Ижтимоий-гуманитар фанларнинг долзарб муаммолари / Актуальные проблемы социально-гуманитарных наук / Actual Problems of Humanities and Social Sciences.
Ijtimoiy-gumanitar fanlarning dolzarb muammolari (scienceproblems.uz) ilmiy-amaliy elektron jurnal boʻlib, u rasman 2020-yil 6-avgust kuni 1368-son bilan davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan. Jurnal 2020-yildan buyon nashr etiladi. Jurnalning maqsadi Ijtimoiy-gumanitar fanlar boʻyicha dolzarb va ilmiy jihatdan asoslangan ilmiy-amaliy izlanishlar natijalarini chop etish va oʻquvchiga yetkazish hisoblanadi. OAK Roʻyxati Jurnal Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Oliy attestatsiya komissiyasi Rayosatining 2022-yil 30-noyabrdagi 327/5-son qarori bilan tarix, iqtisodiyot, falsafa, filologiya, yuridik va pedagogika fanlari boʻyicha ilmiy darajalar boʻyicha dissertatsiyalar asosiy natijalarini chop etish tavsiya etilgan ilmiy nashrlar roʻyxati (Roʻyxatga) kiritilgan. Nashrning tili Jurnal va undagi maqolalar oʻzbek, rus va ingliz tillarida chop etiladi. Jurnalning boʻlimlari Nashrda asosan tarix, iqtisodiyot falsafa, filologiya, yuridik va pedagogika fanlari boʻyicha maqolalar chop etiladi. Shuningdek, psixologiya, sanʼatshunoslik siyosiy, sotsiologiya fanlari boʻyicha ham maqolalar qabul qilinishi mumkin. Jurnalning foydalanish uchun ochiqligi Jurnal nashr etilgan sonlari va undagi maqolalar foydalanish uchun ochiq va bepul. Eʼlon qilingan nashrlar scienceproblems.uz saytining arxiv boʻlimida joylashtirilgan. Taqrizlash siyosati Taqdim etilgan barcha qoʻlyozmalar muallifi koʻrsatilmagan holda tegishli soha boʻyicha mutaxassisga taqrizlash uchun yuboriladi. Taqrizchi tomonidan nashrga tavsiya etilgan va ijobiy taqrizlangan maqolalargina chop etiladi. Antiplagiat tekshiruvi Tahririyatga kelib tushgan barcha maqolalar maxsus antiplagiat dasturida tekshirib chiqiladi va oʻzlashtirish darajasi 15 foizdan oshmasligi (originallik 85 foizni tashkil etishi) lozim. Nashrning davriyligi Jurnal qoida tariqasida bir oyda bir marotaba chop etiladi. Shuningdek, tahririyat tavsiyasiga koʻra, jurnalning qoʻshimcha va maxsus sonlari ham chop etilishi mumkin. ISSN Nashrning xalqaro standartlar asosida boʻlishini taʼminlash maqsadida unga ISSN 2181-1342 raqami olingan. Crossref DOI Tahririyat Crossref DOI ning rasmiy aʼzosi hisoblanadi va 10.47.390 DOI prefiksiga ega. Har bir nashr va ilmiy maqolaga individual Crossref DOI raqami beriladi. Muassis Jurnal “SCIENCEPROBLEMS TEAM” masʼuliyati cheklangan jamiyati tomonidan taʼsis etilgan. Tahririyat Manzili: Toshkent shahri, Yakkasaroy tumani, Kichik Beshyogʻoch koʻchasi, 70/10-uy. Elektron manzil: scienceproblems.uz@gmail.com Telegram kanal: https://t.me/scienceproblems_uz Telefon raqami (telegram): +998996020984
ПРОБЛЕМЫ РЕАБИЛИТАЦИИ НАСИЛЬСТВЕННО ПЕРЕСЕЛЕННЫХ НАРОДОВ В УЗБЕКИСТАН В 1930 – 1940-е ГОДЫ
Статья посвящена проблеме реабилитации народов, которые насильственно были переселены в Узбекистан в 1930 – 1940-е годы. В статье рассматриваются и анализируются меры, предпринятые Советским государством по решению проблемы реабилитации репрессированных народов.
ФОРМИРОВАНИЕ И ОРГАНИЗАЦИЯ ЛАГЕРЕЙ ДЛЯ СОДЕРЖАНИЯ ЯПОНСКИХ ВОЕННОПЛЕННЫХ В СОВЕТСКОМ СОЮЗЕ
Данная статья анализирует правовые основы, организационную структуру и практическое функционирование лагерей для японских военнопленных в СССР в 1945–1956 гг. На основе архивных материалов рассматриваются механизмы содержания, транспортировки и трудового использования военнопленных, осуществляемые ГУПВИ. Особое внимание уделено лагерям Узбекской ССР, их экономическому значению, инфраструктуре и привлечению японских военнопленных к строительным и промышленным работам. Исследование показывает роль труда военнопленных в восстановлении хозяйства и преодолении послевоенной нехватки рабочей силы.
MUSTAQILLIQ YILLARIDA TURIZM SОHАSIDAGI ISLOHOTLAR
Mazkur ilmiy maqolada Oʻzbekiston Respublikasida mustaqillik yillarida turizm sohasida amalga oshirilgan institutsional, huquqiy va tashkiliy-islohot jarayonlari kompleks tarzda tahlil qilinadi. Tadqiqot doirasida milliy turizm tizimining shakllanishi, uning strategik boshqaruv mexanizmlarining takomillashuvi hamda turizm industriyasining iqtisodiy modernizatsiya jarayonlari ilmiy-nazariy yondashuvlar asosida oʻrganilgan. Shu bilan birga, davlat tomonidan turizmni iqtisodiyotning ustuvor yoʻnalishi sifatida rivojlantirishga qaratilgan konseptual dasturlar, normativ-huquqiy bazadagi islohotlar, turizm xizmatlari bozorining liberallashuvi va infratuzilma modernizatsiyasining amaliy natijalari ilmiy tahlil qilinadi. Tadqiqot jarayonida ziyorat, ekologik, madaniy, gastronomik va etnoturizm yoʻnalishlarining rivojlanish tendensiyalari, shuningdek, hududlar kesimida turizm salohiyatidan foydalanish mexanizmlarining samaradorligi aniqlangan.
Ushbu ish Oʻzbekiston hududidagi qadimiy davlatchilik anʼanalari hamda Qoʻqon xonligining shakllanishi, rivojlanishi va tarixiy oʻrnini oʻrganishga bagʻishlangan. Tadqiqotda Baqtriya, Sugʻd va Xorazm kabi qadimiy davlatlar misolida milliy davlatchilikning ildizlari yoritiladi, sovet davridagi tarixiy talqinlarning milliy tarixga taʼsiri ochib beriladi.
TURKISTON GENERAL-GUBERNATORLIGINING MA’MURIY-HUDUDIY BOSHQARUVI TARIXSHUNOSLIGI
Ushbu maqolada XIX asr oxiri – XX asr boshlarida Turkistonning Rossiya imperiyasi tomonidan bosib olinishi, Turkiston general-gubernatorligining tashkil etilishi va uning boshqaruv faoliyati tarixshunoslik nuqtai nazaridan tahlil etilgan. Rossiya imperiyasi ma’muriy boshqaruv apparatining o‘ta markazlashgan xususiyati, general-gubernatorlikning viloyat, uyezd, volost kabi ma’muriy-boshqaruv bo‘g‘inlari bo‘yicha umumiy ma’lumotlar jamlangan.
ДИПЛОМАТИЯ И ТОРГОВЛЯ НА ПЕРИФЕРИИ ИМПЕРИЙ: ВЗАИМООТНОШЕНИЯ ХИВИНСКОГО ХАНСТВА И РОССИЙСКОЙ ИМПЕРИИ В ПЕРИОД ПРАВЛЕНИЯ МУХАММАД РАХИМХАНА I (1806–1825)
В статье анализируются основные направления внешней политики Хивинского ханства при Мухаммад Рахимхане I и характер его взаимоотношений с Российской империей в первой четверти XIX века. На основе комплексного анализа русских дипломатических отчётов, публикаций участников экспедиций, материалов хивинской канцелярии и современного зарубежного и местного историографического корпуса рассматриваются дипломатические миссии, торгово-экономические контакты, проблема захваченных в Россию «русских» (включая случаи рабства) и роль геополитического и торгового фактора в формировании отношений сторон.
НАУЧНО-ИСТОРИЧЕСКИЙ АНАЛИЗ ПРОИЗВЕДЕНИЯ АБУ РАЙХОНА БЕРУНИ «АЛ-АСАР АЛЬ-БАКИЯ»: МЕТОДОЛОГИЯ, ИСТОЧНИКИ И КУЛЬТУРНО-ХРОНОЛОГИЧЕСКИЕ ВОЗЗРЕНИЯ
В данной статье анализируются научно-историческое содержание, методологический подход и источниковедческие основы труда Абу Райхана Беруни «Ал-осор ал-бокия». В исследовании на основе сравнительного, исторического и научного анализа изучаются взгляды Беруни на время, календари, праздники и культурно-хронологические системы. В работе сопоставляются использованные автором астрономические наблюдения, религиозные и исторические источники, этнографические сведения, а также календарные традиции древних народов, и выявляются точки их взаимного соответствия. Особое внимание уделяется научно-методологическим взглядам Беруни, в частности его стремлению объяснить категорию времени на астрономической основе, а также его подходам к раскрытию происхождения эр и интерпретации хронологических различий между народами, что составляет основные научные результаты данного исследования. Наряду с освещением исторического, культурного и научного значения наследия Беруни, в статье предлагаются теоретические основы для современных исследований в области хронологии и культурологии.
