SUN’IY INTELLEKT QARORLARIDA ADOLATSIZLIK MUAMMOSI VA UNI BARTARAF ETISH YO‘LLARI
Kalit so'zlar
https://doi.org/10.47390/SPR1342V6I2Y2026N30Kalit so'zlar
sun’iy intellekt, adolatsizlik, ma’lumotlar, etik masalalar, algoritmik xolislik.Annotasiya
Mazkur maqolada sun’iy intellekt tizimlari qarorlarida uchraydigan adolatsizlik muammosi yoritilgan. Sun’iy intellekt algoritmlari ko‘p hollarda insonlar tomonidan yaratilgan ma’lumotlarga asoslanadi. Shu sababli, ma’lumotlar to‘plamidagi xolis bo‘lmaganlik, stereotiplar yoki noto‘g‘ri tasniflar sun’iy intellekt qarorlariga ham salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Maqolada qarorlarda adolatsizlikning asosiy sabablari, uning jamiyatga ta’siri hamda bu muammoni bartaraf etish yo‘llari tahlil qilinadi. Shuningdek, adolatli sun’iy intellekt tizimlarini yaratish uchun texnik ya’ni ma’lumotlarni tozalash, xolislik va adolatlilik algoritmlari va axloqiy ya’ni etik qo‘mitalar, shaffoflik еchimlar taklif etiladi. Tahlillar shuni anglatadiki, sun’iy intellektning rivojlanishi tizimlarining adolatli faoliyati faqat texnik yondashuv emas, balki inson omilini chuqur hisobga olish orqali ta’minlanadi.
Manbalar
1. Crawford K. (2021). Atlas of AI: Power, Politics, and the Planetary Costs of Artificial Intelligence. Yale University Press.
2. Russell S., Norvig P. (2021). Artificial Intelligence: A Modern Approach. Pearson Education.
3. The Conversation (2024). “How to prevent AI bias: Lessons from recent AI failures.” Available at: https://theconversation.com
4. European Commission (2024). Artificial Intelligence Act (EU Regulation 2024/1688). Brussels: Official Journal of the European Union.
5. Binns R. (2018). “Fairness in machine learning: Lessons from political philosophy.” Proceedings of the FAT Conference. New York: ACM.
6. Giddens A. (1984). The Constitution of Society: Outline of the Theory of Structuration. University of California Press.
7. ProPublica (2016). “Machine Bias: Risk Assessments in Criminal Sentencing.” Available at: https://www.propublica.org
8. UNESCO (2021). Recommendation on the Ethics of Artificial Intelligence. Paris: UNESCO Press.
9. Winfield A. F. T., Jirotka M. (2018). “Ethical governance is essential to building trust in robotics and AI.” Philosophical Transactions of the Royal Society A.
10. Reuters (2018). “Amazon scraps AI recruiting tool that showed bias against women.” Reuters Technology News.
11. OECD (2022). Recommendation on AI Governance. Paris: OECD Publishing.
12. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 14-oktabrdagi «Sunʼiy intellekt texnologiyalarini 2030-yilga qadar rivojlantirish strategiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida»gi PQ-358-son qarori.





