VOYAGA YETMAGANLAR JINOYATCHILIGI TUSHUNCHASI NAZARIY VA QIYOSIY-HUQUQIY TAHLILI
Kalit so'zlar
https://doi.org/10.47390/SPR1342V5SI11Y2025N53Kalit so'zlar
voyaga yetmaganlar jinoyatchiligi, yoshlar jinoyati, huquqbuzarlik profilaktikasi, jinoyat sabablari, qiyosiy-huquqiy tahlil, Pekin qoidalari, bola huquqlari, jazoni individuallashtirish, reabilitatsiya, ijtimoiy omillar, kriminal psixologiya, huquqni muhofaza qiluvchi organlar.Annotasiya
Mazkur ilmiy maqolada voyaga yetmaganlar jinoyatchiligi tushunchasining mazmun-mohiyati, uning shakllanishiga taʼsir etuvchi omillar hamda turli davlatlar qonunchiligi va huquqni qoʻllash amaliyotidagi yondashuvlar nazariy va qiyosiy-huquqiy jihatdan tahlil qilinadi. Yoshlar jinoyatchiligini aniqlash, oldini olish va jazoni individuallashtirish masalalari turlicha huquqiy tizimlarda qanday tartibga solingani yoritiladi. Shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasi jinoyat qonunchiligi, xalqaro standartlar — BMTning “Bola huquqlari toʻgʻrisida”gi konvensiyasi hamda Pekin qoidalarida belgilangan tamoyillar asosida voyaga yetmaganlarga nisbatan jazo va tarbiyaviy taʼsir choralarining oʻziga xos jihatlari ochib beriladi.
Maqolada voyaga yetmaganlar jinoyatchiligini kamaytirish boʻyicha profilaktik chora-tadbirlarning samaradorligi, ijtimoiy institutlar oʻrtasidagi hamkorlik, huquqbuzarliklarning psixologik va ijtimoiy ildizlari hamda ilgʻor xorijiy tajribaning milliy tizimga moslashtirilish imkoniyatlari oʻrganilgan. Tadqiqot natijalari voyaga yetmaganlar jinoyatchiligi bilan bogʻliq munosabatlarni takomillashtirish, huquqni muhofaza qiluvchi organlar faoliyatini yanada samarali tashkil etish uchun ilmiy-amaliy xulosalar ishlab chiqishga xizmat qiladi.
Manbalar
1. Азизов Д.А.Вояга етмаганлар ўртасида жиноятчиликни олдини олиш ва профилактикаси. Мақола. https://global-science-review.com/ojs/index.php/gsr/article/view/2161/2008.
2. 2023 йил 28 июль куни Фарғона шаҳрида Ички ишлар вазирлигининг кенгайтирилган ҳайъат йиғилишида Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев ўз маърузаси. https://president.uz/uz сайти (28.07.2023 йил).
3. Азизов Д.А.Вояга етмаганлар ўртасида жиноятчиликни олдини олиш ва профилактикаси. Мақола. https://global-science-review.com/ojs/index.php/gsr/article/view/2161/2008.
4. Эргашев Ж. Ижтимоий-психологик таҳлил: вояга етмаганлар қандай қилиб ҳуқуқбузарга айланади? Мақола. https://uz.hook.report/2022/07/mama-ama-criminal.
5. Ўзбек тилининг изоҳли луғати / 80 000 дан ортиқ сўз ва сўз бирикмаси / www.ziyouz.com / кутубхонаси. Б 469.
6. Юридик энциклопедия / Юридик фанлар доктори, профессор У.Таджихановнинг умумий таҳририда. — Т.:
7. «Шарқ», 2001. — 656 б. Б. 62.
8. Мустофақулов Б., Улуғбеков В. Профилактика инспекторининг вояга етмаган ёки меҳнатга лаёқатсиз шахсларни моддий таъминлашдан бўйин товлаш жиноятларининг профилактикасини такомиллаштириш //Журнал академических исследований нового Узбекистана. – 2025. – Т. 2. – №. 2. – С. 81-85.
9. Исаев Ш., Вояга етмаганларнинг жавобгарлиги тушунчаси ва унинг аҳамияти. Academic research in modern sciencе International scientific-online conference https://doi.org/10.5281/ zenodo.15349825
10. Ўзбекистон Республикасининг 2010 йил 29 сентябрдаги “Вояга етмаганлар ўртасида назоратсизлик ва ҳуқуқбузарликларнинг профилактикаси тўғрисида”ги Қонуни. https://lex.uz/ru/docs/1297315.