Ushbu maqolada Surxondaryo viloyati Oltinsoy tumanining tarixi, geografik joylashuvi, toponimikasi va hududda joylashgan arxeologik yodgorliklar roʻyxati va xaritasi keltirib oʻtiladi. Oltinsoy tumani Surxondaryo viloyatining markaziy qismida, Denov, Shoʻrchi, Qumqoʻrgʻon, Boysun tumanlari bilan chegaradosh hududda joylashgan hudud boʻlib, qadimda Baqtriya, oʻrta asrlarda Toxariston tarixiy-madaniy viloyatining tarkibida boʻlgan. Hozirgi kunda Oltinsoy tumanida 44 ta arxeologik yodgorlik aniqlangan boʻlib, maqolada yodgorliklarni bronza, ilk temir, kushonlar davri, ilk oʻrta asrlar, rivojlangan oʻrta asrlar hamda soʻnggi oʻrta asrlar davri yodgorliklariga ajratgan holda tavsif berib oʻtilgan.
O‘ZBEKISTONDA NEFT VA GAZ SANOATI TARIXI (1900-1950 YILLAR)
Ushbu maqolada Oʻzbekiston hududida neft va gaz sanoatining shakllanishi va rivojlanishining dastlabki bosqichlari (1900-1950 yillar) tarixiy-iqtisodiy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqotda neft va gaz konlarining kashf etilishi, qazib olish texnologiyalarining rivojlanishi, sanoatning tashkil etilishi va davlat siyosatining taʼsiri koʻrib chiqilgan. Maqola arxiv hujjatlari, statistik maʼlumotlar va ilmiy adabiyotlar asosida yozilgan.
TURKISTONDA MATBAACHILIKNING VUJUDGA KELISHIDAGI HAMKORLIK ALOQALARI TARIXI
Ushbu maqolada Turkistonda matbaaning vujudga kelishi, keng yoyilishi va rivojlanish jarayonlari batafsil yoritishga harakat qilindi. Maqolada rus mustamlakachilarining matbaani tashkil etishdan koʻzlagan maqsadi, turkistonlik maʼrifatparvarlarning milliy matbaa va matbuotga asos solish yoʻlida turli millat taraqqiyparvarlari bilan hamkorlik aloqalari yoritildi. Matbaachilikning vujudga kelishiga doir yangi maʼlumotlar ilmiy muomalaga kiritildi.
QORAQALPOGʻISTONDA SANOATNING SHAKLLANISHI VA RIVOJLANISH BOSQICHLARI(XX ASR II YARMI)
Ushbu maqolada Qoraqalpogʻiston Respublikasida sanoatning shakllanishi va rivojlanish tarixi koʻrib chiqiladi. Sanoatning dastlabki bosqichlari, sovet davrida sanoatlashtirish jarayonlari, mustaqillikdan keyingi modernizatsiya va sohaning hozirgi holati tahlil qilingan. Bundan tashqari, sanoatning mintaqa iqtisodiy rivojlanishiga taʼsiri, asosiy tarmoqlarning oʻsish dinamikasi oʻrganilgan. Shuningdek, tadqiqotda ekologik muammolar, sanoatning innovatsion yoʻnalishlari va uni yanada rivojlantirish istiqbollariga toʻxtalib oʻtilgan.
RIVOJLANAYOTGAN MAMLAKATLARDA YASHIL IQTISODIYOTNI JORIY ETISHNING IQTISODIY O‘SISHGA TA’SIRI
Ko'pgina rivojlanayotgan mamlakatlar atrof-muhit degradatsiyasi, iqlim o'zgarishi va resurs cheklovlarini hal qilishda iqtisodiy o'sishni jadallashtirish kabi egizak muammoga duch kelishmoqda. Keng ma’noda ekologik barqarorlikni, resurslar samaradorligini va ijtimoiy inklyuzivlikni ta’minlagan holda o‘sish va rivojlanishni rag‘batlantirishga intiladigan iqtisodiy tizim sifatida ta’riflangan “yashil iqtisodiyot” kontseptsiyasi potentsial yo‘l sifatida e’tiborga sazovor bo‘ldi. Shunga qaramay, ochiq savol qolmoqda: yashil iqtisodiyotga o‘tish rivojlanayotgan mamlakatlarda iqtisodiy o‘sishga qay darajada ijobiy hissa qo‘shadi va qanday sharoitlarda? Ba'zi olimlarning ta'kidlashicha, yashil o'sish iqtisodiy kengayishni atrof-muhitga zarar etkazishdan ajratishga yordam beradi, boshqalari esa kam daromadli sharoitlarda imtiyozlar cheklanishi yoki kechiktirilishi mumkinligi haqida ogohlantiradi. Ushbu maqola tegishli adabiyotlarni ko'rib chiqish, yashil iqtisodiyot yoki yashil o'sishni amalga oshirish va rivojlanayotgan mamlakatlarda iqtisodiy rivojlanish o'rtasidagi bog'liqlik bo'yicha empirik dalillarni tahlil qilish va asosiy imkoniyatlar, to'siqlar va siyosat oqibatlarini muhokama qilishga qaratilgan.
MINTAQANING IQTISODIY SALOHIYATI SAMARADORLIGINI OSHIRISH YOʻLLARI
Maqolada mintaqa iqtisodiy salohiyati samaradorligini oshirish yoʻllari yuzasidan Qoraqalpogʻiston Respublikasida moliyaviy salohiyat samaradorligi, investitsiya meʼyori, kapital qaytimi, kapital sigʻimi, iqtisodiy oʻsishning kapital sigʻimi, iqtisodiy oʻsish va ICOR koeffitsiyenti oʻzaro bogʻliqligi kabi koʻrsatkichlar tahlil qilinib, uning natijalari yuzasidan taklif va tavsiyalar berilgan.
BUDJET TASHKILOTLARIDA MOLIYAVIY NAZORATNI RAQAMLI TEXNOLOGIYALARNI QOʻLLASH ORQALI TAKOMILLASHTIRISH
Ushbu maqolada budjet tashkilotlarida davlat moliyaviy nazoratining tashkiliy va uslubiy asoslarini takomillashtirish masalalari hamda mazkur jarayonni zamonaviy raqamli texnologiyalar orqali rivojlantirish yoʻnalishlari tahlil qilingan. Tadqiqotda budjet mablagʻlaridan maqsadli va oqilona foydalanishni taʼminlash, ularning sarflanishi samaradorligini baholashning ilmiy-amaliy yondashuvlari, nazorat tadbirlarini xavf omillariga tayangan holda rejalashtirish mexanizmlarini shakllantirish masalalari yoritilgan. Shuningdek, moliyaviy nazorat subyektlari oʻrtasidagi hamkorlikni kuchaytirish, nazorat natijalari monitoringi va statistik hisobotlarini unifikatsiyalash boʻyicha takliflar ishlab chiqilgan. Maqolada budjet tashkilotlarida davlat moliyaviy nazoratini raqamlashtirish orqali tizimning shaffofligi va samaradorligini oshirishga qaratilgan takomillashtirish gʻoyalari ham ilgari surilgan.
RAQAMLI DIVIDENDLARNING INSTITUTSIONAL PRIZMASI: INSON KAPITALI VA "ANALOG QO‘SHIMCHALAR"NING IJTIMOIY-IQTISODIY TENGSIZLIK DINAMIKASIGA TA’SIRI
Ushbu maqola tezkor raqamli transformatsiya sharoitida ijtimoiy-iqtisodiy tengsizlikni tahlil qilishning fanlararo yondashuvini taqdim etadi. Ushbu transformatsiya o‘sish uchun imkoniyatlar yaratsa-da, u mavjud tarkibiy nomutanosibliklarni qayta tiklash va kuchaytirishga qodir mexanizm bo‘lib xizmat qiladi. Klassik inson kapitali nazariyasiga tayanib, tadqiqot o‘z e’tiborini raqamli ko‘nikmalarning notekis taqsimlanishidan kelib chiqadigan "raqamli inson kapitali tengsizligi"ga qaratadi. Bu mehnat bozori qutblanishiga hissa qo‘shadi. Maqolada Jahon bankining "raqamli dividend" kontseptsiyasi nazariy asos sifatida qo‘llaniladi. Ushbu kontseptsiya raqamlashtirishning amalga oshirilmagan foydalari tartibga solish islohotlari, ko‘nikmalarni rivojlantirish va institutsional mustahkamlash kabi "analog komplementarizm" ning yo‘qligi natijasi ekanligini tushuntiradi. Tahlil raqamlilashtirishni hokimiyat vositasi sifatida ko‘rib chiqadigan tanqidiy nuqtai nazarlar bilan qo‘llab-quvvatlanadi, bu yerda platforma kapitalizmi va kuzatuv kapitalizmi ijara haqining to'planishiga va boylik tengsizligining kuchayishiga olib keladi. Maqolada shuningdek, raqamli tengsizlikning uch bosqichli modeli (van Deyk, Varshauer) qo‘llaniladi, bu muammo moddiy kirishdan tashqariga chiqib, texnologiyadan mazmunli foydalanish va uning ijtimoiy oqibatlarini ham qamrab olishini ko‘rsatadi. Raqamli tengsizlikni bartaraf etishga va keng ko‘lamli tarkibiy o‘zgarishlarni amalga oshirishga qaratilgan proaktiv davlat siyosatisiz, raqamlashtirish umumiy farovonlikka erishish vositasi emas, balki ijtimoiy tabaqalanishning keyingi omiliga aylanish xavfi tug'dirishi ta’kidlanadi.
