqillikdan soʻnggi erkinliklar va cheklovlar kontekstida OAVning oʻzgarish yoʻnalishlari oʻrganilgan. Shuningdek, tadqiqot davomida mavjud arxiv materiallari, gazetalar, intervyular va boshqa tarixiy manbalardan foydalanilgan.
JIZZAX CHOʼLLARINING OʼZLASHTIRILISHI VA MIRZACHOʼL VA DOʼSTLIK TUMANLARINING TASHKIL TOPISHI TARIXIDAN
Ushbu maqolada Jizzax choʼllarining oʼzlashtirilish jarayoni tarixiy nuqtai nazardan tahlil qilinadi. XX asrning oʻrtalaridan boshlab Mirzachoʻlning janubiy qismi — Jizzax choʻllarida olib borilgan meliorativ va irrigatsion ishlar, qishloq xoʻjaligi uchun yangi yerlarni oʻzlashtirish siyosati, hududning ijtimoiy-iqtisodiy oʻzgarishlari hamda ekologik oqibatlar ilmiy jihatdan yoritilgan. Tadqiqot sovet davri agrar siyosati, mustaqillikdan keyingi islohotlar va zamonaviy barqaror rivojlanish jarayonlari misolida tahlil etiladi.
XIX ASR IKKINCHI YARMI – XX ASR BOSHLARIDA TURKISTONDA DORISHUNOSLIK ANʼANALARI TARIXIDAN
Ushbu maqolada Turkistonda XIX asr ikkinchi yarmi – XX asr boshlarida amalda boʻlgan xalq tabobatining asosiy boʻgʻini hisoblangan dorishunoslik sohasining holatiga oid maʼlumotlar keltiriladi. Dori tayyorlashda foydalanilgan tabiiy mahsulotlar xususan, shifobaxsh giyohlar, mineral maʼdanlar, turli xil hayvon aʼzolarining yetishtirish va olib kelish manzillariga oid masalalar tadqiq etilgan. Kasalliklarni davolashda qoʻllanilgan dorilarning tarkibi, ularni tayyorlash usul va vositalariga oid maʼlumotlar tarixiy faktlar orqali ochib berilgan.
BOGʼDORCHILIK XOʼJALIKLARINING ISHLAB CHIQARISH SAMARADORLIGIGA TAʼSIR ETUVCHI OMILLARNI EKONOMETRIK MODELLAR ASOSIDA BAHOLASH
Ushbu maqolada bogʻdorchilik mahsulotlarini ishlab chiqarish samaradorligiga taʼsir qiluvchi omillar ekonometrik modellar yordamida tahlil qilingan. Panel maʼlumotlar asosida regressiya tahlili oʻtkazilib, har bir omilning hosildorlikka nisbatan taʼsiri baholangan. Natijalar shuni koʻrsatadiki, suv sarfi statistik jihatdan ahamiyatsiz ekanligi, mehnat sarfi,mineral oʻgʻit, oʻrtacha xarajat hamda pestitsidlardan foydalanish bevosita hosildorlikni oshishiga koʻproq, organik oʻgʻit sarfi va haroratning taʼsir nisbatan kamroq ekanligi aniqlangan. Tadqiqot natijalari asosida resurslardan samarali foydalanish va barqaror qishloq xoʻjaligini rivojlantirish boʻyicha xulosalar berilgan.
KICHIK BIZNЕS VA XUSUSIY TADBIRKORLIK FAOLIYATINI RIVOJLANTIRISHNING ILGʻOR XORIJ TAJRIBASI
Maqolada kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni rivojlantirishning ilgʻor xorij tajribasini zamonaviy uslubiy yondashuvlari tahlili yoritib berilgan.
MAHALLIY DAVLAT HOKIMIYATI ORGANLARINI RAQAMLASHTIRISHNING ZAMONAVIY YOʼNALISHLARI VA MUAMMOLARI
Ushbu maqola mahalliy davlat hokimiyati organlarini raqamlashtirishning dolzarbligi, zamonaviy tendensiyalari va bugungi kundagi mavjud muammolarini oʻrganadi. Raqamli transformatsiya davlat boshqaruvini yanada samarali, shaffof va fuqarolarga davlat xizmatlarini oson va samarali qilishning asosiy omili sifatida qaralmoqda. Ushbu tadqiqotda elektron hukumat tizimlarini takomillashtirish, axborot texnologiyalarini mahalliy boshqaruv jarayonlariga integratsiya qilish, maʼlumotlar xavfsizligini taʼminlash, davlat xizmatchilarining kasbiy salohiyatini oshirish masalalari muhokama qilinadi.
