TARJIMADA HAZIL-MUTOYIBA KONSEPTINING SAQLANISHI MUAMMOLARI: “SHUM BOLA” ASARINING OʻZBEK, INGLIZ VA RUS TILLARIDAGI TARJIMALARI MISOLIDA
DOI:
https://doi.org/10.47390/SPR1342V6I3Y2026N22Ключевые слова:
Hazil-mutoyiba, konsept, tarjima muammolari, madaniy tarjima, funksional ekvivalentlik, soʻz oʻyini, madaniy anokronizm, “Shum bola”, Gʻafur Gʻulom, qiyosiy tahlil.Аннотация
Ushbu ilmiy maqola tarjima jarayonida hazil-mutoyiba konseptining saqlanishi va oʻtkazilishidagi lingvistik, madaniy va kognitiv muammolarni Gʻafur Gʻulomning “Shum bola” asarining uch til (oʻzbek asli, ingliz va rus) dagi tarjimalari misolida tahlil qiladi. Tadqiqotning markazida hazil-mutoyibaning tarjimada “yoʻqoladigan” yoki “oʻzgaradigan” tabiati, buning sabablari va oqibatlari turadi. Muallif ushbu konseptning saqlanish darajasi uning turlicha ifodalanish shakllariga (soʻz oʻyini, kalambur, situatsion hazil, madaniy ramzlar) qarab keskin farq qilishini koʻrsatadi. Ingliz (Mikhail B. G. dae) va rus (muhtelif tarjimonlar) tarjimalari chuqur tahlil qilinib, ularning kuchli va zaif tomonlari aniqlandi. Maqola nafaqat Gʻafur Gʻulom asarlarining tarjima sifati masalasini koʻtaradi, balki oʻzbek adabiy merosining jahon madaniyatida toʻgʻri va toʻliq namoyon boʻlishi yoʻlidagi chegaralarni ham aniqlaydi. Olingan xulosalar tarjimashunoslik, madaniyatshunoslik va qiyosiy adabiyotshunoslik sohalari uchun amaliy ahamiyatga ega.
Библиографические ссылки
1. G‘afur G‘ulom. Shum bola. Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot, 2010 (asl matn).
2. Gulom, Gafur. The Mischievous Boy. Translated by Mikhail B. G. dae. Tashkent: Foreign Languages Publishing House, 1960.
3. Gulyam, Gafur. Ozornoy mal’chishka. Perevod T. Sultanovoy i dr. Moskva: Detskaya literatura, 1957.
4. Nida, Eugene A., and Charles R. Taber. The Theory and Practice of Translation. Leiden: E.J. Brill, 1969.
5. Venuti, Lawrence. The Translator's Invisibility: A History of Translation. London: Routledge, 1995.
6. Newmark, Peter. A Textbook of Translation. New York: Prentice Hall, 1988.
7. Attardo, Salvatore. Linguistic Theories of Humor. Berlin: Mouton de Gruyter, 1994.
8. Raskin, Victor. Semantic Mechanisms of Humor. Dordrecht: D. Reidel, 1985.
9. Baker, Mona. In Other Words: A Coursebook on Translation. London: Routledge, 1992.
10. Kvey, M. B. Tarjima nazariyasi va amaliyoti. Toshkent: Akademnashr, 2018.
11. Karimov, N. O‘zbek tilida hazil va mutoyiba: lingvokulturologik tahli. Toshkent: Fan, 2012.
12. Lotman, Yu. M. Semiosfera. Sankt-Peterburg: Iskusstvo-SPB, 2000.
13. Tursunov, J., va boshqalar. Hozirgi o‘zbek adabiy tili. Toshkent: O‘qituvchi, 1992.
