RAQAMLI DIVIDENDLARNING INSTITUTSIONAL PRIZMASI: INSON KAPITALI VA "ANALOG QO‘SHIMCHALAR"NING IJTIMOIY-IQTISODIY TENGSIZLIK DINAMIKASIGA TA’SIRI
Kalit so'zlar
https://doi.org/10.47390/SPR1342V5SI11Y2025N15Kalit so'zlar
mehnat bozori qutblanishi, Jahon bankiningAnnotasiya
Ushbu maqola tezkor raqamli transformatsiya sharoitida ijtimoiy-iqtisodiy tengsizlikni tahlil qilishning fanlararo yondashuvini taqdim etadi. Ushbu transformatsiya o‘sish uchun imkoniyatlar yaratsa-da, u mavjud tarkibiy nomutanosibliklarni qayta tiklash va kuchaytirishga qodir mexanizm bo‘lib xizmat qiladi. Klassik inson kapitali nazariyasiga tayanib, tadqiqot o‘z e’tiborini raqamli ko‘nikmalarning notekis taqsimlanishidan kelib chiqadigan "raqamli inson kapitali tengsizligi"ga qaratadi. Bu mehnat bozori qutblanishiga hissa qo‘shadi. Maqolada Jahon bankining "raqamli dividend" kontseptsiyasi nazariy asos sifatida qo‘llaniladi. Ushbu kontseptsiya raqamlashtirishning amalga oshirilmagan foydalari tartibga solish islohotlari, ko‘nikmalarni rivojlantirish va institutsional mustahkamlash kabi "analog komplementarizm" ning yo‘qligi natijasi ekanligini tushuntiradi. Tahlil raqamlilashtirishni hokimiyat vositasi sifatida ko‘rib chiqadigan tanqidiy nuqtai nazarlar bilan qo‘llab-quvvatlanadi, bu yerda platforma kapitalizmi va kuzatuv kapitalizmi ijara haqining to'planishiga va boylik tengsizligining kuchayishiga olib keladi. Maqolada shuningdek, raqamli tengsizlikning uch bosqichli modeli (van Deyk, Varshauer) qo‘llaniladi, bu muammo moddiy kirishdan tashqariga chiqib, texnologiyadan mazmunli foydalanish va uning ijtimoiy oqibatlarini ham qamrab olishini ko‘rsatadi. Raqamli tengsizlikni bartaraf etishga va keng ko‘lamli tarkibiy o‘zgarishlarni amalga oshirishga qaratilgan proaktiv davlat siyosatisiz, raqamlashtirish umumiy farovonlikka erishish vositasi emas, balki ijtimoiy tabaqalanishning keyingi omiliga aylanish xavfi tug'dirishi ta’kidlanadi.
Manbalar
1. Becker, G. S. (1993). Human Capital: A Theoretical and Empirical Analysis, with Special Reference to Education (3rd ed.). University of Chicago Press. https://press.uchicago.edu/ucp/books/book/chicago/H/bo3684034.html
2. Mincer, J. (1974). Schooling, Experience, and Earnings. National Bureau of Economic Research. https://www.nber.org/books-and-chapters/schooling-experience-and-earnings
3. Spence, M. (1973). Job Market Signaling. The Quarterly Journal of Economics, 87(3), 355–374. https://doi.org/10.2307/1882010
4. Bowles, S., & Gintis, H. (2002). Schooling in Capitalist America Revisited. Sociology of Education, 75(1), 1–18. https://doi.org/10.2307/3090251
5. Di Pietro, G., Biagi, F., Costa, P., Karpiński, Z., Mazza, J. (2020). The likely impact of COVID-19 on education: Reflections based on the existing literature and recent international datasets. Joint Research Centre (JRC), European Commission. https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/handle/JRC120578
6. Hanna, N. (2020). Digital transformation: Lessons from the World Bank experience. Springer Nature.
7. Viñuela, M. Á. S., González-Gómez, J. M., & Zavaleta, J. (2017). The Digital Dividends approach of the World Bank: Digital technologies and the development agenda. International Development Policy | Revue internationale de politique de développement, 8(2), 164–184.
8. UNESCO. (2021). Global Education Monitoring Report 2021: Non-State Actors in Education.
9. Heeks, R. (2021). From Digital Exclusion to Adverse Digital Incorporation: Technology, Development and Marginalization. Information Technology for Development, 27(2), 239–257. https://doi.org/10.1080/02681102.2021.1900885
10. GSMA. (2022). The Mobile Gender Gap Report 2022. https://www.gsma.com/r/gender-gap/