OPTIMIZM-PESSIMIZMNING IJTIMOIY VA GNOSEOLOGIK ASOSLARI
Ushbu maqolada optimizm va pessimizmning falsafiy, gnoseologik va ijtimoiy asoslari tahlil qilinadi. Optimistik va pessimistik dunyoqarashlar insonning tashqi olamga boʻlgan munosabatini belgilovchi fundamental kategoriyalar sifatida koʻrib chiqiladi. Falsafiy nuqtai nazardan, Gotfrid Vilgelm Leybnisning “barcha mumkin boʻlgan dunyolarning eng yaxshisi“ haqidagi optimistik qarashlari Artur Shopengauerning dunyoni doimiy azob va “iroda“ asosiga qurilgan deb taʼriflovchi pessimistik falsafasiga qarshi qoʻyiladi. Psixologik jihatdan, maqolada Charlz Karver va Maykl Shayerning dispozitsion optimizm konsepsiyasi hamda Martin Seligmanning izohlovchi uslub (optimist salbiy hodisalarni tashqi, beqaror sabablarga bogʻlaydi, pessimist esa ichki, barqaror sabablarga) nazariyasi tahlil qilinadi. Ushbu tadqiqotda dialektik-materialistik yondashuv asosida Oʻzbekiston sharoitida milliy ong, madaniyat, hayot tarzi va urbanizatsiya jarayoni kabi ijtimoiy omillarning ijtimoiy va individual optimizmni shakllantirishdagi oʻrni koʻrsatib beriladi.
AXLOQ VA FOYDA OʻRTASIDAGI DIALEKTIKA: IQTISODIY RATSIONALIZMGA AKSIOLOGIK YONDASHUV
Maqolada iqtisodiy ratsionalizmning aksiologik talqini — foyda va axloq oʻrtasidagi dialektik munosabat falsafiy jihatdan tahlil qilinadi. Insonning manfaatga yoʻnaltirilgan ratsional xatti-harakatlari koʻpincha axloqiy meʼyorlar bilan toʻqnashadi. Foyda tushunchasi iqtisodiy natija bilan birga inson qadriyatlari, ijtimoiy masʼuliyat va axloqiy ong bilan uygʻun holda koʻrib chiqiladi. Tadqiqot aksiologiya, normativ iqtisodiyot va etik ratsionalizm asosida olib boriladi.
YOSHLAR TARBIYASIDA DINIY-MAʼRIFIY TUSHUNCHANING OʻRNI VA AHAMIYATI
Yangilanayotgan Oʻzbekistonda yoshlarning dunyoviy va diniy dunyoqarashini barkamol shakllantirish va rivojlantirish taʼlim-tarbiyaga asoslangan fuqarolik jamiyatini barpo etishning asosiy omillaridan biridir. Asosiy maqsadi erkin fuqarolik jamiyatini shakllantirish va inson qadrini yuksaltirish orqali xalqparvar davlatni barpo etishdir. Ushbu ilmiy maqolada Yangi Oʻzbekistonni barpo etishda yoshlarning dunyoqarashini shakllantirish va rivojlantirishning zamonaviy konseptual asoslarini ishlab chiqish va amalda qoʻllash masalasi yuzasidan ilmiy-amaliy ahamiyatga molik boʻlgan fikrlar bayon qilingan.
JAMOATCHILIK NAZORATINI TAKOMILLASHTIRISHNING FALSAFIY JIHATLARI
Mamlakatimizda amalga oshirilayotgan modernizatsion islohotlar fuqarolik jamiyatini rivojlantirish asosida har bir fuqaroga munosib hayot sharoitlarini yaratish maqsadiga qaratilgan. Fuqarolik jamiyatining rivoji esa aholi siyosiy-huquqiy madaniyati darajasi bilan dialektik aloqadadir. Mazkur maqolada raqamli transformatsiya sharoitida fuqarolik jamiyati institutlari muhim funksiyalaridan biri jamoatchilik nazoratining mohiyati, mexanizmlari tizimli tahlil, qiyoslash, umumlashtirish, deduksiya kabi metodlar yordamida oʻrganildi. Maqolada NNT, oʻzini-oʻzi boshqarish organlarining muvaffaqiyatli faoliyati jamoatchilik nazoratining oʼsib borishiga olib kelishi asoslandi.
AZIZIDDIN NASAFIYNING TASAVVUF ILMIGA OID QARASHLARINING METODOLOGIK TAHLILI
Mazkur maqolada oʻrta asr Sharq falsafasi, xususan, tasavvuf falsafasining taraqqiyotiga oʻzining betakror maʼnaviy merosi va qarashlari bilan munosib hissa qoʻshgan buyuk mutasavvif vatandoshimiz, alloma, tabib hamda faylasuf boʻlib hisoblangan Aziziddin Nasafiyning tasavvuf ilmining mazmuni hamda mohiyatiga oid qarashlari tahlil qilingan.
