JONLI SOʻZLASHUV NUTQIDA SOʻZ TARTIBINING LINGVOPOETIK VA LINGVOPRAGMATIK XUSUSIYATLARI
Kalit so'zlar
https://doi.org/10.47390/SPR1342V6I3Y2026N24Kalit so'zlar
soʻz tartibi, jonli nutq, soʻzlashuv uslubi, inversiya, tema–rema, lingvopragmatika, lingvopoetika, aktual boʻlinish.Annotasiya
Mazkur maqolada jonli soʻzlashuv nutqida soʻz tartibining lingvistik, lingvopragmatik va lingvopoetik xususiyatlari tahlil qilinadi. Oʻzbek tilida soʻz tartibi nisbatan erkin deb qaralishiga qaramay, uning kommunikativ jarayondagi funksional imkoniyatlari keng ekani asoslab beriladi. Jonli dialogik nutq materiallari asosida ega, kesim, toʻldiruvchi va holning joylashuvi, inversiya hodisasi, ellipsis va kiritma birliklarning sintaktik pozitsiyasi koʻrib chiqiladi. Soʻz tartibining tema–rema munosabatini shakllantirishdagi, mantiqiy urgʻuni belgilashdagi hamda emotsional-ekspressiv taʼsirni kuchaytirishdagi roli yoritiladi. Tadqiqot natijasida jonli nutqda soʻz tartibi grammatik hodisa bilan bir qatorda pragmatik va lingvopoetik vosita sifatida namoyon boʻlishi aniqlanadi.
Manbalar
1. Shomaqsudov A. Hozirgi o‘zbek adabiy tili sintaksisi. – Toshkent: O‘qituvchi, 1980.
2. Nurmonov A., Mahmudov N. O‘zbek tilining nazariy grammatikasi. – Toshkent: Fan, 2001. -B.58.
3. Mahmudov N. Til va nutq. – Toshkent: Ma’naviyat, 2004. -B. 124.
4. Yo‘ldoshev M. Badiiy matn lingvistikasi. – Toshkent: Fan, 2008. -B.36.
5. Chomsky N. Syntactic Structures. – The Hague: Mouton, 1957. -P. 179.
6. Valgina N.S. Теория текста. – Москва: Логос, 2003. -C. 97.
7. Ахманова О.С. Словарь лингвистических терминов. – Москва, 1966. -C.72.