11. Ўзбекистон Республикасининг 2008 йил 7 январдаги “Бола ҳуқуқларининг кафолатлари тўғрисида”ги Қонуни. https://lex.uz/ru/docs/1297315.
12. Каримов И.А., Жиноят ҳуқуқи. Умумий қисм. – Т.: Ўзбекистон, 2004. – 132–135-бетлар.
13. Ўзбекистон Республикасининг 2010 йил 29 сентябрдаги “Вояга етмаганлар ўртасида назоратсизлик ва ҳуқуқбузарликларнинг профилактикаси тўғрисида”ги Қонуни. https://lex.uz/docs/1685726?ONDATE= 14.08.2024
14. Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодекси. https://www.lex.uz/acts/111453.
15. Gribanov E. V. Prestupnost’ nesovershennoletnih v kontekste kul’tural’noj kriminologii: monografiya / E. V. Gribanov; pod nauch. red. A. V. Simonen-ko. – Krasnodar, 2017.
16. Қодиров, М.Х. Жиноят ҳуқуқи (махсус қисм).Дарслик. – Т.: 2018. – 57–63-бетлар.
17. Гальперин И.М. Преступность несовершеннолетних: причины и предупреждение. – Москва: Юрид. лит., 1985. – Б. 27–29.
18. Долгова А.И. Криминология. Учебник. – Москва, 2010. – Б. 457–460.
19. Аванесов Г.А. Криминология. – Москва: Норма, 2009. – Б. 312–315.
20. Батыщева Е.В., Преступность несовершеннолетних: состояние, причины, профилактика.// Вестник Уральского юридического института МВД России. file:///C:/Users/user/Downloads/prestupnost-nesovershennoletnih-sostoyanie-prichiny-profilaktika.pdf.
21. СамиулинаЯ.В. Личность несовершеннолетней преступницы и воздействие на нее: Автореф. ... дис. канд. юрид. наук. - Тамбов., 2009. Ст.12-24.
22. Кузнецова Н.Ф. Курс советской криминологии. Особенная часть. – Москва, 1988. – Б. 115–118.
23. Грибанов Е. В. Преступность несовершеннолетних в контексте культуральной криминологии: монография / под науч. ред. А. В. Симоненко. Краснодар, 2017.
24. Мирсалихова Г.А., Ривожланган хорижий давлатларда вояга етмаганлар томонидан содир этиладиган жиноятчиликка қарши курашишнинг тартибга солиниши. Innovative developments and research in education international scientific-online conferenc. https://interonconf.org/index.php/idre/article/view/2930/2618
25. Рамазонова Н.А. Вояга етмаганлар томонидан содир этилган жиноятларни тергов қилиш услубиёти: юридик фанлар доктори диссертацияси автореферати. - Т., 2020. 23 б. Б. 17.
26. Гадомуродов Б.О., Вояга етмаганлар ўртасида содир этилаётган жиноятлар тушунчаси ва ўзига хос хусусиятлари. Ўзбекистонда хотин-қизларнинг ҳуқуқларини таъминлаш ва оилавий зўравонликни олдини олишнинг долзарб масалалари. Республика илмий-амалий конференция материаллари. file:///C: /Users/ user/Downloads/%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8C%D1%8F-36679-ru.pdf.; Узакбаев, К. Г. (2022). Вояга етмаганлар ўртасида содир этилаётган ҳуқуқбузарликларнинг илмий-назарий таҳлили: Хориж тажрибаси. Central Asian Research Journal for Interdisciplinary Studies (CARJIS), 2(5), 346-355; Jurayev, S. S. O. G. L. (2022). abu Ali Ibn Sinoning inson va uning ma’naviy kamolot masalasiga munosabati. Oriental renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences, 2(Special Issue 23), 902-908.
27. Исмоилов И.А. Криминология. Дарслик.– Т.: ТДЮИ, 2005. – Б. 232–236.
28. Мирзаев Ш.М. Криминология асослари. Дарслик. – Т.: Ўзбекистон, 2007. – Б. 188–191.