SOTSIAL INJENERIYANING RIVOJLANISH TARIXI VA METODOLOGIYASI
Ushbu maqolada sotsial injeneriya fenomenining tarixiy shakllanishi, ilmiy paradigmalari va metodologik asoslari chuqur tahlil qilinadi. Jamiyatni ilmiy boshqarish gʻoyalaridan boshlab, psixologik manipulyatsiya va raqamli kognitiv urushlar davriga qadar boʻlgan evolyutsion bosqichlar qamrab olinadi. Tadqiqotda sotsial injeneriyaning sotsiologik, psixologik va kiberxavfsizlikka oid talqinlari koʻrib chiqilib, inson ongidagi ishonch mexanizmlaridan foydalanish orqali amalga oshiriladigan kognitiv tahdidlar ilmiy asosda sharhlanadi. Maqolaning ilmiy yangiligi shundan iboratki, sotsial injeneriya faqatgina firibgarlik yoki kiberjinoyat vositasi sifatida emas, balki inson tafakkurini boshqarishga qaratilgan kompleks epistemologik kategoriya sifatida tadqiq etiladi. Tadqiqot nazariy-tahliliy yondashuvlarga tayanib, sotsial injeneriyaning jamiyat xavfsizligi, axborot suvereniteti va ijtimoiy ong uchun strategik ahamiyatini yoritadi.
ZAMONAVIY TAʼLIM PARADIGMALARI (RAQAMLI TAʼLIM, KOMPETENSIYAVIY YONDASHUV, UZLUKSIZ TAʼLIM): IJTIMOIY-FALSAFIY TAHLIL
Maqolada zamonaviy taʼlim paradigmalari – raqamli taʼlim, kompetensiyaviy yondashuv va uzluksiz taʼlim – ijtimoiy-falsafiy tahlil asosida oʻrganilgan. Taʼlimning mazmuni, metodologiyasi va qadriyatlar tizimi transformatsiyasi jarayonida inson omilining ustuvorligi asoslab berilgan.
MADANIYAT VA KUNDALIK HAYOT DIALEKTIKASI
Mazkur maqolada madaniyat va kundalik hayot oʻrtasidagi uzviy bogʻliqlik falsafiy nuqtai nazardan tahlil qilingan. Shuningdek, kundalik hayot falsafasi orqali madaniyatning mohiyati, uning inson ongiga va ijtimoiy munosabatlarga taʼsiri ochib berilgan. Tadqiqotda madaniyat nafaqat yuksak sanʼat, ilm-fan yoki diniy qarashlar tizimi sifatida, balki har doimgi odatlar, muloqot uslublari, turmush tarzi va ijtimoiy xulq-atvor orqali ham shakllanishi tadqiq etilgan.
ZOʻRAVONLIK IJTIMOIY-XATARLI XULQ-ATVOR SIFATIDA: MAZMUNI VA MOHIYATI, OQIBATLARI
Mazkur maqolada zoʻravonlikning ijtimoiy xatarli xulq-atvor sifatidagi oʻrni, uning mazmuni va mohiyati, jamiyatga taʼsiri, ijtimoiy oqibatlari tahlil etilgan. Shuningdek, zoʻravonlikning qator koʻrinishlari, ularning ijtimoiy-falsafiy tahlillariga eʼtibor qaratilgan.
MODERNIZATSIYA SHAROITIDA YOSHLAR AXLOQIY QADRIYATLARINING TRANSFORMATSION DINAMIKASI
Mazkur maqolada modernizatsiya jarayonlarining yoshlar axloqiy qadriyatlari tizimiga koʻrsatgan taʼsiri hamda ularning transformatsion dinamikasi ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida yoshlar ongidagi axloqiy qadriyatlarning shakllanishi, oʻzgarishi va zamon talablariga moslashuvi jarayoni ijtimoiy-falsafiy yondashuv asosida oʻrganiladi. Shuningdek, globallashuv, texnologik taraqqiyot va madaniy plyuralizm sharoitida axloqiy meʼyorlar tizimida yuzaga kelayotgan yangi tendensiyalar, anʼanaviy qadriyatlar va zamonaviy qarashlar oʻrtasidagi dialektik oʻzaro taʼsir ham tahlil etiladi. Maqolada yoshlar axloqiy tafakkurida individual va kollektiv ong, ijtimoiy institutlar, oilaviy tarbiya hamda ommaviy axborot vositalarining roli alohida koʻrib chiqiladi. Tadqiqot natijalari yoshlar axloqiy qadriyatlaridagi transformatsion jarayonlarni chuqur anglash va ularni maʼnaviy barkamollikka yoʻnaltirishda tizimli yondashuvning zarurligini asoslaydi.
