SUNʼIY INTELLEKT TUSHUNCHASI VA UNING HUQUQ TIZIMIDA QOʻLLANILISHIGA OID NAZARIY YONDASHUVLAR
Kalit so'zlar
https://doi.org/10.47390/SPR1342V6SI3Y2026N26Kalit so'zlar
sunʼiy intellekt, huquqiy tartibga solish, sud-huquq tizimi, fuqarolik sud ishlarini yuritish, raqamli adolat, oshkoralik tamoyili, hisobdorlik, inson huquqlari, sudya malakasi.Annotasiya
Ushbu maqolada sunʼiy intellekt (Artificial Intelligence) tushunchasining shakllanishi, uning zamonaviy jamiyat va iqtisodiyotdagi tezkor tarqalishi hamda huquq tizimida qoʻllanilishiga doir asosiy nazariy yondashuvlar tahlil qilinadi. Yevropa Ittifoqi davlatlarida sunʼiy intellektdan foydalanish koʻrsatkichlari va AQShda sunʼiy intellektga oid qonunchilik tashabbuslarining koʻpayishi misolida mazkur texnologiyaning institutsionallashuv tendensiyalari yoritiladi. Maqolada sunʼiy intellektning huquqiy sohadagi (LegalAI) imkoniyatlari, xususan sud ishlarini yuritishda hujjatlarni tahlil qilish, jarayonlarni avtomatlashtirish, qaror qabul qilishni qoʻllab-quvvatlash kabi funksiyalari samaradorlik va adolatli sudlov sifatini oshirish omili sifatida baholanadi. Sudda oshkoralik tamoyilini sunʼiy intellekt sharoitida taʼminlash uchun shaffoflik va hisobdorlik mezonlari asosida qayta talqin qilish, mustaqil nazorat mexanizmlari hamda sudyalar malakasini oshirish kabi institutsional chora-tadbirlar taklif etiladi.
Manbalar
1. Usage of AI technologies increasing in EU enterprises. News articles 23 January 2025 // https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/w/ddn-20250123-3
4. Уолтерс Р., Новак М. Кибербезопасность, искусственный интеллект, защита данных и законодательство // -Сингапур. “Искусственный интеллект и право”. doi:https: // doi.org /10.1007/978-981-16-1665-5_3.
5. Qarang: Mamasiddiqov M.M., Islamov M.I. Xitoy prokuratura organlarida sun’iy intellektni ј¤llash ґolati va afzalliklari // “ODILLIK MEZONI” / № 3 / 2025. – B. 10-12.;
6. Sabirov E.K. Sudda ish koʻrishning ochiqligini ta’minlashda sun’iy intellekt imkoniyatlaridan foydalanishning ayrim masalalari // Kiberhuquq: muammolar va rivojlantirish istiqbollari. Xalqaro ilmiy amaliy konferensiyasi materiallari. /Mas’ul M.M.Mamasiddiqov. “Impress media”. 2025. – B. 377-383.;
7. Davletova K.X. Zamonaviy iqtisodiy sud ish yurituvida sun’iy intеllеkt elеmеntlaridan foydalanishning protsеssual shakllari // Kiberhuquq: muammolar va rivojlantirish istiqbollari. Xalqaro ilmiy amaliy konferensiyasi materiallari. /Mas’ul M.M.Mamasiddiqov. “Impress media”. 2025. – B. 345-353.
8. Alfonso Renato Vargas, Ilda Nadia Monica de la Asuncion Pari Bedoya. Transforming Justice: Implications of Artificial Intelligence in Legal Systems // Academic Journal of Interdisciplinary Studies March 2024. // https://www.researchgate.net/publication/378739404_Transforming _Justice_Implications_of_Artificial_Intelligence_in_Legal_Systems
9. Artificial intelligence, judicial decision-making and fundamental rights // https://ssm-italia.eu/wp-content/uploads/2025/02/JuLIA_handbook-Justice_final.pdf
10. Qodirov M.I. Axborot texnologiyalari va sun’iy intellektning korrupsiyaga qarshi kurashdagi yutuqlari: xorijiy davlatlar ilgʻor tajribalari tahlili // https://universalpublishings.com/index.php/jusr/article/download/1084/2072/1049
11. Цифровые платформы и доступность бесплатных юридических услуг в США// https://www.researchgate.net/publication/388190058_Digital_Platforms_and_theAccessibility_of_Pro_Bono_Legal_Services_in_the_US
12. Tatiana Dancy, Monika Zalnieriute. AI and Transparency in Judicial Decision-Making Oxford Journal of Legal Studies, 2025 forthcoming // 43 Pages. https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=5331491
