ROSSIYA IMPERIYASINING SIRDARYO VILOYATIGA AHOLINI KOʻCHIRISHDA MAHALLIY AHOLINING QARSHILIK HARAKATLARI (1890–1916-YILLAR)
Kalit so'zlar
https://doi.org/10.47390/SPR1342V6I3Y2026N03Kalit so'zlar
Sirdaryo viloyati, koʻchirish siyosati, qarshilik harakati, 1916-yilgi qoʻzgʻolon, yer musodarasi, Toshkent isyoni, mustamlakachilik, Stolypin islohoti.Annotasiya
Ushbu maqola XIX asr oxiri va XX asr boshlarida Rossiya imperiyasining Sirdaryo viloyatiga rus dehqonlarini koʻchirish siyosati va unga nisbatan mahalliy aholining koʻrsatgan qarshilik shakllarini tahlil qiladi. Tadqiqotda imperiyaning yer-suv islohotlari, 1891–1892-yillardagi iqtisodiy inqiroz va Stolypin islohotlari davridagi ommaviy yer musodaralari mahalliy aholining ijtimoiy-siyosiy noroziligiga sabab boʻlgan omillar sifatida koʻrib chiqiladi. Maqolada qarshilik harakatlarining evolyutsiyasi – huquqiy arizabozlik va lalmikor yerlardan oʻzboshimchalik bilan foydalanishdan tortib, 1892-yilgi Toshkent isyoni va 1916-yilgi umumxalq qoʻzgʻolonigacha boʻlgan jarayonlar arxiv manbalari va zamonaviy tarixshunoslik asosida yoritiladi. Tadqiqot natijalari mustamlakachilik siyosatining mintaqadagi anʼanaviy turmush tarziga tajovuzi muqarrar ravishda qurolli toʻqnashuvlarga olib kelganini isbotlaydi.
Manbalar
1. Tursunova, Gavxar Begmurodovna. Rossiya imperiyasining Sirdaryo viloyatiga aholini koʻchirish siyosati va uning oqibatlari (XIX asrning ikkinchi yarmi – XX asr boshlari). Avtoreferat, Toshkent, 2023.
2. Abduqahorov, A. "Turkistonda 1916 yil qoʻzgʻolonlari: Sabablar, bosqichlari va tarixi". Fan va innovatsiyalar, 2025.
3. Palen, K. K. Otchyot o revizii Turkestanskogo kraya: Pereselencheskoye delo. Saint Petersburg, 1910.
4. Ziyoev, Hamid. Oʻzbekiston mustaqilligi uchun kurashlar tarixi. Toshkent: Sharq, 2001.
5. "History of Central Asia: Under Russian Rule". Encyclopaedia Britannica, 2024.
6. Voprosy kolonizatsii. Journal of the Department of Resettlement, Saint Petersburg, 1907-1917.
7. Morrison, Alexander. The Russian Conquest of Central Asia: A Study in Imperial Policy. Cambridge University Press, 2021.
8. Ishanxoʻjayeva, Z. R. Oʻzbekiston tarixi (Mustamlakachilik davri). Toshkent: Universitet, 2012.
9. "Migration statistics to Asian Russia 1885-1913". Demographic Review, HSE, 2015.
10. Sirdaryo viloyati tarixi va madaniyati davlat muzeyi materiallari. Guliston, 2022.
11. Majidov, S. "Rossiya imperiyasi koʻchiruvchilik siyosatining Turkiston xalqlarining ijtimoiy-iqtisodiy ahvoliga taʼsiri (Sirdaryo viloyati misolida)". JDPU Axborotnomasi, 2023.
12. Ziyayeva, Dono. Turkiston milliy ozodlik harakati. Toshkent: Yangi asr avlodi, 2000.
13. Abduqahorov, A. "Mustaqillikdan keyingi davr: Zamonaviy rus tarixshunosligida Turkiston qoʻzgʻoloni". Yangi Oʻzbekiston, 2025.
