INGLIZ VA OʻZBEK EPOSLARIDA LINGVISTIK MODELLARNING QIYOSIY XUSUSIYATLARI
Kalit so'zlar
https://doi.org/10.47390/SPR1342V6I3Y2026N27Kalit so'zlar
ingliz va o‘zbek eposlari, lingvistik modellar, qiyosiy tahlil, epik matn, formulalik, parallelizm, epik vaqt, ekspressiv leksika.Annotasiya
Maqolada ingliz va oʻzbek eposlarida lingvistik modellarning qiyosiy xususiyatlari tadqiq etiladi. Tadqiqot epik matnlarning ogʻzaki anʼana sharoitida barqaror yaratilishi va qayta ijro etilishini taʼminlovchi leksik, morfologik, sintaktik va pragmatik qoliplarni aniqlashga qaratilgan. Asosiy eʼtibor formulalik, takror, parallelizm va sintaktik simmetriyaning kompozitsion yaxlitlik va xotiraviy mexanizm sifatidagi vazifalariga, shuningdek zamon-aspekt shakllarining epik vaqtni modellashtirishdagi roliga qaratildi. Shu bilan birga ekspressiv leksika, baholovchi epitetlar va qahramon nominatsiyasi modellari personaj obrazini yaratish hamda madaniy kodlash vositasi sifatida tahlil qilinadi. Qiyosiy natijalar ingliz eposlarida koʻproq ixcham, analitik qurilgan qoliplar (qisqa formulali ramkalar, lakonik dialog sxemalari) ustuvor ekanini, oʻzbek eposlarida esa kengaytirilgan parallel konstruksiyalar, affiksal derivatsiya va madaniy belgilangan formulali bloklar epik pafos hamda jamoaviy identifikatsiyani kuchaytirishini koʻrsatadi. Xulosa sifatida til tipologiyasi va epik-poetik dunyoqarash farqlari lingvistik modellar tashkilotiga bevosita taʼsir qilishi asoslanadi hamda keyingi tadqiqotlar uchun qiyosiy parametrlar tizimi taklif etiladi.
Manbalar
1. Якобсон Р. О. Лингвистика и поэтика // Структурализм: «за» и «против» : сб. статей. — М. : Прогресс, 1975. — С. 193–230.
2. Бенвенист Э. Общая лингвистика. — М. : Прогресс, 1974. — 448 с.
3. Лотман Ю. М. Структура художественного текста. — М. : Искусство, 1970. — 384 с.
4. Пропп В. Я. Морфология «волшебной» сказки. Исторические корни волшебной сказки : собрание трудов. — М. : Лабиринт, 1998. — 512 с.
5. Лорд А. Б. Сказитель. — СПб. : Изд-во Европейского университета в Санкт-Петербурге, 2018. — 552 с.
6. Имомов К., Мирзаев Т., Саримсоқов Б., Сафаров О. Ўзбек халқ оғзаки поэтик ижоди : дарслик. — Тошкент : Ўқитувчи, 1990. — 304 б.
7. Жуманазаров У., Жуманазарова Г. Халқ достонлари тилидаги лингвомаданий бирликлар : монография. — Тошкент, 2019. — 252 б.
8. Жуманазарова Г. Ўзбек халқ достонлари матнининг лингвостатистик таҳлили. — Тошкент : Тафаккур, 2011. — 72 б.
9. Американ фолклор: энсиклопедия / муҳаррир Ж. Ҳ. Бранванд. — Ню-Йорк : Гарланд (Routledge), 1996. — 812 p.