ВЛИЯНИЕ СРЕДСТВ МАССОВОЙ ИНФОРМАЦИИ НА ФОРМИРОВАНИЕ ЦЕННОСТНЫХ ОРИЕНТАЦИЙ МОЛОДЕЖИ
Статья анализирует влияние средств массовой информации (СМИ) на формирование ценностных ориентаций молодежи в условиях современного информационного общества. Подчеркивается трансформация информации из абстрактной категории в приоритетный ресурс и возрастающая роль информационной культуры как неотъемлемой составляющей личности. Рассматривается двойственная природа воздействия СМИ: наряду с положительными аспектами (расширение кругозора, развитие творческих способностей) отмечаются негативные последствия, такие как манипуляция сознанием, распространение деструктивной и низкопробной информации, а также снижение критического восприятия. Особое внимание уделяется роли высших учебных заведений, в частности вузов культуры и искусств, в формировании устойчивых ценностных ориентиров у студентов через учебную и внеучебную деятельность, включая кураторские часы. Подчеркивается важность развития у молодежи способности критически оценивать информацию и осознавать ответственность за ее распространение.
YOSHLAR SALOMATLIGI VA IJTIMOIY SHAKLLANISH: STRESS, DEPRESSIYA, RUHIY SALOMATLIK, JAMOATCHILIK VOSITASI SABOQLARI
Ushbu maqolada yoshlarning ruhiy salomatligi, ularning ijtimoiy shakllanishiga taʼsir etuvchi asosiy omillar, xususan stress va depressiyaning roli tahlil qilinadi. Maqolada shuningdek jamoatchilik vositalari (taʼlim muassasalari, OAV, mahalla, ijtimoiy tarmoqlar) tomonidan berilayotgan saboqlar va ularning yoshlar ruhiyatiga ijobiy yoki salbiy taʼsiri tahlil etiladi. Xulosa va tavsiyalar xalqaro tajriba hamda mahalliy shart-sharoitlar asosida shakllantirilgan.
YOSHLAR MEHNAT MADANIYATI VA UNING JAMIYAT RIVOJIGA TAʼSIRI
Maqolada yoshlarning mehnat madaniyatini shakllantirish va rivojlantirishda maʼnaviy va iqtisodiy omillar oʻrganilgan. Mehnat madaniyati va yoshlar faolligi oʻzaro bogʻliq ijtimoiy jarayon sifatida taʼkidlanib, ularning jamiyat taraqqiyotidagi ahamiyati tadqiq etilgan. Iqtisodiy madaniyatni rivojlantirishda inson omilini faollashtirish muhim omil ekanligi, shuningdek, yoshlarning mehnatga munosabati va ularning kasbiy malakasiga taʼsiri koʻrib chiqilgan. Maqolada ishlab chiqarishda inson resurslarini boshqarishning yangi usullari, shu jumladan menejment nazariyalari, hamda yoshlarning mehnat madaniyatini tarbiyalashda moddiy va maʼnaviy ragʻbatlantirish usullari tahlil qilingan.
MIRZO GʻOLIB VA MUHAMMAD IQBOL IJODIDAGI FALSAFIY, MAʼNAVIY VA BADIIY MUSHTARAKLIK
Muhammad Iqbol va Mirzo Gʻolib urdu hamda fors adabiyotining eng yuksak choʻqqilarini egallagan siymolar sifatida Sharq maʼnaviyati va jahon adabiyotida alohida oʻrin tutadi. Gʻolibning sheʼriyati insonning ichki iztiroblarini, hayotdagi maʼnaviy izlanishlarini aks ettirsa, Iqbolning asarlari ana shu ruhiy kechinmalarni faoliyatga, uygʻonishga va oʻzini anglashga chorlovchi gʻoyaga aylantiradi. Agar Gʻolib maʼno yaratish sanʼatining ustasi boʻlsa, Iqbol bundan ham ortiqroq – maʼnoga maqsad, gʻoyaga esa jamiyatni uygʻotuvchi ruh bagʻishlagan. Shunday qilib, Iqbolning sheʼriyati nafaqat badiiy goʻzallik, balki milliy uygʻonish, maʼnaviy ozodlik va insoniy kamolotga chorlovchi daʼvatdir. Mazkur tadqiqotda Mirzo Asadullohxon Gʻolib va Muhammad Iqbol ijodining falsafiy, maʼnaviy hamda badiiy jihatlari oʻzaro qiyosiy tahlil qilinadi.