РАЗВИТИЕ АВТОКОЛОНН СУРХАНДАРЬИНСКОЙ ОБЛАСТИ В УСЛОВИЯХ ТРАНСПОРТНЫХ РЕФОРМ: ИСТОРИЧЕСКИЙ И СОВРЕМЕННЫЙ ЭТАПЫ
В статье рассматривается процесс возникновения и развития автоколонн в Сурхандарьинской области как важного звена транспортной системы региона. На основе анализа архивных данных, воспоминаний очевидцев и научной литературы выявлены этапы становления первых автотранспортных подразделений в 1930-е годы, их роль в годы Второй мировой войны и последующее расширение в послевоенный период. Особое внимание уделено социально-экономическому значению автоколонн для сельского хозяйства, в частности для хлопководства, а также для обеспечения пассажирских перевозок и интеграции области в общереспубликанскую хозяйственную систему. Показано, что автоколонны способствовали модернизации транспортной инфраструктуры, росту мобильности населения и формированию профессиональных кадров водителей и механиков.
SHAHAR AHOLISINING IJTIMOIY MUAMMOLARINING IJTIMOIY FALSAFIY TAHLILI
Mazkur maqolada shahar aholisi orasida yuzaga kelayotgan maʼnaviy muammolar, ularning ijtimoiy va falsafiy ildizlari tahlil qilinadi. Muallif urbanizatsiya, individualizm va globallashuv jarayonlarining inson ruhiyati hamda jamiyatdagi qadriyatlar tizimiga koʻrsatgan taʼsirini ochib beradi. Shahar hayoti insonlar oʻrtasidagi ijtimoiy aloqalarning qisqarishi, manfaatparastlik, oʻzaro hurmat va oilaviy qadriyatlarning zaiflashishiga sabab boʻlayotgani qayd etiladi. Maqolada Oʻzbekiston jamiyatidagi oilaviy barqarorlik, milliy qadriyatlarni asrash hamda maʼnaviy muhitni mustahkamlash zarurati ilmiy asosda yoritilgan. Muallif shahar hayotida maʼnaviy muvozanatni tiklash uchun din, milliy anʼana va insoniy qadriyatlarga tayanish lozimligi haqida takliflar beradi.
Ushbu maqolada insoniyat tarixi davomida koʻplab madaniy va diniy anʼanalar shakllanganligi falsafiy nuqtai nazardan tahlil qilingan. Turli xalqlar orasida diniy va maʼnaviy hamjihatlikning ahamiyati diniy bagʻrikenglikka bogʻliqligi tarixiy misollar yordamida yoritilgan. Shuningdek, diniy bagʻrikenglikning turli eʼtiqod va qarashlarga nisbatan hurmat, tolerantlik va hamkorlik koʻnikmalarini rivojlantirishi, jamiyatda tinchlik va barqarorlikni taʼminlaydigan muhim omil ekanligi taʼkidlangan. Maqsad, yoshlar tafakkuriga diniy va madaniy xilma-xillikka oid tushunchalarni yetkazish va ularni bagʻrikenglik ruhida tarbiyalashdan iborat.
СОВРЕМЕННЫЕ ТЕНДЕНЦИИ РАЗВИТИЯ МЕЖЦИВИЛИЗАЦИОННОЙ ФИЛОСОФИИ В ЦИФРОВУЮ ЭПОХУ
В статье рассматривается эволюция философского мышления от философской компаративистики к межкультурной, а затем и к межцивилизационной философии в контексте цифровой эпохи. Показано, что переход от сравнительного анализа к полилогу культур и далее к диалогу цивилизаций отражает углубление глобальной взаимосвязанности и рост планетарных вызовов. Особое внимание уделяется роли цифровых коммуникаций, которые одновременно расширяют возможности философского диалога и порождают новые формы асимметрии и неравенства. Обосновывается вывод о том, что межцивилизационная философия в XXI веке всё более приобретает характер философии глобальной и планетарной ответственности.
NAZARIY FALSAFANI TASNIFLASHDA AHMAD TOSHKO‘PRIZODA YONDASHUVI
Ilmiy bilish rivojlanishi tarixida ilmlar tasnifi masalasi bilan falsafa va uni boshqa fanlarga munosabati orasida doimiy uzviy bogʻliqlik boʻlgan. Oʻrta asrlarda Sharqda koʻplab olimlar ilm-fan deb hisoblagan baʼzi sohalar hozirgi kunda ilm sifatida koʻrilmaydi. Bir guruh olimlar baʼzi bilimlarni ilm-fan deb hisoblagani holda, baʼzilari bu bilimlarni boshqa bir ilmning qism (boʻlimi)lari yoki mavzusi deb hisoblaganlar. Uzoq davr mobaynida bilim, ilm, fan, mavzu, sanʼat tushunchalari aynilashtirildi. Bunga eng avvalo misol sifatida Toshkoʻprizodaning “Mavduot al-ulum” asarini koʻrsatishimiz mumkin. Mazkur maqolada “Mavduot al-ulum” asarida yozilgan “Nazariy falsafa” ilmining tasnifi masalasi muhokama qilingan.
IBN RUSHDNING TAFAKKUR ERKINLIGI HAQIDAGI QARASHLARI
Ushbu maqolada o‘rta asr islom falsafasining yirik vakili Ibn Rushdning erkinlik haqidagi qarashlari tahlil qilinadi. Ilmiy ishda Ibn Rushdning inson iroda erkinligi, aql-idrok bilan tanlov qilish imkoniyati va jamiyatdagi erkinlik tushunchalarini uning metafizik, axloqiy va siyosiy qarashlari doirasida ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, faylasufning qadariya va jabariya oqimlariga munosabati, falsafa va din o‘rtasidagi muvozanatni saqlashga bo‘lgan yondashuvi, jumladan, Platon falsafasi bilan aloqador siyosiy qarashlari yoritiladi. Maqolada Ibn Rushdning erkinlikni ilohiy qonunlar va aql orqali cheklangan, lekin mas’uliyatli harakatlar orqali amalga oshiriladigan konsepsiya sifatida tushunishi bayon qilinadi. Shu bilan birga, bu qarashlarning zamonaviy axloqiy va siyosiy nazariyalar bilan bog‘liqligi ham ko‘rib chiqiladi.
YANGI OʻZBEKISTON SHAROITIDA URBANIZATSIYA JARAYONLARINI RIVOJLANTIRISHNING ZARURATI
Maqolada Yangi Oʻzbekiston sharoitida urbanizatsiya jarayonlarining rivojlanish zarurati, uning iqtisodiy, ijtimoiy, maʼnaviy va ekologik jihatlari tahlil qilingan. Shu bilan birga urbanizatsiyaning falsafiy jihatlari — inson maʼnaviyati, jamoaviy hamjihatlik, madaniy qadriyatlar va atrof-muhit bilan uygʻunlik masalalari yoritilgan. “Aqlli shahar”, innovatsion texnologiyalar, ekologik barqarorlik va jamoatchilik ishtirokining urbanizatsiya samaradorligini taʼminlashdagi ahamiyati alohida taʼkidlangan.
NOOSFERA VA BARQAROR RIVOJLANISH PARADIGMASINING FALSAFIY-METODOLOGIK ASOSLARI
Mazkur maqolada noosfera va barqaror rivojlanish paradigmasining falsafiy-metodologik asoslari haqida soʻz boradi. Shu oʻrinda noosfera toʻgʻrisidagi taʼlimotlarning shakllanishiga ijtimoiy-siyosiy, iqtisodiy shart-sharoitlar, albatta oʻzining muhim taʼsirini oʻtkazganligi, ushbu konsepsiyalarning vujudga kelishida oʻsha davr dunyoqarashi va tabiiy-ilmiy fanlar rivoji ham alohida oʻrin tutganligini hisobga olishimiz lozim. Mazkur masalalar doirasida barqaror rivojlanish paradigmasini tizimli ravishda tadqiq qilish lozim.
OʻZBEK ETNOMUSIQASIGA OID TARIXIY MANBA VA MUTAFAKKIRLAR ETNOMUSIQA BORASIDAGI QARASHLARINING FALSAFIY TAHLILI
Ushbu maqolada oʻzbek etnomusiqasining shakllanishi, taraqqiyoti va uning ilmiy-falsafiy talqinlari tarixiy manbalar hamda mutafakkirlar qarashlari asosida tahlil qilinadi. Xususan, qadimgi turkiy bitiklar, “Avesto”, arab-fors manbalari, Temuriylar davri musiqa risolalari, shuningdek, Al-Farobiy, Ibn Sino, Jomiy, Navoiy kabi mutafakkirlarning musiqaga oid ilmiy-nazariy qarashlari etnomusiqa rivojiga koʻrsatgan taʼsiri nuqtai nazaridan koʻrib chiqiladi. Mavzu doirasida oʻzbek xalq musiqasining estetik mohiyati, uning ijtimoiy hayotdagi tutgan oʻrni, musiqa orqali jamiyatning maʼnaviy-madaniy taraqqiyotiga taʼsir mexanizmlari falsafiy tahlil qilinib, tarixiy manbalarning etnomusiqa haqidagi maʼlumotlari bilan uygʻun holda ilmiy xulosa chiqariladi.
MAʼNAVIY BARKAMOL YOSHLAR DUNYOQARASHINI SHAKLLANTIRISHDA GʻOYAVIY TARBIYANING OʻRNI
Ushbu maqolada barkamol yoshlarni tarbiyalash jarayonida gʻoyaviy tarbiyaning tutgan oʻrni va ahamiyati tahlil qilingan. Globallashuv sharoitida shakllanayotgan axborot maydoni, yoshlarning dunyoqarashi, maʼnaviy qadriyatlari va ijtimoiy faolligiga taʼsir koʻrsatadigan omillar yoritilgan. Gʻoyaviy tarbiya orqali yoshlarni mustahkam hayotiy pozitsiya, tanqidiy fikrlash, milliy va umuminsoniy qadriyatlarga sadoqatni shakllantirish jarayoni ilmiy asosda izohlangan.
