SOMATIK HUQUQLARNING NAZARIY TALQINI: GERMANIYA VA OʻZBEKISTON TAJRIBASI ASOSIDA QIYOSIY HUQUQIY TAHLIL
Kalit so'zlar
https://doi.org/10.47390/SPR1342V5SI11Y2025N50Kalit so'zlar
somatik huquqlar; tana daxlsizligi; bioetika; ixtiyoriy rozilik tamoyili, transplantatsiya, surrogat onalik.Annotasiya
Ushbu maqolada somatik huquqlar tushunchasining nazariy talqini hamda Germaniya va Oʻzbekiston huquq tizimlaridagi qiyosiy tahlili yoritiladi. Somatik huquqlarning kelib chiqishi, falsafiy asoslari va taʼriflari tahlil qilinadi. Xususan, insonning tanasi daxlsizligi va tanasi ustidan oʻz xohishiga koʻra qarorlar qabul qilish huquqi nazariy jihatdan Jon Rouls, Ronald Dvorkin kabi xorijiy olimlar hamda hamda oʻzbek huquqshunos olimlarning qarashlari orqali yoritiladi. Germaniya Federativ Respublikasi Konstitutsiyasida somatik huquqlarning muhofazasi, jumladan hayot va tana daxlsizligi huquqi va sud amaliyoti, shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi va qonunchiligida somatik huquqlarning nazariy asoslari koʻrib chiqiladi. Maqolada Germaniya va Oʻzbekiston tajribasi qiyoslanib, somatik huquqlar konsepsiyasining har ikki yurisdiksiyadagi oʻxshash va farqli jihatlari aniqlanadi. Xulosa oʻlaroq, somatik huquqlarni samarali huquqiy muhofaza qilish uchun inson qadri, tanasi daxlsizligi va bioetika tamoyillarini eʼtiborga olgan holda kompleks nazariy yondashuv zarurligi taʼkidlanadi.
Manbalar
1. Abashidze, A.A. & Solntsev, A.M. (2009). Новое поколение прав человека: соматические права // Московский журнал международного права, №1 (73), pp. 69–82.
2. Kruss, V.I. (2000). Личностные («соматические») права человека в конституционном и философско-правовом измерении: к постановке проблемы // Государство и право, №10, pp. 43–50.
3. Lavrik, M.A. (2007). Правое тело. Соматические права человека: взгляд из Сибири. Иркутск: Изд-во Иркутского ун-та.
4. Potseluev, E.L. & Danilova, E.S. (2021). Соматические права: совокупность прав человека на принятие юридически значимых решений в отношении своего тела с помощью достижений биологии, генетики, медицины и техники // Современные проблемы биоправа, Материалы конф.
5. Klein, E. (2001). "Human Dignity in German Law". In The Concept of Human Dignity in Human Rights Discourse. Leiden, The Netherlands: Brill | Nijhoff. https://doi.org/10.1163/9789004478190_011
6. Rawls, J. (1971). A Theory of Justice. Cambridge, MA: Harvard University Press.
7. Dworkin, R. (1977). Taking Rights Seriously. Cambridge, MA: Harvard University Press.
8. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi (2023). Qabul qilingan referendum yo‘li bilan 30.04.2023 y.
9. Basic Law for the Federal Republic of Germany (Grundgesetz) (1949, rev. 2023). Art. 1(1) (Human Dignity) va Art. 2(2).
10. Bundesverfassungsgericht (Federal Constitutional Court of Germany) (2020). Judgment of 26 February 2020, 2 BvR 2347/15 (Press Release No. 12/2020) – Right to a self-determined death (Article 2(1) in conjunction with Article 1(1) GG)[1].
11. O‘zbekiston Respublikasi “Fuqarolarning reproduktiv salomatligi to‘g‘risida”gi Qonuni (2019, yangi tahrir).
12. O‘zbekiston Respublikasi “Fuqarolar sog‘lig‘ini saqlash to‘g‘risida”gi Qonuni (1996).
13. UNESCO Bosh konferensiyasi (2005). Bioetika va inson huquqlari bo‘yicha Umumjahon Deklaratsiyasi.
14. Oviedo Convention (1997). Convention on Human Rights and Biomedicine, Council of Europe.