IJTIMOIY ADOLAT: NAZARIY-METODOLOGIK ASOSLARI VA ZAMONAVIY TALQINI
Mazkur maqolada ijtimoiy adolat tushunchasining falsafiy, huquqiy va sotsiologik jihatlari kompleks tarzda tahlil qilingan. Unda ijtimoiy adolatning tarixiy shakllanishi, Aflotun, Aristotel, Forobiy, Jon Roulz, Robert Nozik kabi mutafakkirlarning qarashlari asosida nazariy-metodologik asoslari yoritilgan. Shuningdek, Oʻzbekiston sharoitida ijtimoiy adolatning milliy-maʼnaviy qadriyatlar, mahalla institutining ijtimoiy roli va zamonaviy modernizatsiya jarayonlari bilan uzviy bogʻliqligi koʻrsatib oʻtilgan. Bundan tashqari, adolatning taqsimlovchi, tenglashtiruvchi va protsessual turlari, uning tenglik, imkoniyat va mehnat mezonlari bilan aloqasi tahlil etilgan.
KORRUPSIYA TUSHUNCHASINING ILMIY-METODOLOGIK ASOSLARI
Korrupsiya ijtimoiy xususiyatlari va uni profilaktikasining oʻziga xos ahamiyati, korrupsiyani falsafiy yondashuv orqali aniqlash natijalari, korrupsiyaning jamiyat hayotiga salbiy taʼsiri va uni bartaraf etishning falsafiy metodlari bayon etilgan.
OʻZBEKISTONDA YANGI TARAQQIYOT BOSQICHIDA YANGI MAʼNAVIY MAKONNI YARATISH TAMOYILLARI
Oʻzbekistonda yangi taraqqiyot bosqichida, jamiyatning maʼnaviy rivojlanishini taʼminlash uchun yangi maʼnaviy makon yaratish muhim ahamiyat kasb etmoqda. Ushbu maqolada mamlakatimizda maʼnaviy makonning rivojlanishi va uni yaratishning asosiy tamoyillari koʻrib chiqiladi. Oʻzbekistonda yangi maʼnaviy makon yaratishning zaruriyati, uning jamiyatning har bir qatlamiga taʼsiri, shuningdek, bu jarayonni yanada rivojlantirish boʻyicha amaliy tavsiyalar taqdim etiladi.
MAʼNAVIY-AXLOQIY TANLOV TUSHUNCHASI VA UNING FALSAFIY MOHIYATI
Ushbu maqolada maʼnaviy-axloqiy tanlov tushunchasi va uning inson hayotidagi oʻrni falsafiy nuqtai nazardan tahlil qilinadi. Maʼnaviy-axloqiy tanlov insonning vijdon, eʼtiqod, qadriyatlar va ijtimoiy masʼuliyat asosida ongli ravishda qaror qabul qilish jarayoni sifatida talqin etiladi. Muallif tanlovning falsafiy mohiyatini erkinlik va javobgarlik dialektikasi orqali yoritadi hamda insonning ichki dunyosi, maʼnaviy pokligi va aql bilan harakat qilish zaruriyatiga eʼtibor qaratadi. Sharq mutafakkirlari — Forobiy, Ibn Sino va Alisher Navoiylarning qarashlari asosida insonning haqiqiy kamoloti vijdon va adolat mezonida amalga oshishi asoslab beriladi. Maqolada maʼnaviy tanlovning jamiyat taraqqiyotidagi oʻrni, shaxsning axloqiy oʻsishi hamda inson erkinligining amaliy ifodasi sifatidagi roli ochib berilgan.
NEMIS TILIDAGI DINIY MATNLARNING OʻZBEK TILIGA QILINGAN TARJIMA NAMUNALARI ASOSIDA DEIKTIK BIRLIKLARNING LINGVOPRAGMATIK TAHLILI
Ushbu maqolada nemis tilidagi diniy matnlarning oʻzbek tiliga qilingan tarjimalari asosida deiktik birliklarning lingvopragmatik xususiyatlari tahlil qilinadi. Nemis va oʻzbek tillari oʻrtasidagi tipologik farqlar, diniy matnlardagi semantik va madaniy konnotatsiyalar tarjima jarayonida maʼlum muammolarni yuzaga keltiradi. Shu sababli maqolada tarjimonning pragmatik kompetensiyasi, madaniyatlararo kontekstni toʻgʻri anglash va deiktik birliklarni maʼnodoshlik asosida ekvivalent tarzda ifodalash masalalari alohida yoritilgan. Maqolada lingvopragmatik yondashuv asosida deiksisning funksional-semantik roli yoritilib, tarjima jarayonida kontekstual omillarning taʼsiri tahlil qilingan. Tadqiqot natijalari tarjimashunoslik, diniy diskurs tahlili va lingvopragmatika sohalarida amaliy ahamiyatga ega boʻlib, chet tillarini oʻqitishda ham interkultural kompetensiyani rivojlantirishga xizmat qiladi.