ZAHIRIDDIN MUHAMMAD BOBUR DUNYOQARASHIDA VATANPARVARLIK GʻOYALARINING FALSAFIY-TARIXIY ASOSLARI
Ushbu maqolada Zahiriddin Muhammad Bobur dunyoqarashida vatanparvarlik gʻoyalarining shakllanishi va rivojlanishi tarixiy-falsafiy nuqtai nazardan tahlil qilinadi. Tadqiqotda temuriylar davridagi davlatchilik anʼanalari, Sharq maʼrifati, tasavvufiy ruhiyat va insonparvarlik konsepsiyalarining Bobur tafakkuriga koʻrsatgan taʼsiri yoritiladi. “Boburnoma” hamda Boburning lirik merosida vatanga munosabat, adolat, sadoqat, fuqarolik masʼuliyati kabi gʻoyalarning mazmun-mohiyati ochib beriladi. Maqolada Boburning shaxsiy hayot tajribasi, siyosiy faoliyati va ruhiy iztiroblari vatanparvarlik qarashlari shakllanishida qanday ontologik omil sifatida namoyon boʻlishi koʻrsatiladi. Shuningdek, Bobur vatanparvarlik konsepsiyasining zamonaviy maʼnaviy-tarbiyaviy jarayonlar uchun nazariy ahamiyati asoslab beriladi.
“MODERNIZATSIYA” TUSHUNCHASINING IJTIMOIY-FALSAFIY MOHIYATI: ZAMONAVIY YONDASHUVLAR VA MILLIY KONSEPSIYALAR
Mazkur maqolada modernizatsiya tushunchasining ijtimoiy-falsafiy mohiyati, uning zamonaviy nazariy talqinlari va Oʻzbekiston sharoitidagi milliy modernizatsiya modeli tahlil qilinadi. Modernizatsiya jarayonining klassik va zamonaviy nazariyalari M.Veber, S.Hantington, S.Ayzenstadt qarashlari asosida oʻrganilib, ularning dolzarbligi va cheklangan jihatlari baholanadi. Shuningdek, mahalliy olimlar A.Ergashev, N.Joʻraev, Sh.Karimovlarning qarashlari tahlil qilinib, modernizatsiyaning milliy qadriyatlar, tarixiy xotira va ijtimoiy ong bilan uzviy bogʻliqligi asoslab beriladi.
IJTIMOIY KONFRONTATSIYANING TUZILISHI VA DINAMIKASI
Ushbu maqolada ijtimoiy konfrontatsiya va ijtimoiy konflikt tushunchalarining mohiyati, yuzaga kelish sabablari hamda jamiyat taraqqiyotidagi oʻrni nazariy jihatdan tahlil etilgan. Ijtimoiy konfrontatsiya ijtimoiy subyektlar — shaxslar, guruhlar va institutlar oʻrtasidagi manfaatlar, qadriyatlar, maqsadlar va pozitsiyalarning qarama-qarshiligi sifatida talqin qilinadi. Mojarolarning shaxslararo, shaxs–guruh va guruhlararo shakllari hamda ularning bir-biriga oʻtish jarayonlari koʻrsatib oʻtilgan. Shuningdek, ijtimoiy mojarolarning institutsionalizatsiya darajasi, huquqiy va ijtimoiy normalarning tartibga soluvchi roli asoslab berilgan. Tadqiqot natijalari ijtimoiy konfrontatsiyani murosaga yoʻnaltirish va ijtimoiy barqarorlikni taʼminlashda muhim ilmiy-amaliy ahamiyatga ega.
GLOBALLASHUV JARAYONIDA SHAXS MAʼNAVIYATINING TRANSFORMATSIYASI VA BEGONALASHUV MUAMMOSI
Ushbu maqolada globallashuv va raqamli tsivilizatsiya sharoitida shaxsning maʼnaviy begonalashuvi fenomeni ilmiy-falsafiy jihatdan tahlil qilinadi. Madaniy chegaralarning zaiflashuvi, ommaviy madaniyatning kuchayishi va raqamli muhit taʼsiri insonning maʼnaviy oʻzligidan uzoqlashuviga olib kelishi koʻrsatiladi. Maʼnaviy-axloqiy qadriyatlarning izdan chiqishi shaxs identifikatsiyasi va ijtimoiy barqarorlikka salbiy taʼsir qilishi asoslanadi. Begonalashuvning subyekt, obyekt va vositalari izohlanib, uning kuchayishida texnika-texnologiya rivojining oʻrni yoritiladi.
TASAVVUF TAʼLIMOTINING GʻOYAVIY MANBALARI
Mazkur maqolada tasavvuf taʼlimotining shakllanishi va rivojlanishida muhim ahamiyat kasb etgan gʻoyaviy va manbaviy asoslar tahlil qilinadi. Xususan, Qurʼoni Karim va hadislarning tasavvufdagi oʻrni, ilmi laduniy, zikr, tavba, zuhd, tavakkul hamda riyozat kabi tushunchalarning maʼnaviy-axloqiy mohiyati yoritib beriladi. Shuningdek, Paygʻambar Muhammad (s.a.v.) va sahobalarning hayot tarzi tasavvufiy kamolot mezoni sifatida talqin qilinadi. Muallif tasavvufni islom dinining ajralmas qismi sifatida asoslab, uning insonni ruhiy poklanish va komillikka yetaklovchi taʼlimot ekanini ilmiy jihatdan asoslaydi.
GLOBALLASHUV SHAROITIDA OʻZBEK MILLIY OILASINING IJTIMOIY-FALSAFIY MASALALARI
XXI asr globallashuv jarayonlari barcha jamiyatlarning ijtimoiy institutlariga, shu jumladan oila tuzumiga ham chuqur taʼsir koʼrsatmoqda. Oʼzbek milliy oilasi ming yillik anʼanalar va qadriyatlarga ega boʼlib, bugungi kunda modernizatsiya va globallashuv taʼsirida oʼziga xos ijtimoiy-falsafiy muammolarga duch kelmoqda. Oilaning barqarorligi va rivojlanishi nafaqat shaxsiy, balki milliy xavfsizlik masalasi sifatida qaralishi lozim.
JAMIYATDA MAʼNAVIY-AXLOQIYLIKNI YUKSALTIRISHDA SHAXS MASʼULIYATINI OSHIRISH OMILI
Mazkur maqolada jamiyatda maʼnaviy-axloqiy fazilatni yuksaltirish, ijtimoiy muhit, shaxs masʼuliyatining shakllanib borishi, ijtimoiy hayotimiz yangilanib borayotganligi, insonning ongi va ruhiyati bilan chambarchas bogʻlangan maʼnaviyat tushunchalari har bir jamiyat aʼzosi uchun muhim hisoblanishi, jamiyat, xalq farovonligiga erishish yoʻlida masʼuliyatlilik fazilatining oʻrni, oʻz xulqi va faoliyatini tartibga sola olmasligi bilan bogʻliq holatlarida irodasizlikni ifoda etishi, insonning oʻzini alohida vujud sifatida butun borliqdan ajrata bilishi, baholashi va qadriyat sifatida anglashi, erkinlik va zarurat kategoriyalarining oʻzaro nisbati, masʼuliyatning asosiy funksiyalari, oilada erning xotini, xotinning eri oldidagi, ular ikkovining farzandlari, farzandlarning ota-onalari oldidagi masʼuliyati, aloqiy fazilatlardan biri husni xulq kabilar yoritilgan.
INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARIDA MADANIY METAFORALARNING MOHIYATI
Ushbu maqola madaniy metaforalar tabiatini lingvokulturologik va kognitiv nuqtai nazardan oʻrganishga bagʻishlangan. Tadqiqot metaforalar milliy tafakkur, tarixiy xotira, madaniy kodlar va ijtimoiy qadriyatlarning aks etish shakli ekanini asoslaydi. Metaforalar faqat badiiy vosita emas, balki inson dunyoqarashi va idrok tizimini shakllantiruvchi konseptual mexanizm sifatida talqin etiladi. Ingliz va oʻzbek madaniy metaforalari qiyosiy tahlil qilinib, ularning konseptual modellari, semantik xususiyatlari hamda ularni shakllantirgan tarixiy-diniy omillar ochib beriladi.
Ushbu maqolada 1991–2021-yillar oraligʻida chop etilgan oʻzbek badiiy asarlari asosida diaxronik korpus yaratish va uning algoritmlari tavsiflanadi. Korpus lingvistikasi doirasida matnlarni yigʻish, dastlabki ishlov berish, gap segmentatsiyasi, metamaʼlumotlarni shakllantirish va verifikatsiya jarayonlari ilmiy asosda amalga oshirildi. Natijada 116 ta asardan tashkil topgan, toza va standartlashtirilgan korpus hosil qilindi. Mazkur korpus algoritmlari yordamida lingvistik birliklarning davriy oʻzgarishlari, janr va demografik xususiyatlar boʻyicha statistik tahlil va n-gram modellarini yaratish imkoniyati taʼminlandi. Ushbu ilmiy ish oʻzbek tili diaxronik tadqiqotlari va NLP sohasidagi amaliy izlanishlar uchun ishonchli manba sifatida xizmat qiladi.
LORD BAYRON HAYOTI VA IJODIDA SIYOSIY SURGUN VA SHAXSIY OʻZIGA XOSLIK
Ushbu maqola Lord Bayronning hayoti va ijodida siyosiy surgunning o‘rni hamda uning shaxsiy o‘ziga xosligini tadqiq qiladi. Maqolada Bayronning siyosiy qarashlari, uning hayotidagi siyosiy taqiq va surgun holatlari, shuningdek, bu omillarning uning ijodiga qanday ta’sir ko‘rsatgani yoritiladi. Bayronning siyosiy surgun vaqtida yuzaga kelgan ichki kechinmalari, erkinlik va adolat uchun kurashi, shuningdek, uning romantik shoir sifatidagi noyob shaxsiyati tahlil qilinadi. Mazkur tadqiqot Bayronning buyuk ijodkor sifatida shakllanishida siyosiy va shaxsiy omillarning muhim ahamiyatga ega ekanligini ko‘rsatadi.
