IMMANUEL KANT FALSAFASIDA NOUMENAL ERKINLIK VA FENOMENAL DETERMINIZMNING ANTINOMIK TABIATI: TRANSENDENTAL KONTEKSTDA TAHLIL
Kalit so'zlar
https://doi.org/10.47390/SPR1342V6SI2Y2026N14Kalit so'zlar
noumen, fenomen, erkinlik, determinizm, antinomiya, transendental idealizm, sababiyat, avtonomiya.Annotasiya
Mazkur maqolada Immanuel Kant falsafasida noumenal erkinlik va fenomenal determinizm oʻrtasidagi antinomik munosabat transendental idealizm doirasida keng tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy maqsadi – “Sof aql tanqidi” asaridagi uchinchi antinomiya asosida erkinlik va sababiyat muammosining nazariy yechimini ochib berish hamda fenomen va noumen farqlanishining gnoseologik hamda ontologik asoslarini aniqlashdan iborat. Tadqiqot tarixiy-falsafiy rekonstruksiya, matnshunoslik tahlili va komparativ metod asosida olib borildi. Natijada Kant determinizmni fenomenal tajriba doirasi bilan cheklab, erkinlikni noumenal darajada – amaliy aql postulatida asoslagani isbotlandi.
Manbalar
1. Kant I. Sof aql tanqidi (Kritik der reinen Vernunft). – Riga: Hartknoch nashriyoti, 2009.670-b.
2. Kant I. Amaliy aql tanqidi (Kritik der praktischen Vernunft). – Riga, 2016.137-p
3. Kant I. Axloq metafizikasining asoslari (Grundlegung zur Metaphysik der Sitten). – Riga, 1998.65-b.
4. Allison H. Kantning erkinlik nazariyasi (Kant’s Theory of Freedom). – Kembrij: Cambridge University Press, 1990.94-p.
5. Guyer P. Kant. – London: Routledge nashriyoti, 2006.34-p
6. Wood A. Kantning axloqiy dini (Kant’s Moral Religion). – Itaka: Cornell University Press, 1970.24-p
7. Ameriks K. Kant va avtonomiya taqdiri (Kant and the Fate of Autonomy). – Kembrij: Cambridge University Press, 2000.71-p.