INGLIZ TILI MODAL FE’LLARINING TIPOLOGIK TALQINI
Mazkur maqolaning asosiy masalasi — oʻzbek tili analogik sistema bilan ingliz tilidagi modal soʻzlar sistemasini taqqoslash va oʻzbek tilshunosligida imkoniyat boricha oʻzbek tilidagi modal soʻzlarni sistemaga kiritish, ularni soʻz turkumlar tizimini aniqlash, uning morfologik tarkibini taʼriflash, ularning leksik maʼnolarini va gapdagi har xil maqsadlarda qoʻllanilgan ifoda vositalarini ochib berishdan iboratdir.
ZAMONAVIY NEMIS TILIDA NEOLOGIZMLAR TIPOLOGIYASI VA TASNIFI
Mazkur maqola zamonaviy nemis tilidagi neologizmlarning tiplari va tasnifi masalasini oʻrganishga bagʻishlangan. Unda neologizmlarning shakl, mazmun va uslubiy xususiyatlari, individual va okkazional birliklar, shuningdek, leksik innovatsiyalar tahlil qilinadi. Soʻz yasash modellari va ularning uslubiy-chegaralangan qoʻllanilishi ham yoritilgan.
TERMIN, TERMINOLOGIYA VA ULARNING YONDOSH TUSHUNCHALARGA MUNOSABATI
XX asrda dunyo tilshunosligida til yaxlit tizim dеb eʼtirof etila boshladi. Natijada tilning turli sathlariga oid birliklarining mohiyatini ochib bеrishda yangicha yondashuvlar vujudga keldi. Butun dunyo ilm-fan sohasidagi, tеxnikadagi oʻzgarishlar, rivojlanishlar ilmiy-sohaviy tushunchalarning koʻpayishi va tеrminologiyaning boyishiga olib kеladi. Zamon rivojlanishi bilan xalqimiz hayotidagi ijtimoiy, siyosiy, maʼnaviy-madaniy sohalarda yuz bergan oʻzgarishlar, yangilanishlar ogʻzaki va yozma nutqda ilm-fan, tеxnika taraqqiyoti bilan bogʻliq yangi tushunchalar, yangi nomlarning paydo boʻlishiga zamin yaratdi. Bu esa oʻz navbatida tildagi yangi tushunchalarni ifodalovchi soʻzlarni tartibga solish, soha sifatida bugungi kunda dolzarblik kasb etayotgan tеrminologiyaning rivojlanish qonuniyatlari, oʻziga xos xususiyatlarini, tеrmin va unga yondosh tushunchalar munosabatini aniqlash zaruratini kеltirib chiqarmoqda. Ushbu maqolada termin tushunchasi, unga berilgan taʼriflar va terminning soʻz va boshqa tushunchalar bilan munosabati atroflicha oʻrganilib, tahlilga tortildi.
BADIIY ASARLARDA PERSONAJLARARO MUNOSABATLARNING LINGVOMADANIY VA PRAGMATIK TAHLILI (OʻZBEK VA INGLIZ ADABIYOTI MISOLIDA)
Ushbu maqolada badiiy asarlarda personajlararo munosabatlarning lingvomadaniy va pragmatik jihatlari tahlil qilingan. Tadqiqotda oʻzbek va ingliz adabiyotlaridagi personajlarning nutqiy xatti-harakatlari, muloqot jarayonida aks etgan milliy qadriyatlar, madaniy stereotiplar hamda kommunikativ xususiyatlar oʻrganilgan. Oybekning “Qutluq qon”, R.L. Stevensonning “Kidnapped”, M. Twainning “The Prince and the Pauper” hamda Choʻlponning “Kecha va Kunduz” asarlaridan olingan misollar asosida personajlar nutqining lingvomadaniy tahlili amalga oshirilgan. Tadqiqot natijalarida oʻzbek xalqi uchun xos mehmondoʻstlik, hurmat, qarindoshlik, samimiylik kabi qadriyatlar; ingliz xalqining esa individuallik, masofa saqlash va rasmiylikni afzal bilish madaniy xususiyatlari ifodalangan. Shuningdek, frazeologizmlar, murojaat shakllari, shartli gaplar, metaforik tasvirlar orqali milliy tafakkur va insoniy ruhiyatning badiiy talqini yoritilgan. Maqola lingvopragmatik va lingvomadaniy tahlil asosida millatlararo farqlarni aniqlash, ularning badiiy til vositalarida namoyon boʻlishini ochib berishga xizmat qiladi.
RAQAMLI DAVRDA TILNING OʻZGARISHI VA YANGI LEKSIK BIRLIKLARNING PAYDO BOʻLISHI
Raqamli davr tilga chuqur oʻzgarishlar kiritdi, bu ayniqsa yangi leksik birliklarning tez paydo boʻlishida koʻrinadi. Ushbu maqola Internet aloqasi, ijtimoiy media va texnologik innovatsiyalar til oʻzgarishiga qanday ta'sir qilishini oʻrganadi, bu esa yangi soʻzlar va iboralarning yaratilishi va tarqalishiga olib keladi. Zamonaviy raqamli nutqdan misollarni tahlil qilish orqali tadqiqot tilning dinamik tabiatini va raqamli madaniyatning soʻz boyligini kengaytirishga ta'sirini ta'kidlaydi. Maqolada ushbu oʻzgarishlarning til meʼyorlari va til oʻziga xosligiga taʼsiri ham muhokama qilinadi.