INGLIZ VA O‘ZBEK TILIDA NORASMIY NUTQNI LINGVO-PRAGMATIK O‘RGANISH: KOMMUNİKATIV STRATEGIYALAR, IJTIMOIY MADANIY KONTEKSTLAR VA PRAGMATİK FUNKSIYALARNING QIYOSIY TAHLILI
Ushbu tadqiqot ingliz va oʻzbek tilida soʻzlashuvchi shaxslarning norasmiy nutqining lingvo-pragmatik tahlili boʻlib, kommunikativ taktika, ijtimoiy-madaniy meʼyorlar va pragmatik maqsadlarni oʻrganadi. Bu kommunikativ harakatlar, nutqning tanqidiy tahlili, madaniy qadriyatlarning pragmatik tanlovlarga, birdamlik, yuzni boshqarish va shaxslararo munosabatlarga ta'sirini ingliz va o'zbek tillarida aniqlashdir.
КОНЦЕПТ «ТРУД» В ЛИНГВОКУЛЬТУРОЛОГИЧЕСКОМ АСПЕКТЕ
В статье анализируется концепт «Труд» в лингвокультурологическом и когнитивном аспектах на материале русских и каракалпакских пословиц. Исследование выявляет семантическую структуру и аксиологическое наполнение концепта, а также его национально-культурные особенности. Применяются методы семантического и компонентного анализа и сопоставительный подход. Особое внимание уделяется бинарной оппозиции «Труд – Лень», выступающей как регулятивный механизм паремиологического дискурса. Установлено, что труд получает положительную оценку и осмысливается как базовая нравственная ценность, а лень – как социально неодобряемая антинорма. Различия проявляются в акцентах: в русской традиции – индивидуальное усилие и личная ответственность, в каракалпакской – коллективная значимость труда и социальная обусловленность поведения. Результаты подтверждают универсальность ценностного ядра концепта при этнокультурно специфических способах его репрезентации.
KONYUNKTIVNING SEMANTIK-PRAGMATIK XUSUSIYATLARI
Mazkur maqolada nemis tilidagi Konyunktiv I va Konyunktiv II shakllarining semantik va pragmatik jihatlari xususida soʼz boradi. Bunda konyunktivning bilvosita nutq, hayoliy kechinmalar, ehtimollik darajasi, nutqiy muloyimlik strategiyalari, hamda xolislikni ifodalash kabi bir qator vazifalari yoritib beriladi. Nazariy qarashlar nemis tilidagi aniq misollar bilan asoslab beriladi. Oʼz navbatida konyunktiv nemis tilidagi faqatgina feʼlning bir grammatik kategoriyalaridan emas, balki nemis tilidagi kuchli semantik-pragmatik maʼno beruvchi vosita ham ekanligi haqida soʼz yuritiladi.
ZAMONAVIY JURNALIZMDA AXBOROT XAVFSIZLIGI VA ISHONCHLILIK MASALALARI
Zamonaviy raqamli landshaftda jurnalistika axborot xavfsizligi va ishonchliligi bilan bog'liq jiddiy muammolarga duch kelmoqda. Raqamli aloqa texnologiyalarining jadal rivojlanishi yangiliklarni tarqatishni tezroq va osonroq qildi, ammo shu bilan birga ommaviy axborot vositalari tashkilotlarining kibertahdidlar, ma'lumotlarning buzilishi va noto'g'ri ma'lumotlarga nisbatan zaifligini oshirdi. Ushbu tadqiqot zamonaviy jurnalistikada axborot xavfsizligi va ishonchliligi bilan bog'liq asosiy masalalarni o'rganadi, texnologiya, etika va jamoatchilik ishonchining kesishmasiga e'tibor qaratadi. Unda shaffoflik va hisobdorlikni ta'minlaydigan axloqiy standartlar bilan bir qatorda shifrlash, ma'lumotlarni himoya qilish tizimlari va tekshirish vositalari kabi kuchli kiberxavfsizlik choralarini amalga oshirish muhimligi ta'kidlangan. Tadqiqot shuningdek, yangiliklar xonalari amaliyoti, tahririyat siyosati va hukumat qoidalari jamoatchilik bilan baham ko'riladigan ma'lumotlarning umumiy ishonchliligiga qanday ta'sir qilishini ham o'rganadi. Mavjud holatlar va global tendentsiyalarni tahlil qilish orqali maqola jurnalistlar va ommaviy axborot vositalari muassasalari uchun raqamli barqarorlikni oshirish va yolg'on yoki manipulyatsiya qilingan ma'lumotlarning tarqalishining oldini olish bo'yicha amaliy tavsiyalar berishga qaratilgan. Oxir-oqibat, ushbu tadqiqot jurnalistikaning kelajagi haqiqatni saqlash, manbalarni himoya qilish va jamoatchilikning yangiliklarga bo'lgan ishonchini saqlab qolish uchun muvozanatli yondashuvga - ilg'or xavfsizlik texnologiyalari, kuchli axloqiy jurnalistika va media savodxonligini integratsiyalashga bog'liqligini ta’kidlaydi.
СРАВНИТЕЛЬНО-СОПОСТАВИТЕЛЬНЫЙ АНАЛИЗ ФРАЗЕОЛОГИЗМОВ С КОМПОНЕНТОМ-ЗООНИМОМ «СОБАКА» В РУССКОМ И УЗБЕКСКОМ ЯЗЫКАХ
Статья посвящена сравнительно-сопоставительному анализу фразеологизмов с компонентом «собака» в русском и узбекском языках. Рассмотрены семантика, структурные модели, прагматика и культурные особенности употребления данных единиц. Выявлены различия в образной базе, культурной коннотации и эмоциональной окраске, показаны процессы семантической трансформации в современном узбекском сленге. Исследование демонстрирует, как национальные культурные и когнитивные модели формируют восприятие животного в языке и отражаются в повседневной коммуникации.
СООТНОШЕНИЕ ДИПЛОМАТИЧЕСКИХ РАНГОВ С КВАЛИФИКАЦИОННЫМИ КЛАССАМИ ДОЛЖНОСТЕЙ ГОСУДАРСТВЕННОЙ СЛУЖБЫ РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН: НЕКОТОРЫЕ ВОПРОСЫ ЗНАЧЕНИЯ КЛАССОВ И РАНГОВ В ДИПЛОМАТИЧЕСКОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ
В научной статье проводится научный анализ понятия, признаков, особенностей, порядка присвоения и соотношения дипломатических рангов и квалификационных классов должностей государственной службы Республики Узбекистан. Отдельно подчеркивается значимость исследования квалификационных классов и дипломатических рангов в рамках работы в органах дипломатической службы, недостаточная научная разработанность по данной тематике исследования. Специфика выбранной темы состоит в высокой политико-правовой важности самой профессии дипломата, важности последовательного развития науки дипломатического права в условиях развития открытого для международного диалога, государства. В научной статье была поставлена цель – раскрыть понятие, отличия и соотношение классов и дипломатических рангов сотрудников органов дипломатической службы. Не были проигнорированы и некоторые проблемы нормативно-правового характера, разрешение которых требует серьезных правотворческих преобразований в законодательстве Республики Узбекистан. Методологию научной статьи составили методы контент-анализа, теоретического обзора, сравнения, сопоставления, выделения из общего частного, моделирования и правового прогнозирования. Результатом проведенной научной работы являются выводы и предложения по совершенствованию законодательства Узбекистана в сфере государственной службы, с последующими ориентирами на укрепление дипломатической службы, прежде всего как независимого и особого вида политико-правовой государственной службы.
JINOYAT SUBYEKTINI TAVSIFLOVCHI BELGI SIFATIDA RETSIDIV
Mazkur maqola jinoyat subyektini tavsiflovchi fakultativ belgi sifatida jinoyatlar retsidivining jinoyat-huquqiy jihatlariga bag‘ishlangan. Muallif o‘z tadqiqotida O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksi Maxsus qismi moddalarida xavfli va o‘ta xavfli retsidivist tomonidan jinoyat sodir etilganligini kvalifikatsiyaviy belgi sifatida nazarda tutishning zarurati, retsidivning takroran jinoyat sodir etish va jinoyatlar majmuidan farqlovchi jihatlarini yoritgan. Maqolada jinoyatlar retsidivining ijtimoiy-huquqiy tabiati, uning jinoyat subyektining shaxsiy xususiyatlari bilan bog‘liqligi, sud-tergov amaliyotida uni baholash masalalari tahlil etilgan. Shuningdek, xorijiy davlatlar jinoyat qonunchiligining retsidiv tushunchasiga oid normalari o‘rganilgan. Muallif jinoyatlar retsidivini shaxsning jinoyatga moyilligi va ijtimoiy xavflilik darajasini oshiruvchi omil sifatida baholash zarurligini qayd etgan va retsidiv nafaqat jinoyat huquqida javobgarlikni og‘irlashtiruvchi holat sifatida, balki shaxsning huquqiy portretini ifodalovchi muhim belgi sifatida ham qaralishi lozimligi asoslab bergan.
ПРАКТИКА ЗАРУБЕЖНЫХ ГОСУДАРСТВ ПО ЗАЩИТЕ ПРАВ И БЕЗОПАСНОСТИ ДЕТЕЙ ОТ ИНФОРМАЦИОННЫХ УГРОЗ
В условиях стремительной цифровизации общества дети становятся особенно уязвимыми перед информационными угрозами. В статье представлен сравнительно-правовой анализ практик зарубежных государств по защите прав и безопасности детей в цифровой среде. Исследуются нормативно-правовые, институциональные и образовательные механизмы, применяемые в Европейском союзе, Великобритании, США, Германии, Финляндии, Южной Корее, Японии и Австралии. Особое внимание уделено механизмам верификации возраста, защите персональных данных, повышению медиаграмотности и развитию цифровой этики. Сделан вывод о необходимости комплексного, многоуровневого и культурно чувствительного подхода к обеспечению цифровой безопасности детей, основанного на правах человека и международной согласованности стандартов.
