DIAXRON KORPUS ALGORITMLARI
Kalit so'zlar
https://doi.org/10.47390/SPR1342V5SI11Y2025N34Kalit so'zlar
diaxron korpus, pipeline, gap segmentatsiyasi, dastlabki ishlov berish, metamaʼlumot, NLP.Annotasiya
Ushbu maqolada 1991–2021-yillar oraligʻida chop etilgan oʻzbek badiiy asarlari asosida diaxronik korpus yaratish va uning algoritmlari tavsiflanadi. Korpus lingvistikasi doirasida matnlarni yigʻish, dastlabki ishlov berish, gap segmentatsiyasi, metamaʼlumotlarni shakllantirish va verifikatsiya jarayonlari ilmiy asosda amalga oshirildi. Natijada 116 ta asardan tashkil topgan, toza va standartlashtirilgan korpus hosil qilindi. Mazkur korpus algoritmlari yordamida lingvistik birliklarning davriy oʻzgarishlari, janr va demografik xususiyatlar boʻyicha statistik tahlil va n-gram modellarini yaratish imkoniyati taʼminlandi. Ushbu ilmiy ish oʻzbek tili diaxronik tadqiqotlari va NLP sohasidagi amaliy izlanishlar uchun ishonchli manba sifatida xizmat qiladi.
Manbalar
1. Atabayeva N. B. “Mediamatnlar diaxronik korpusida til rivojining empiric tahlil tamoyillari” monografiya. Buxoro. 2024. 67-68.
2. Elov B.B., KHamroeva Sh.M., Xusainova Z.Y. NLP (tabiiy tilga ishlov berish) ning Pipeline konveyeri. Muhammad al-xorazmiy avlodlari ilmiy-amaliy va axborottahliliy jurnal. 2023. 181-182.
3. Elov B. B., Amirkulov M. Uzbeki-English Parallel Corpus Algorithm and Alignment Problem. Central Asian Studies. 2023. 71-76.
4. Xusainova Z.Y., Yangibayeva S.G. “Diaxron korpus yaratish bosqichlari” maqola. Toshkent. 2025. 165-166.
5. Xusainova Z., Yangibayeva S. Mustaqillik davri nashrlariga asoslangan diaxron korpus yaratishning lingvistik ta’minoti. International scientific-practical conference: Contemporary Technologies of Computational Linguistics – CTCL. 2025. 270-273.
6. Xusainova Z.Y., Yangibayeva S.G. “Diaxron korpus arxitekturasi” maqola. Qo‘qon. 2025. 1073-1078.