РАССУЖДЕНИЯ ОБ УГОЛОВНО-ПРАВОВОМ ПОНЯТИИ УЧАСТИЯ В ПРЕСТУПЛЕНИИ
В статье анализируются правовые соображения относительно понятия "причастность к преступлению," которое считается одним из основных терминов в уголовном праве. Обращается внимание на то, что причастность к преступлению не является элементом института соучастия, а считается отдельным институтом уголовного права. Изучены выводы, сделанные отраслевыми учеными относительно понятия причастности к преступлению, и на их основе дано авторское определение термина причастность к преступлению.
HUDUDLARNI IJTIMOIY-IQTISODIY RIVOJLANTIRISHDA MAHALLIY KENGASHLAR FAOLIYATINI HUQUQIY TARTIBGA SOLISH: RETROSPEKTIV TAHLIL
Maqolada mahalliy kengashlar faoliyatining tarixiy-huquqiy asoslari va ularning hududlarni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishdagi oʻrni tahlil qilingan. Tadqiqotda mahalliy boshqaruv tizimining shakllanish bosqichlari, huquqiy-institutsional asoslari va jamoatchilik ishtiroki orqali hududlarni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishda mahalliy kengashlarning ilmiy-nazariy ahamiyati ochib berilgan.
Mazkur maqolada yashil davlat xaridlari instituti huquqiy jihatdan tahlil qilinadi hamda barqaror rivojlanishni taʼminlashdagi oʼrni yoritiladi. Tadqiqotning maqsadi — yashil xaridlarning huquqiy asoslarini, ularning xalqaro va milliy darajadagi normativ-huquqiy tartibga solinishini, shuningdek, Yevropa Ittifoqi, Yaponiya, Janubiy Koreya va Niderlandiya tajribasi misolida ularning samaradorligini oʼrganishdan iboratdir. Shuningdek, Oʼzbekiston Respublikasi qonunchiligida yashil xaridlar institutining shakllanishi va uni xalqaro tajriba asosida takomillashtirish yoʼnalishlari yoritilgan.
DAVLAT BOSHQARUVIDA ODILLIK PRINSIPI TALQINI
Mazkur maqolada davlat boshqaruvi tizimida odillik prinsipi mohiyati, mazmuni va uning amaliy ahamiyati tahlil qilinadi. Unda odillik tamoyilining davlat boshqaruvi organlari faoliyatidagi oʻrni, fuqarolar huquq va erkinliklarini taʼminlashdagi roli hamda boshqaruv qarorlarini qabul qilishda adolat mezonlariga amal qilish zaruriyati yoritilgan. Shuningdek, milliy va xalqaro huquqiy manbalarda odillik prinsipi talqinlari solishtirilib, ularni davlat boshqaruvi amaliyotiga tatbiq etish yoʻllari koʻrib chiqiladi. Tadqiqot natijalariga koʻra, odillik prinsipi davlat boshqaruvi tizimining barqarorligi, shaffofligi va fuqarolarga ishonchni mustahkamlashda asosiy omil sifatida eʼtirof etiladi.
IQTISODIY JINOYATLARNING MAZMUN-MOHIYATI VA ULARNING OLDINI OLISH MEXANIZMLARI
Maqolada iqtisodiy jinoyatchilik tushunchasi, uning tarixiy shakllanishi hamda hozirgi davrdagi xususiyatlari kriminologik nuqtai nazardan tahlil qilingan. Iqtisodiy jinoyatlar mulkni talon-taroj qilish, soliqlardan boʻyin tovlash, qalbaki pul va qimmatli qogʻozlar tayyorlash, noqonuniy tadbirkorlik kabi koʻrinishlarda namoyon boʻlib, ularning sabablari obyektiv va subyektiv omillar bilan izohlanadi.