MULK HUQUQIDAN VOZ KECHISHNING AYRIM MASALALARI
Mazkur maqolada mulk huquqini bekor qilishning asoslaridan biri sifatida mulk huquqidan voz kechishning ayrim masalalari tahlil qilingan. Maqolada mulk huquqidan voz kechishning huquqiy tabiati, uni bir tomonlama bitim sifatida kvalifikatsiya qilish hamda uning shakliga qoʻyiladigan talablar koʻrib chiqilgan. Koʻchar va koʻchmas mulkdan voz kechish oʻrtasidagi farq hamda mulk huquqining tugash paytiga alohida eʼtibor qaratilgan. Maqolada voz kechish natijasida mulk huquqining tugashi mulkdorning voz kechishi va boshqa shaxs tomonidan mulk huquqini egallashidan iborat murakkab huquqiy tarkibni talab qilishi asoslangan.
FUQAROLIK HUQUQIDA ASOSSIZ BOYLIK ORTTIRISH: MILLIY VA XORIJIY TAJRIBA
Ushbu maqolada fuqarolik huquqida asossiz boylik orttirish institutining nazariy-huquqiy asoslari, uning milliy qonunchilikdagi oʻrni hamda xorijiy davlatlar tajribasi ilmiy tahlil qilinadi. Asossiz boylik orttirish fuqarolik-huquqiy munosabatlarda adolat prinsipini taʼminlovchi muhim huquqiy mexanizm sifatida namoyon boʻladi. Maqolada Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksi normalari asosida asossiz boylik orttirish tushunchasi, uning vujudga kelish shartlari va huquqiy oqibatlari yoritiladi. Shu bilan birga, Rossiya Federatsiyasi, Germaniya, Fransiya va Angliya qonunchiligida mazkur institutning tartibga solinishi qiyosiy-huquqiy tahlil qilinadi. Tadqiqot jarayonida formal-yuridik, qiyosiy-huquqiy va tizimli tahlil usullaridan foydalanildi. Ilmiy tahlil natijasida milliy qonunchilikda asossiz boylik orttirishga oid ayrim normalarni takomillashtirish zarurati asoslantirildi hamda xorijiy tajribadan foydalanish boʻyicha amaliy takliflar ishlab chiqildi. Maqola xalqaro ilmiy jamoatchilik uchun ahamiyatli boʻlib, fuqarolik huquqi sohasida ilmiy tadqiqotlar olib borayotgan olimlar, tadqiqotchilar va amaliyotchi yuristlar uchun manba sifatida xizmat qiladi.
ENERGETIKA SEKTORIDA ATROF-MUHITGA TAʼSIRNI BAHOLASH TIZIMINI SHAKLLANTIRISHNING HUQUQIY SHART-SHAROITLARI
Maqolada energetika loyihalarida atrof-muhitga taʼsirni baholash tizimi (AMTB)ni joriy etishning huquqiy asoslari, uning milliy va xalqaro talablarga muvofiqligi hamda amaliy ahamiyati tahlil etiladi. Tadqiqotda Oʻzbekiston ekologik siyosati, AMTBga doir normativ-huquqiy baza, texnik reglamentlar va ekologik standartlarning roli oʻrganiladi. Shuningdek, energetika obyektlari, jumladan qayta tiklanuvchi energiya va yirik infratuzilmalar bilan bogʻliq ekologik xavf-xatarlar hamda ularni baholash mexanizmlari koʻrib chiqiladi. AMTBning BMT, YeTTB, Yevropa Ittifoqi va Parij kelishuvi standartlariga mosligi yoritilib, tizimni samarali joriy etish boʻyicha huquqiy takliflar ilgari suriladi. Tadqiqot natijalari energetika sohasida ekologik boshqaruvni takomillashtirish va ekologik xavfsizlikni oshirishga qaratilgan ilmiy-amaliy xulosalarni taqdim etadi.
EKOLOGIK AUDITNI HUQUQIY TAʼMINLASHGA DOIR HUQUQIY NORMALARNING ILMIY VA NAZARIY MOHIYATI
Mazkur maqolada, ekologik auditni huquqiy taʼminlash va ekologik auditning barcha meʼyoriy-huquqiy bazasini takomillashtirish hamda huquqiy tartibga solish mexanizmining oʻziga xos jihatlari, shuningdek ushbu masalada taklif va tavsiyalar bayon qilingan.
РЕАЛИЗАЦИЯ ПРИНЦИПА СОСТЯЗАТЕЛЬНОСТИ НА ДОСУДЕБНОЙ СТАДИИ: ПРЕДЕЛЫ, ПРОБЛЕМЫ И ПЕРСПЕКТИВЫ УСИЛЕНИЯ
Статья посвящена анализу реализации принципа состязательности на досудебной стадии уголовного процесса Республики Узбекистан. Рассматриваются нормативные основы состязательности, закреплённые в Уголовно-процессуальном кодексе и Конституции Республики Узбекистан, а также особенности их практического применения в условиях инквизиционной модели предварительного расследования. Особое внимание уделяется соотношению процессуальных возможностей сторон обвинения и защиты, роли защитника на стадии дознания и предварительного следствия, а также проблеме ограниченного доступа защиты к материалам дела. Анализируются ключевые направления реформ уголовно-процессуального законодательства, включая расширение полномочий защитника, внедрение института следственного судьи, усиление судебного контроля и цифровизацию досудебного производства. Отдельно рассматриваются международные стандарты справедливого судебного разбирательства и их влияние на развитие национальной модели уголовного процесса. Делается вывод о том, что, несмотря на сохраняющиеся проблемы и объективные ограничения, досудебное производство в Узбекистане эволюционирует в сторону усиления состязательных начал, при сохранении публично-правовой природы уголовного преследования.
РАЦИОНАЛЬНОЕ ИСПОЛЬЗОВАНИЕ И ПРАВОВАЯ ОХРАНА ЗЕМЕЛЬ ЛЕСНОГО ФОНДА: СРАВНИТЕЛЬНЫЙ ОПЫТ КАЗАХСТАНА И УЗБЕКИСТАНА
В статье исследуются правовые, экологические и институциональные основы рационального использования и охраны земель лесного фонда в Республике Казахстан и Республике Узбекистан. Проведён сравнительно-правовой анализ национальных систем регулирования в контексте международных стандартов устойчивого лесопользования, закреплённых в документах ФАО, Конвенции о биологическом разнообразии, Парижском соглашении по климату и Повестке дня XXI века. Отмечается, что рациональное использование земель лесного фонда является ключевым принципом устойчивого развития и экологической безопасности, обеспечивающим баланс между экономическими интересами и сохранением природных экосистем. В статье раскрываются особенности правового режима земель лесного фонда, формы собственности, компетенция государственных органов, механизмы мониторинга и контроля, а также вопросы ответственности за нарушение природоохранных норм. Подчёркивается, что Казахстан и Узбекистан стремятся внедрять цифровые инструменты (ГИС-системы, спутниковое наблюдение) для оценки состояния лесов, в последнее годы также сосредоточены на восстановлении деградированных территорий, в том числе на дне бывшего Аральского моря, и формировании зелёного пояса в аридных зонах. Сделан вывод о важности гармонизации законодательства Казахстана и Узбекистана с международными экологическими стандартами, что позволит повысить эффективность правовой охраны лесных земель, обеспечить их рациональное и воспроизводящее использование, а также укрепить природоохранную политику в Центрально-Азиатском регионе.
SOMATIK HUQUQLARNING NAZARIY TALQINI: GERMANIYA VA OʻZBEKISTON TAJRIBASI ASOSIDA QIYOSIY HUQUQIY TAHLIL
Ushbu maqolada somatik huquqlar tushunchasining nazariy talqini hamda Germaniya va Oʻzbekiston huquq tizimlaridagi qiyosiy tahlili yoritiladi. Somatik huquqlarning kelib chiqishi, falsafiy asoslari va taʼriflari tahlil qilinadi. Xususan, insonning tanasi daxlsizligi va tanasi ustidan oʻz xohishiga koʻra qarorlar qabul qilish huquqi nazariy jihatdan Jon Rouls, Ronald Dvorkin kabi xorijiy olimlar hamda hamda oʻzbek huquqshunos olimlarning qarashlari orqali yoritiladi. Germaniya Federativ Respublikasi Konstitutsiyasida somatik huquqlarning muhofazasi, jumladan hayot va tana daxlsizligi huquqi va sud amaliyoti, shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi va qonunchiligida somatik huquqlarning nazariy asoslari koʻrib chiqiladi. Maqolada Germaniya va Oʻzbekiston tajribasi qiyoslanib, somatik huquqlar konsepsiyasining har ikki yurisdiksiyadagi oʻxshash va farqli jihatlari aniqlanadi. Xulosa oʻlaroq, somatik huquqlarni samarali huquqiy muhofaza qilish uchun inson qadri, tanasi daxlsizligi va bioetika tamoyillarini eʼtiborga olgan holda kompleks nazariy yondashuv zarurligi taʼkidlanadi.
PROKURATURA ORGANLARINING YOSHLAR OʻRTASIDA HUQUQBUZARLIKLAR PROFILAKTIKASINI AMALGA OSHIRISH BORASIDA HAMKORLIK FAOLIYATI
Mazkur maqolada prokuratura organlarining yoshlar oʻrtasida huquqbuzarliklar profilaktikasini amalga oshirishdagi oʻrni, ular tomonidan boshqa davlat organlari, huquqni muhofaza qiluvchi idoralar, mahalla, taʼlim muassasalari hamda jamoat tashkilotlari bilan olib borilayotgan oʻzaro hamkorlikning nazariy va amaliy jihatlari tahlil etilgan. Shuningdek, prokuratura organlarining ichki va tashqi hamkorligi, yoshlar huquqlari, erkinliklari va manfaatlarini himoya qilishdagi roli, jinoyatchilikni erta oldini olishga qaratilgan mavjud tajriba va konseptual yondashuvlar yoritilgan. Muallif tomonidan ushbu yoʻnalishda normativ-huquqiy bazani takomillashtirish, hamkorlik mexanizmlarini kuchaytirish, yangi axborot tizimlarini joriy etish zarurati asoslab berilgan. Maqola yakunida prokuratura organlari faoliyatini “Taraqqiyot strategiyasi”da belgilangan vazifalar bilan uygʻunlashtirishning ahamiyati ochib berilgan.
СОВРЕМЕННОЕ СОСТОЯНИЕ ОРГАНИЗАЦИОННО-ПРАВОВОГО РЕГУЛИРОВАНИЯ ЭКОТУРИСТИЧЕСКОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ В РЕСПУБЛИКЕ УЗБЕКИСТАН
В статье рассматривается современное состояние организационно-правового регулирования экотуристической деятельности в Республике Узбекистан. Отмечается, что развитие экологического туризма является одним из приоритетных направлений государственной политики, направленной на устойчивое использование природных ресурсов, сохранение биологического разнообразия и повышение инвестиционной привлекательности страны. Особое внимание уделено анализу нормативно-правовой базы, включающей более 30 законов и около 250 подзаконных актов, регулирующих сферу экологии и туризма. Ключевыми документами названы Постановление Президента № ПП–21 «О мерах по ускоренному развитию экологического туризма в Республике Узбекистан» и Стратегия сохранения биологического разнообразия до 2028 года. В статье раскрыты институциональные механизмы государственной поддержки, налоговые и таможенные льготы, а также меры стимулирования предпринимательства и вовлечения местного населения в экотуристические проекты. Автор делает вывод о наличии прочной законодательной основы, однако подчёркивает её фрагментарность и необходимость дальнейшей систематизации, гармонизации с международными стандартами устойчивого развития и расширения механизмов публично-частного партнёрства. Совершенствование правового регулирования экотуризма позволит обеспечить баланс между экономическим ростом и сохранением природного капитала Узбекистана, укрепить его позиции как центра устойчивого туризма в Центральной Азии.
VOYAGA YETMAGANLAR JINOYATCHILIGI TUSHUNCHASI NAZARIY VA QIYOSIY-HUQUQIY TAHLILI
Mazkur ilmiy maqolada voyaga yetmaganlar jinoyatchiligi tushunchasining mazmun-mohiyati, uning shakllanishiga taʼsir etuvchi omillar hamda turli davlatlar qonunchiligi va huquqni qoʻllash amaliyotidagi yondashuvlar nazariy va qiyosiy-huquqiy jihatdan tahlil qilinadi. Yoshlar jinoyatchiligini aniqlash, oldini olish va jazoni individuallashtirish masalalari turlicha huquqiy tizimlarda qanday tartibga solingani yoritiladi. Shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasi jinoyat qonunchiligi, xalqaro standartlar — BMTning “Bola huquqlari toʻgʻrisida”gi konvensiyasi hamda Pekin qoidalarida belgilangan tamoyillar asosida voyaga yetmaganlarga nisbatan jazo va tarbiyaviy taʼsir choralarining oʻziga xos jihatlari ochib beriladi. Maqolada voyaga yetmaganlar jinoyatchiligini kamaytirish boʻyicha profilaktik chora-tadbirlarning samaradorligi, ijtimoiy institutlar oʻrtasidagi hamkorlik, huquqbuzarliklarning psixologik va ijtimoiy ildizlari hamda ilgʻor xorijiy tajribaning milliy tizimga moslashtirilish imkoniyatlari oʻrganilgan. Tadqiqot natijalari voyaga yetmaganlar jinoyatchiligi bilan bogʻliq munosabatlarni takomillashtirish, huquqni muhofaza qiluvchi organlar faoliyatini yanada samarali tashkil etish uchun ilmiy-amaliy xulosalar ishlab chiqishga xizmat qiladi.
NORMA IJODKORLIGI JARAYONIDA QONUNIYLIK PRINSIPI
Maqolada norma ijodkorligi jarayonida qonuniylik prinsipining mohiyati, ahamiyati va uning Oʻzbekiston qonunchiligi hamda xalqaro huquqiy normalar bilan uygʻunligi tahlil qilinadi. Qonuniylik prinsipi norma yaratish, qabul qilish va tatbiq etish jarayonida konstitutsiya va amaldagi qonunchilikka moslikni taʼminlash zarurligini belgilaydi. Shu bilan birga, maqolada norma ijodkorligi jarayonida xalqaro shartnomalar, prezident farmonlari va parlament qarorlari bilan moslik masalasi koʼrib chiqiladi.
ISBOT QILISH ELEMENTI SIFATIDA KOʻRSATUVLARNI OLDINDAN MUSTAHKAMLAB QOʻYISH
Maqola mazkur institutining protsessual huquqdagi oʻrni va ahamiyatini kompleks tahlil qiladi. Asosiy eʼtibor, dalillarning yoʻqolish xavfi mavjud boʻlgan (masalan, guvohlarning kasalligi yoki dalillarning tez oʻzgaruvchanligi) sharoitlarda, ularning haqiqiyligini, oʻzgarmasligini va butunligini taʼminlashga qaratilgan huquqiy mexanizmlarni oʻrganishga qaratilgan. Maqolada fuqarolik, iqtisodiy yoki maʼmuriy sud ishlarini yuritishda koʻrsatuvlarni oldindan mustahkamlashning protsessual asoslari, subyektlari, amalga oshirish tartibi hamda olingan dalillarning keyingi sud muhokamasidagi yuridik kuchi koʻrib chiqiladi. Tadqiqot natijalari ushbu institutning adolatli sudlovni taʼminlash va tomonlarning huquqiy himoyasini kuchaytirishdagi hal qiluvchi rolini asoslaydi.
INTELLEKTUAL MULK HUQUQINI JINOIY-HUQUQIY HIMOYA QILISH MASALALARI
Mazkur maqolada intellektual mulk huquqini jinoiy-huquqiy himoya qilishning nazariy va amaliy jihatlari tahlil qilingan. Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi va Jinoyat kodeksida mualliflik hamda turdosh huquqlarni muhofaza qilish bilan bogʻliq normalar mazmuni ochib berilgan. Shuningdek, milliy va xorijiy huquq tizimlarida intellektual mulkka tajovuz qilish uchun jinoiy javobgarlikni belgilashdagi farqli yondashuvlar qiyosiy tahlil qilingan. Maqolada jinoiy javobgarlik choralari intellektual mulk huquqini himoya qilishda muhim rol oʻynashi bilan birga, ularning faqat jazo berishga yoʻnaltirilganligi muammoni toʻliq hal etmasligi taʼkidlanadi. Shu munosabat bilan intellektual mulk sohasida kompleks himoya tizimini shakllantirish, fuqarolik-huquqiy va maʼmuriy choralarni samarali qoʻllash zarurligi ilmiy asosda yoritilgan. Tadqiqotda Gruziya, Qozogʻiston, Rossiya, Germaniya, Italiya, Fransiya kabi mamlakatlar tajribasi tahlil qilinib, milliy qonunchilikni takomillashtirish boʻyicha xulosalar va tavsiyalar berilgan.
OLIY TAʼLIM TIZIMIDA SUNʼIY INTELLEKT TEXNOLOGIYALARINI JALB QILISHNI TAKOMILLASHTIRISH
Ushbu maqola Oʻzbekiston oliy taʼlim tizimida sunʼiy intellekt (SI) texnologiyalarini joriy qilishning hozirgi holatini tahlil qiladi. Sunʼiy intellekt asosidagi tizimlar, masalan, avtomatlashtirilgan baholash, shaxsiylashtirilgan oʻqitish va maʼlumotlarni tahlil qilish kabi vositalar orqali taʼlim sifatini oshirish imkoniyatlari koʻrib chiqiladi. Shuningdek, Sunʼiy intellekt integratsiyasi bilan bogʻliq texnik, kadrlar va axloqiy muammolar tahlil qilinadi hamda ularni bartaraf etish boʻyicha takliflar beriladi.
ОСОБЕННОСТИ ПОЛУЧЕНИЯ ОБРАЗЦОВ ДЛЯ КОМПЬЮТЕРНО-ТЕХНИЧЕСКОЙ ЭКСПЕРТИЗЫ ПРИ РАССЛЕДОВАНИИ КИБЕРПРЕСТУПЛЕНИЙ
В настоящей исследовательской работе рассматриваются возможности компьютерно-технической экспертизы, а также получение образцов в рамках данной экспертизы в уголовном процессе Республики Узбекистан при расследовании киберпреступлений. Анализируется рост цифровой преступности, актуальность нормативного регулирования и соблюдение принципов сохранности электронных данных. Отмечается значение точных методик изъятия, создания неизменяемых копий, применения блокираторов записи и лабораторий на основе клетки Фарадея. Обосновывается необходимость подготовки специализированных цифровых следователей и экспертов.