TAʼLIM 5.0 KONSEPSIYASI ASOSIDA “QAYTA TIKLANUVCHI ENERGIYA MANBALARI” FANINI OʻQITISH METODIKASINI TAKOMILLASHTIRISH
Mazkur maqolada Taʼlim 5.0 konsepsiyasi nuqtai nazaridan “Qayta tiklanuvchi energiya manbalari” fanini oʻqitish metodikasini modernizatsiya qilish masalasi ilmiy-metodik jihatdan tahlil qilinadi. Jamiyatning barqaror rivojlanishi uchun muhim boʻlgan yashil iqtisodiyot, ekologik masʼuliyat va innovatsion muhandislik fikrini shakllantirish asosida yangi pedagogik yondashuvlar – STEAM, PBL, AI, IoT va virtual laboratoriya integratsiyasi orqali taʼlim jarayonini takomillashtirish zarurligi asoslab beriladi. Tadqiqotda Taʼlim 5.0 modeli energiya taʼlimini shunchaki nazariy bilim berish bosqichidan chiqargan holda, talabalarni global energetik muammolarga yechim topishga yoʻnaltirilgan kreativ subyekt sifatida shakllantirish zarurligi yoritiladi.
BOʻLAJAK OʻQITUVCHILARDA KRЕATIV TAFAKKURNI SHAKLLANTIRISHDA SHAXSGA YOʻNALTIRILGAN TAʼLIM TЕXNOLOGIYALARINING ROLI
Mazkur maqolada boʻlajak oʻqituvchilarida kreativ tafakkurni shakllantirishda shaxsga yoʻnaltirilgan taʼlim texnologiyalarining oʻrni yoritilgan.
TALABALARNING MODELLASHTIRISHGA OID KOMPETENTLIGINI RIVOJLANTIRISHDA RAQAMLI TAʼLIM TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISH
Ushbu maqolada talabalarning modellashtirishga oid kompetentligini rivojlantirishda raqamli taʼlim texnologiyalaridan foydalanish masalalari tahlil qilingan. Modellashtirish kompetensiyasi zamonaviy mutaxassisning muhim kasbiy koʻnikmasi sifatida qaraladi. Pedagogik tadqiqot asosida raqamli texnologiyalar (simulyatsion dasturlar, virtual laboratoriyalar, 3D-modellashtirish dasturlari, dasturlash tizimlari va bulutli hisoblash platformalari)ning talabalar modellashtirish koʻnikmalariga taʼsiri oʻrganilgan. Maqolada raqamli texnologiyalarning modellashtirish jarayonidagi afzalliklari sifatida vizualizatsiya imkoniyatlari, interaktivlik, murakkab tizimlarni soddalashtirish va hamkorlik imkoniyatlari ajratib koʻrsatilgan. Oliy taʼlim muassasalarida talabalarning modellashtirish kompetensiyasini rivojlantirish boʻyicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
OʻQUVCHILARNING SOGʻLOM TURMUSH TARZINI SHAKLLANTIRISHDA MULTIPLATFORMADAN FOYDALANISH METODIKASI MODELI
Ushbu maqola Oʻzbekiston Respublikasining Taʼlim tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasida ilgari surilgan taʼlim sifatini oshirish va raqobatbardosh kadrlarni tayyorlash vazifalaridan kelib chiqqan holda, xususan, maktab oʻquvchilarining sogʻlom turmush tarzi (STT) koʻnikmalarini shakllantirishda zamonaviy multiplatformali metodika modelini ishlab chiqish va ilmiy asoslashga bagʻishlangan. Tadqiqotda modellashtirish pedagogik faoliyatning maqsadi va natijasini aks ettiruvchi asosiy vosita sifatida tahlil etiladi, shu bilan birga multiplatformali metodik tizimning pragmatik va tizimli-funksional nazariy asoslari tadqiq etiladi. Asosiy maqsad multiplatformadan foydalanish metodikasi modeli orqali oʻquvchilarning STTni samarali shakllantirish jarayonini boshqarishning maqsadga yoʻnaltirilganlik, nazariy-metodologik, mazmunli-jarayonli, tashkiliy va natijaviy kabi asosiy komponentlarini ochib berishdan iboratdir. Model tizimli-jarayonli, aksiologik, refleksiv va faoliyatga yoʻnaltirilgan yondashuvlar uygʻunligi asosida qurilib, u orqali 10-11-sinf oʻquvchilarida gnostik, axloqiy-irodaviy, kommunikativ va tashkiliy kabi muhim kompetensiyalar shakllantirilishi koʻrsatiladi. Tadqiqot natijalari multiplatformaning zamonaviy taʼlim muhitida STTni shakllantirishdagi ulkan salohiyatini ochib beradi va mazkur modelning amaliyotga joriy etilishi taʼlim jarayonining samaradorligini sezilarli darajada oshirishga xizmat qiladi.
TAʼLIM SIFATINI TAʼMINLASHGA YOʻNALTIRILGAN OʻQUV-TARBIYAVIY JARAYONNI TASHKIL ETISH VA DIDAKTIK MATERIALLAR YARATISH TEXNOLOGIYASI
Ushbu maqolada taʼlim sifatini oshirish va uni taʼminlashga qaratilgan oʻquv-tarbiyaviy jarayonni samarali tashkil etish masalalari yoritilgan.