OʻZBEKISTONDA ATMOSFERA HAVOSINI MUHOFAZA QILISH VA EKOLOGIK NAZORATNI KUCHALTIRISH MASALALARI
Maqolada Oʻzbekistonda atmosfera havosini muhofaza qilish va ekologik nazoratni kuchaytirish masalalari tahlil qilingan. Hisobotda havo ifloslanishining asosiy sabablari – sanoat korxonalari va avtotransportdan chiqariladigan zararli moddalar, amaldagi qonunchilikdagi boʻshliqlar va nazorat organlari faoliyatidagi samarasizliklar koʻrsatilgan. Muallif tomonidan qonunchilikni takomillashtirish, yuridik shaxslarni maʼmuriy javobgarlik subyekti sifatida eʼtirof etish, ekologik xavf toifalarini yagonalashtirish, faoliyatni toʻxtatish vakolatini faqat sudga berish va changgaz tozalash uskunalaridan foydalanishni majburiy qilish kabi amaliyotga qoʻllaniladigan takliflar berilgan. Maqola qonunlar ijrosini kuchaytirish orqali ekologik vaziyatni yaxshilash va atmosfera havosini muhofaza qilish mexanizmlarini samarali amalga oshirishga qaratilgan.
IJARA MEHNATI — NOTIPIK MEHNAT MUNOSABATLARINING SHAKLI SIFATIDA
Mazkur maqola zamonaviy mehnat munosabatlari transformatsiyasi sharoitida shakllanib borayotgan notipik mehnat munosabatlaridan biri — ijara mehnatining (autstaffing, vaqtinchalik agentlik mehnati, autsorsing) huquqiy mohiyatini tahlil qilishga bag‘ishlangan. Tadqiqotda ijara mehnati tushunchasi, uning asosiy shakllari va uch tomonlama mehnat munosabatlari doirasidagi o‘ziga xos xususiyatlari yoritilgan. Ijara mehnati munosabatlarining kompleks huquqiy tabiatga egaligi, ya’ni fuqarolik-huquqiy va mehnat-huquqiy elementlarning o‘zaro uyg‘unligi asoslab berilgan. Shuningdek, ijara mehnatini tartibga solish bo‘yicha Xalqaro Mehnat Tashkiloti hujjatlari va Yevropa Ittifoqi mehnat huquqi normalari bilan qiyosiy-huquqiy tahlil o‘tkazilib, milliy qonunchilikni xalqaro standartlarga moslashtirish zarurati asoslab berilgan. Tadqiqot xulosalarida ijara mehnatini huquqiy jihatdan takomillashtirishga qaratilgan ilmiy-amaliy takliflar ilgari surilgan.
O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI QONUNCHILIGIGA IQLIM O’ZGARISHI SOHASIDAGI XALQARO HUQUQ NORMALARINI IMPLEMENTATSIYASI QILISH MASALALARI
O‘zbekiston Respublikasining atrof-muhitni muhofaza qilish sohasidagi Espo konvensiyasi hamda Uzoq masofalarga transchegaraviy havo ifloslanishi to‘g‘risidagi konvensiyaga (CLRTAP) qo‘shilishi iqlim omillarini atrof-muhitga ta’sirni baholash jarayonlariga integratsiya qilish hamda iqlim o‘zgarishiga moslashish bo‘yicha milliy mexanizmlarni mustahkamlashda muhim ahamiyat kasb etadi. Tadqiqotning asosiy xulosalari O‘zbekistonda ekologik xavflarni kamaytirish va tabiiy resurslardan barqaror foydalanishni ta’minlashda samarali huquqiy mexanizmlar hamda davlat siyosatining muhimligini ko‘rsatadi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, O‘zbekiston Parij kelishuvini amalga oshirishda muayyan taraqqiyotga erishgan bo‘lishiga qaramay, uning implementatsiyasida, xususan Milliy moslashuv rejasini ishlab chiqish borasida, sezilarli bo‘shliqlar saqlanib qolmoqda.
ЮРИДИЧЕСКАЯ ПРИРОДА ШАНХАЙСКОЙ ОРГАНИЗАЦИИ СОТРУДНИЧЕСТВА КАК СУБЪЕКТА МЕЖДУНАРОДНОГО ПРАВА
Настоящая статья посвящена всестороннему исследованию правового статуса Шанхайской организации сотрудничества как особого субъекта международного права. В ней рассматривается организационно-правовая структура организации, ее основные полномочия и функции, а также механизмы взаимодействия между членами. Особое внимание уделяется анализу роли ШОС в обеспечении региональной безопасности, укреплении международного сотрудничества и реализации стратегических целей участников. Работа также освещает вопросы ее правосубъектности, юридической ответственности и места в системе современных международных организаций.
FANLARARO INTEGRATSIYA ASOSIDA BOʻLAJAK MUHANDISLARNING FIZIKA FANIDAN NOSTANDART TOPSHIRIQLARNI BAJARISH ORQALI KASBIY KOMPETENTLIGINI RIVOJLANTIRISH
Mazkur maqolada fanlararo integratsiya asosida fizika fanini oʻqitishning ahamiyati, nostandart topshiriqlarni berish hamda sanoat korxonalarini avtomatlashtirish, raqamlashtirish va muhandislik yechimlarini hal etish orqali boʻlajak muhandislarning kasbiy kompetentligini rivojlantirish yoʻllari tahlil qilingan. Integrativ yondashuvning mohiyati, uning texnik yoʻnalishdagi talabalarning ijodiy va amaliy tafakkurini shakllantirishdagi oʻrni dual taʼlim ochib berilgan. Shuningdek, maqolada muhandislikni shakllantirishda va muammolarni hal etishda fizika fanini oʻqitishda fanlararo bogʻliqlikni taʼminlovchi metodik tavsiyalar keltirilgan.
Ushbu maqola sunʼiy intellektning taʼlim sohasidagi oʻrni va ahamiyatini tahlil qiladi. Sunʼiy intellekt taʼlim jarayonini shaxsiylashtirish, samaradorlikni oshirish, oʻquvchilar uchun yangi imkoniyatlar yaratishda muhim vosita sifatida xizmat qilmoqda. Maqolada AI texnologiyalarining oʻquv jarayonini avtomatlashtirish, tahlil qilish va individual yondashuvni taʼminlashdagi roli haqida soʻz boradi. Shuningdek, sunʼiy intellektning taʼlim sohasidagi muammolar va uning rivojlanish istiqbollari koʻrib chiqilgan.
MAKTABGACHA TAʼLIMDA ILGʻOR XORIJIY TAJRIBALARNI MILLIY MODEL BILAN UYGʻUNLASHTIRISH MEXANIZMLARI
Maqolada Buyuk Britaniya maktabgacha taʼlim tizimining asosiy tamoyillari — “child-centered approach”, “play-based learning” va “experiential learning” — tahlil qilinadi. Ularning Oʻzbekiston maktabgacha taʼlim tizimiga integratsiya qilish imkoniyatlari, milliy qadriyatlar va pedagogik anʼanalar bilan uygʻunlashtirish mexanizmlari yoritiladi.
TALABALARNING KLINIK QAROR QABUL QILISH KOʻNIKMALARINI SHAKLLANTIRISHDA BIOFIZIK DIAGNOSTIKA TEXNOLOGIYALARINI INTEGRATIV OʻQITISH METODIKASI
Ushbu maqolada tibbiyot institutida biofizika fanini oʻqituvchi pedagoglar uchun talabalarning klinik qaror qabul qilish koʻnikmalarini shakllantirishda biofizik diagnostika texnologiyalarini integrativ oʻqitish metodikasining samaradorligi tadqiq qilinadi. Tadqiqotning maqsadi – biofizik diagnostika vositalarini klinik vaziyatlar bilan integratsiyalash orqali talabalarda analitik va amaliy koʻnikmalarni rivojlantirish imkoniyatlarini aniqlashdir. Ishda zamonaviy pedagogik yondashuvlar, metodik tavsiyalar va biofizik diagnostika texnologiyalari oʻrtasidagi bogʻliqlik ilmiy tahlil qilinadi. Natijalar talabalarning qaror qabul qilish koʻnikmalarini oshirishda integrativ metodikaning samaradorligini tasdiqlaydi va tibbiyot taʼlimi jarayonida qoʻllash boʻyicha amaliy tavsiyalar beradi.
UMUMTAʼLIM FANLARIDAN DARS SAMARADORLIGINI OSHIRISHDA AXBOROT TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISHNING MAVJUD HOLATI TAHLILI
Ushbu maqolada umumtaʼlim fanlarida dars samaradorligini oshirishda axborot texnologiyalaridan foydalanishning amaldagi holati, mavjud muammolar, oʻqituvchilarning raqamli kompetensiyasi, oʻquvchilarning motivatsiyasi va IT vositalarining taʼlim jarayoniga integratsiyalashuvi keng tahlil qilinadi. Tadqiqotda Oʻzbekiston umumtaʼlim maktablaridagi raqamli infratuzilma darajasi, E-darsliklar, test platformalari, interaktiv metodlar hamda onlayn resurslarning qoʻllanish chastotasi oʻrganildi. Tahlil natijalari shuni koʻrsatadiki, axborot texnologiyalari dars samaradorligini sezilarli oshirsa-da, oʻqituvchilarning texnik tayyorgarligi, metodik qoʻllanmalar yetishmasligi va internet sifati jarayonning toʻlaqonli tatbiqiga toʻsqinlik qilmoqda. Maqola yakunida dars samaradorligini oshirish uchun zarur boʻlgan tashkiliy, texnik va metodik takliflar beriladi.
GLOBALLASHGAN OLIY TA’LIMDA MADANIYATLARARO KOMPETENSIYA VA REFLEKSIV O‘QITISH: BIBLIOMETRIK TAHLIL
Ushbu tadqiqot oliy ta’lim sohasida madaniyatlararo kompetensiya va refleksiv ta’lim bo‘yicha tadqiqotlarning rivojlanishini o‘rganish uchun bibliometrik tahlildan foydalanadi. Olingan natijalar o‘sib borayotgan, ammo konseptual jihatdan parchalangan tadqiqot maydonidan dalolat beradi, bu esa yanada aniq nazariy izchillik va xalqaro hamkorlikni kengaytirish zarurligini ta’kidlaydi.